Pastoor Rolf Wagenaar in de St-Jozefkathedraal in Groningen: ,,Ik heb gevoel voor traditie.’’

Groningse pastoor hoopt dat corona voor bezinning zorgt: 'Mensen reizen doelloos de wereld over en de samenleving is oversekst'

Pastoor Rolf Wagenaar in de St-Jozefkathedraal in Groningen: ,,Ik heb gevoel voor traditie.’’ Foto: Geert Job Sevink

Pasen 2020 is vanwege corona anders dan anders. Zo draagt de Groninger pastoor Rolf Wagenaar morgen in de Jozefkathedraal in nagenoeg zijn eentje de eucharistie op.

De coronacrisis grijpt in mensenlevens dieper in dan oorlogsdreiging, meent pastoor Rolf Wagenaar (76) van de achtduizend leden tellende Sint-Martinusparochie in Groningen.

,,Oorlog is natuurlijk verschrikkelijk’’, zegt hij. ,,Maar in de oorlogsjaren ging het leven voor de meeste mensen gewoon door. In deze coronacrisis is het gewone leven ineens stil komen te staan. En dat wereldwijd.’’

Ingrijpende gebeurtenis

Aan een antwoord op de vraag wat de invloed van deze ingrijpende gebeurtenis zal zijn op de samenleving, waagt Wagenaar zich niet. Al vele jaren stoort hij zich aan hedendaagse ontwikkelingen in de maatschappij. Hij hekelt met name het hedonistische karakter ervan, zoals hij het noemt.

,,We zijn een consumptiemaatschappij geworden. Genoeg is werkelijk nooit genoeg. Onze overvloed kent geen grenzen. Mensen reizen doelloos de hele wereld over. Kijk naar de vele duizenden Nederlanders die gerepatrieerd moeten worden vanwege corona. In de jaren zestig viel mij al het grote aantal soorten kattenvoer op. Is dat nou nodig, dacht ik dan? Een vleesproduct als ham heb je tegenwoordig ook in weet ik hoeveel soorten.’’

‘Huidige samenleving is oversekst’

Hij noemt de huidige samenleving ‘oversekst’: ,,Je kunt de tv niet aanzetten of het gaat over seks. Wat ik doe als ik dat zie? Ik zap het weg. Ik kijk enkel naar bijvoorbeeld een quiz als Twee voor twaalf of een goede film, maar die zie je ook zelden.’’

Ook in relationeel opzicht gaat er volgens de pastoor veel mis. ,,Een relatie tussen twee verliefde mensen hoort te eindigen in bed. De praktijk van heden ten dage is dat jonge mensen elkaar amper kennen of ze kruipen al bij elkaar in bed. En de trouwfoto’s zijn nog nat of huwelijken lopen al op de klippen.’’

Al lang kijkt Wagenaar reikhalzend uit naar een omslag in deze ontwikkelingen die hem zorgen baren. ,,Het is hoog tijd voor bezinning. Of de huidige coronacrisis deze omslag inluidt, is afwachten. Hoe lang deze standstill gaat duren, weet niemand. Gelukkig komt iedereen nu wel tot het besef dat het leven niet maakbaar is. Ik hoop er het beste van, maar ik kan niet uitsluiten dat mensen massaal teruggrijpen naar de consumptiecultuur als deze crisis voorbij is.’’

Wagenaar gaat niet zover dat hij de hand van God vermoedt achter het ontstaan van de coronacrisis. ,,Zo’n vermoeden past niet in het denken van katholieken’’, zegt hij.

‘In ons verleden ligt het heden’

Behoudend noemt Wagenaar, die inmiddels twintig jaar priester is in Groningen, zichzelf niet. ,,Ik zeg liever over mezelf dat ik gevoel heb voor traditie. De wereld en de kerk beginnen niet met ons in deze tijd. We zijn een schakel in de grote keten die eeuwen geleden begon. In ons verleden ligt het heden.’’

Voordat hij aantrad als priester in Groningen, was hij dertien jaar pastoor in Maastricht. Veel moeite met de overgang van het − katholieke − zuiden naar Noord-Nederland had hij indertijd niet. ,,Ik kom van oorsprong uit Nijmegen en ben dus geen echte zuiderling.’’ Hij noemt zijn Groninger jaren de beste jaren uit zijn loopbaan als priester. ,,Hoe dat komt? Ik vind mijn werk in deze stad veelzijdig. Ik heb hier veel oecumenische contacten. Zo ben ik onder meer vicevoorzitter van de stedelijke Raad van Kerken.’’

Wat hij ook bijzonder vindt, is dat in deze tijd van afkalving van kerken ieder jaar gemiddeld rond de twaalf volwassenen de overstap maken naar ‘zijn’ katholieke kerk. ,,Een deel heeft een protestantse achtergrond. Een ander deel groeide helemaal niet op met geloof en kerk.’’

Hij begeleidt op dit moment zes dopelingen, zoals hij ze noemt, die normaal gesproken op eerste paasdag doop en vormsel zouden ondergaan. Vanwege de coronacrisis zit dat er nu niet in.

Eucharistie in crisistijd

Al een aantal weken blijven de deuren van de St.-Jozefkathedraal en St.-Franciscuskerk in de weekeinden gesloten. In het bijzijn van een enkele misdienaar draagt Wagenaar in zijn eentje de eucharistie (het avondmaal in protestantse termen, red.) op. Ook op paaszondag is dat het geval.

Volgens hem is het belangrijk dat de eucharistie in crisistijd doorgaat. ,,Overal in de wereld wordt ieder weekeinde de eucharistie gevierd. Dan noemen we de namen van de paus en onze eigen bisschop in onze gebeden. Net als de namen van onze overledenen. Met het aanroepen van Maria, de apostelen en alle heiligen roepen wij de hemel aan en vragen of de gelovigen die ons ontvallen zijn de gang naar God mogen maken.’’

Veel kerken zenden hun diensten in coronatijd uit via een livestream op de eigen website. Daarvoor kiest de Sint-Martinusparochie tot nu toe niet. Pastoor Wagenaar aarzelt hierover nog: ,,Als de mis iedere week ook buiten crisistijd online kan worden gevolgd, zijn vooral oudere parochianen wellicht geneigd om thuis te blijven. Ze missen dan het uitdelen van de communie en volgen de mis thuis genoeglijk bij een kop koffie op de bank.’’ Maar de pastoor is hier nog niet helemaal uit. ,,Over het wekelijks online uitzenden van de mis ga ik met het parochiebestuur in gesprek.’’

Volgens Wagenaar waren de zes nieuwe toetreders lange tijd zoekende naar een kerk of een religie. ,,Een van hen oriënteerde zich onder meer bij de vrijmetselarij. Toen hij bij ons binnenkwam, zei hij: ,,Dit is wat ik zoek.’’

‘Door offergave is er toekomst en perspectief voor mensen’

Op de vraag wat ‘dit’ dan is, zegt Wagenaar: ,,Het is de wijze waarop de katholieke traditie omgaat met sacrale elementen: in de eucharistie worden de hemelse en aardse schepping op het altaar met elkaar in verbinding gebracht. God en mens worden met elkaar verbonden. De grootste hemelse gave is Christus zelf. Zijn dood aan het kruis, die we herdenken op Goede Vrijdag, was een offer van Christus aan de mensen. De zoon van God gaf zichzelf. Buiten het christendom komt dat in geen enkele godsdienst voor. Door die offergave is er toekomst en perspectief voor mensen, zowel hier op aarde als in het hiernamaals. Die verbinding tussen God en mens komt in de communie − het uitdelen van brood en wijn − tot uiting. Voor ons is dit een sacrament dat heilig is. Dát is de reden dat we hiervoor knielen.’’

In het uitoefenen van zijn priesterambt brengt de coronacrisis voor pastoor Wagenaar veel beperkingen met zich mee. Pastorale bezoeken legt hij al een aantal weken niet meer af. ,,Ik sta parochianen die mij nodig hebben telefonisch te woord. Om mensen een hart onder de riem te steken, stuur ik een aantal parochianen, onder wie onze vijftig jeugdige misdienaars, een paasgroet over de post.’’

Parochianen die stervende zijn, bezoekt Wagenaar nog wel om bij hen de ziekenzalving te verrichten. ,,Met olie maak ik dan een kruisteken op het voorhoofd en de handen van de stervende. De afgelopen weken vond dat slechts eenmaal plaats bij een oudere mevrouw die twee dagen later is overleden. De richtlijnen van de bisschoppen schrijven voor dat ik bij het aanbrengen van de olie een wattenstaafje moet gebruiken. Dat was ik eerlijk gezegd vergeten. Natuurlijk zorg ik er een volgende keer voor dat ik een wattenstaafje bij me heb.’’

menu