Oude bomen van de stichting Oude Groninger kerken zijn er slecht aan toe. Op verschillende plekken moeten bomen omgezaagd worden, zoals in de oude pastorietuin (nu restaurant De Amshoff) van Kiel-Windeweer. Daar gaan elf bomen plat.

Groot en monumentaal van buiten; rot en ziek van binnen: bomen SOGK in gevaar

Oude bomen van de stichting Oude Groninger kerken zijn er slecht aan toe. Op verschillende plekken moeten bomen omgezaagd worden, zoals in de oude pastorietuin (nu restaurant De Amshoff) van Kiel-Windeweer. Daar gaan elf bomen plat. Foto: Harry Tielman

Groot en monumentaal van buiten; rot en ziek van binnen. Groen, cultureel erfgoed van de Stichting Oude Groninger Kerken (SOGK) is in gevaar. Meer oude bomen dan gedacht hebben ernstig te lijden van de aanhoudende hete, droge zomers en te natte winters.

Het groenbeheer gaat op de schop. Noodgedwongen. Een dure taak en het vergt veel van de SOGK, waar elke euro er een is. De SOGK schat de extra kosten jaarlijks op enkele tonnen. ,,In tegenstelling tot het behoud van onze gebouwen, kunnen wij voor het groenbeheer amper financiële ondersteuning krijgen’’, zegt Miriam van der Waart van de SOGK.

Om kosten te sparen en kennis te delen wordt veel van het werk verricht door eigen medewerkers (die zich specialiseren in groen en groenonderhoud) en vrijwilligers. Er wordt er samengewerkt met andere organisaties en instellingen zoals Landschapsbeheer Groningen. Om aan het extra geld te komen voor dit structureel groenonderhoud is in 2019 het zogeheten Gouden Bomenfonds opgericht. Een grote donateursactie die wellicht dit jaar nog wordt opgezet, moet de kas van het fonds verder spekken.

Ingrijpen is nodig

Ingrijpen is nodig. Er waren al signalen dat het met sommige oude bomen niet goed ging. Uit een jongste inventarisatie blijkt dat veel meer bomen in beheer van de stichting er slecht aan toe zijn. ,,De gevolgen van klimaatverandering laten zich nadrukkelijk merken. Het is een structureel probleem.’’

Bomen die al generaties lang het landschap mede bepalen zijn er zo slecht aan toe dat ze het niet nog jaren redden. Ze hebben te lijden onder hitte, droogte, storm, nattigheid en ander extreem weer. De snelle verslechtering van bomen wordt volgens de SOGK vooral veroorzaakt door de lange, hete zomers van de afgelopen twee jaar gevolgd door een uitgesproken natte winter. ,,Uitgedroogde bomen kunnen het water niet meer opnemen.’’

Beuken met zonnebrand

Bomen worden vatbaarder voor verval. Schimmels, virussen, plagen en ziektes als de essentaksterfte, iepziekte en kastanjebloedingsziekte slaan toe en zijn er de oorzaak van dat oude iepen, goudessen en kastanjebomen omgezaagd moeten worden. Alleen al op het kerkhof in Wittewierum hebben zeker vijftig essen het veld moeten ruimen.

Ook andere boomsoorten hebben het moeilijk. ,,In de zomer zie je veel monumentale beuken met jute zakken om de stam. Dat is tegen zonnebrand. De zakken moet voorkomen dat beuken verbranden.’’

Nu komen er ‘duurzame bomen’ terug, bomen die tegen een stootje kunnen en tientallen jaren meegaan. ,,Streekeigen boomsoorten die passen bij het landschap, bij de omgeving en bij het veranderende klimaat. Bomen die bestendiger zijn tegen ziektes en plagen.’’ Zoals de zomereik en de zilverlinde. Duurzaamheid en biodiversiteit staan centraal. ,,Het groen is vaak een eiland in het land waar vogels, kleindieren en insecten zich ophouden.’’

Emotionele waarde

Door het groenbeheer anders aan te pakken, hoopt de SOGK (die sinds 2017 een zorgplicht heeft voor de bomen) kaalslag en aantasting van het Groninger landschap te voorkomen. ,, Het in stand houden van het groen is even belangrijk als de zorg voor de oude kerken. Het is een geheel. Kerk, pastorie, kerkhof, begraafplaats moet je als een ensemble zien. Daarom doet het ook pijn als een boom gekapt moet worden. De waarde van een boom is niet in geld uit te drukken. Het gaat om de emotionele waarde van een boom die vaak al generaties het dorpsaanzicht bepaalt. Waar je langs bent gefietst op weg naar school. Waaronder je kastanjes hebt gezocht.’’



Duurzaam en biodivers

Er staat dit najaar heel wat werk te gebeuren. Deze week (week 44) worden elf bomen gekapt in de pastorietuin van Kiel-Windeweer. Er wordt de komende jaren zo gewerkt dat het aanzicht van de tuin behouden blijft.

11 november worden nieuwe lindes geplaatst in de haag van lindes rond de kerk van ’t Zandt. In Ulrum moeten twee oude bomen op het kerkhof, aan de doorgaande weg, worden gekapt. Aanplant van nieuwe bomen is op dezelfde plek onmogelijk vanwege de oude stobben en wortels die in de grond achter blijven. Er ligt een nieuw plan. ,,Sinds vorig jaar zijn wij ook eigenaar van de pastorie. Het idee is er een geheel van te maken door kerk, kerkhof, pastorie en pastorietuin met nieuwe aanplant met elkaar te verbinden.’’

Voor de pastorietuin in Slochteren wordt samen met Landschapsbeheer Groningen een herstelplan gemaakt. De oude slingertuin wordt in ere hersteld. Ook komen er nieuwe bomen. Daarna wordt het kerkhof aangepakt.

Ook voor Wittewierum is een herplantingsplan gemaakt. ,,Waarbij we kiezen voor meer dan één boomsoort. Als er in de toekomst een nieuwe bomenziekte uitbreekt, dan raken we niet opnieuw ineens alle bomen kwijt.’’ Zo komt er onder meer een haag van meidoorns. ,,We hopen dat die veel dieren en insecten aantrekt’’, stelt Van der Waart. ,,Omdat het kappen van de essen en de aanplant van zo veel nieuwe bomen een behoorlijke kostenpost is hopen we hiervoor nog financiële middelen te kunnen vinden. Wanneer het meezit willen we het plan deze winter uitvoeren.’’


menu