Tieners ontbijten, als de ouders even niet opletten, rustig met cheese onion chips en cola... Het meisje op de foto komt niet voor in het verhaal.

Help, mijn puberdochter ontbijt met cheese onion chips (maar waarom dat helemaal niet erg is)

Tieners ontbijten, als de ouders even niet opletten, rustig met cheese onion chips en cola... Het meisje op de foto komt niet voor in het verhaal. Foto: Shutterstock

Een puberdochter die denkt dat ze niet wordt bespied pakt iets uit de keuken. De moeder twittert: ‘Ze heeft ontbeten met cheese onion chips.’ Ouders spreken geregeld hun verbazing uit. Kinderen eten raar. Zorgelijk. Of niet?

Pizza tussen een dubbelgevouwen boterham, kroepoek met satésaus, instant noodles , tosti’s en zelfs cheese onion chips om de dag mee te beginnen. Drie kommen Coco-pops op een dag, terwijl de laden van de voorraadkast de hele dag open- en dichtgaan, omdat er een tiener voor staat die checkt of er nog wat te snaaien valt. Wij, pluralis majestatis, ouders van de 21ste-eeuwse puber, staan erbij en kijken ernaar. Op zijn best met een gevoel van machteloosheid, in het ergste geval de blik wanhopig richting hemel: ben ik nou gek?

‘t Is hier geen hotel

Op de − soms erg grappige − website www.tishiergeenhotel.nl (‘voor iedereen met een puber in huis’) staat een artikel van Martine de Vente met de veelzeggende kop ‘Zo krijg je pubers aan het gezonde eten (nou ja, we doen ons best)‘.

Strekking van het verhaal: ouders doen inderdaad hun best om te zorgen dat pubers iedere dag gezond eten, maar ‘je hebt er helemaal geen zicht meer op wat ze, als je even niet oplet, naar binnen werken’.

Twee zakken chips voor de prijs van één

Het simpelste voorbeeld, overigens van alle tijden: het broodtrommeltje wordt ’s ochtends gevuld met volkoren bruin met kaas, in de tas een appeltje en een bidon met Karvan Cevitam, maar in de pauzes stromen tieners als in de uittocht uit Egypte van school naar supermarkt, waar de dagaanbiedingen speciaal op hen gericht zijn: broodjes frikandel, pizzabroodjes, muffins, twee zakken chips voor de prijs van één.

loading

Er is geen houden aan.

Terwijl het zo belangrijk is wat kinderen binnenkrijgen. Zoveel beter het eten in de jeugd, stipt De Vente aan, zoveel te minder kans op ouderdomsziekten, zoals osteoporose. Nog los van het gevaar van eetstoornissen als boulimia of anorexia, de angstdroom van iedere ouder.

Ontbijten met babi pangang

,,Natuurlijk is goede voeding belangrijk’’, zegt prof. dr. Anton Scheurink, ,,maar eetgedrag als dit is meestal tijdelijk. In dat geval zou ik me er niet zo druk om maken. Ik kwam als jongeling na een avondje stappen ook wel eens naar beneden op het moment dat het gezin aan de Chinees zat. Ik ontbeet dan rustig met babi pangang.’’

Scheurink is hoogleraar neuro-endocrinologie bij het Groningen Institute for Evolutionary Life Sciences van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij is gespecialiseerd in de neurale regeling van de energiehuishouding in het lichaam. Zijn speciale aandacht gaat uit naar de rol van het beloningssysteem in de hersenen bij aandoeningen als overgewicht en anorexia nervosa.

Zijn uitleg in vier woorden: ze kunnen het hebben.

Een puber kan heel veel slecht eten aan

De langere versie: ,,Het energieverbruik van het gros van de pubers in de groei is redelijk hoog. Alles wat binnenkomt, wordt in de regel verbruikt. Ze zijn voortdurend in beweging, sporten meestal. Het vet, de koolhydraten, het zout, al die kilocalorieën waar wij als volwassenen op moeten letten omdat ze op langere termijn problemen kunnen geven, dat kunnen zij aan. Iemand in de puberteit kan in principe heel veel slecht eten hebben. Je hebt wel kids die alleen kale pasta met suiker lusten en als je dat tien, vijftien jaar lang doet, ja, dan heb je een probleem. Die eindigen met een eetstoornis of fysiologische problemen.’’

Ander voorbeeld, ook uit de dagelijkse werkelijkheid. Een puber vraagt in de auto, op weg naar huis, waar het avondeten wacht, zonder met de ogen te knipperen aan vader of moeder om even langs ‘Mac’, ‘Kee-Ef-Cie’ of ‘Subway’ te rijden.

loading

Kinderen zijn niet in balans

Scheurink: ,,Het is heel simpel. Ze hebben gewoon honger en willen eten. Terwijl jij denkt in termen als gezond, regelmaat en verantwoord, nog los van de kosten van regelmatige bezoeken aan fastfoodrestaurants.’’

Het verschil in beleving zit onder meer in de energiehuishouding tussen een volwassene en een puber. Scheurink pakt zijn smartphone waarop hij elke dag zijn gewicht bijhoudt. ,,Kijk, dit is corona. Vijf kilo erbij. Mijn eetpatroon is niet veranderd, maar ik werk thuis, fiets niet elke dag een halfuur heen en terug naar de Zernike Campus en loop niet trap op trap af door het gebouw. Het aantal stappen per dag gaat van tien- naar vijfduizend. Ik verveel me soms, heb een rotdag en vind dat ik een wijntje of een whisky’tje verdien. Als ik minder beweeg, heeft dat meteen gevolgen. Onze stofwisseling is zo in balans dat elke verandering direct afgestraft wordt. Kinderen zijn niet in balans, die groeien maar door.’’

Een puber eet als een dier

Een puber eet als een dier. In geval van honger gaan ze direct op zoek naar voedsel. Scheurink legt uit dat het met de aansturing te maken heeft. Bij een jongere gebeurt dat vanuit de hypothalamus, de ‘lagere hersenen’, die instinctief werken, volgens het principe: de tank is leeg, er moet brandstof in.

De mens beschikt echter ook over zogeheten ‘grote hersenen’, de prefrontale cortex, het deel van het brein dat zich pas in de puberteit ontwikkelt en betrokken is bij cognitieve en emotionele beslissingen, planning, sociaal gedrag en impulsbeheersing.

Waarom eten wij?

,,Die cortex overstuurt de lagere hersenen en onderdrukt dat dierlijke gedrag. Hoe ouder je wordt, des te meer je verstandelijk te werk gaat en je minder door primitieve signalen laat leiden. Een puber luistert naar zijn lichaam: ik heb honger, dus ik pak eten. Bij voorkeur iets lekkers. De volwassene maakt tal van rationele afwegingen en kan de behoefte aan energie tijdelijk negeren.’’

Hij stelt een simpele vraag. Waarom eten wij? De meeste antwoorden liggen voor de hand. 1: Honger, behoefte aan energie. 2: Omdat het lekker is. 3: Troost: wie zich verdrietig voelt, wordt blij van iets lekkers. Wie zich wel goed voelt, gaat zich daardoor nog beter voelen.

Omdat het tijd is

,,Er is nog een reden: omdat het etenstijd is. Je ontbijt kort nadat je wakker wordt, omdat je daar later geen tijd voor hebt. En ’s avonds om zes uur, als je klaar bent met werk of school zegt de biologische klok: het is weer tijd om te eten, want jij doet dat altijd op dit tijdstip. We eten niet meer wanneer we honger hebben, maar op momenten dat we dat hebben gepland. Uit praktische overwegingen, na het werk, tussen school en sport. ,,Je krijgt dan ook echt trek, want het lichaam past zich aan.’’

Ook ’s nachts wordt de behoefte aan eten onderdrukt. De mens gebruikt 70 procent van de energie om het lichaam warm te houden. Maar halverwege de nacht is de balans negatief. De biologische klok negeert de hongersignalen echter, omdat slaap op dat moment belangrijker is dan eten. Scheurink: ,,Een kind gaat er soms ’s nachts wel uit om te eten.’’

Te veel eten zit in de mens

Wat meespeelt in de zorg om het eetgedrag is dat de neiging om te veel te eten in de mens zit gebakken. Een evolutionair instrument. Overgewicht was nodig, in de tijd voor landbouw en industriële revolutie, om periodes van schaarste te overleven. Wie vet heeft, komt de tijd door als er geen eten is.

,,Het hoeft nu niet meer. Er is elk jaargetijde evenveel eten. Maar toch ontstaan conflicten tussen het signaal van de lagere hersenen − er is genoeg binnen, stop met eten − en het hogere systeem dat zegt: oké, dat zal zo zijn, maar je bent in gezelschap, het is gezellig, neem nog een koekje. Bij jongeren zijn de gevolgen te overzien, die kunnen bijna niet tegen hun energievraag aan eten. Maar volwassenen raken uit balans en maken kans op, bijvoorbeeld, diabetes 2.’’

‘Hoeft niet, ik pak een appel’

Het pauzebezoek van scholieren aan de dichtstbijzijnde supermarkt heeft volgens hem ook daarmee te maken, want dat is een sociaal evenement. Het is leuk en gezellig om je met klasgenoten te goed te doen aan frikandel, pizza en chips. Er is vrijwel geen jongere die tegen zijn homies zegt: ,,Hoeft niet, ik pak een appel.’’

Hoewel ouders zich daar niet zo druk over hoeven te maken, moeten we, pluralis majestatis, blijven sturen. De website van het Voedingscentrum, een door de Nederlandse overheid gesubsidieerde instelling die voorlichting geeft over voedsel en voeding, biedt een aantal tips om pubers de goede kant op te duwen, aangezien de Schijf van Vijf niet altijd voldoende is om de honger te stillen.

Voedingscentrum

Kinderen tussen de maaltijden wat geven is, aldus het Voedingscentrum, niet erg, maar ook dan liefst iets uit de Schijf van Vijf. Groente, fruit, belegde volkoren boterham, tosti of volkoren knäckebröd. ,,Willen ze toch iets te snoepen, houd het dan klein. Een koekje of een dropje bijvoorbeeld.’’

Het Voedingscentrum geeft naast het voor de hand liggende advies dat pubers iedere dag een uur ‘matig tot intensief’ zouden moeten bewegen, nog vijf − hier ingekorte − tips:

Vijf tips

1: Neem de tijd voor het ontbijt. Ontbijt samen aan tafel, ook op schooldagen.

2: Maak van thuis een gezonde haven; verleid je kind thuis vooral met gezonde keuzes. Zet een mooie fruitschaal op tafel, las een vast fruitmomentje in en geef bij lekkere trek ook eens wat snackgroente.

3: Geef boterhammen mee naar school. Als jij gewoon boterhammen meeneemt naar je werk, dan neemt je puber waarschijnlijk ook eerder gewoon boterhammen mee. Dus hoeft hij ook niet elke dag iets in de kantine te kopen.

4: Houd zelf maat met snoep. Roep niet voortdurend dat snoep en snacks zo slecht zijn, maar laat zien dat het oké is, zolang je er niet te veel van eet.

5: Neem water als standaard. Het lichaam van je kind heeft iedere dag zo’n 1,5 tot 2 liter vocht nodig. Water en thee zonder suiker zijn perfect. Ook melk telt mee.

Graaf de staafmixer weer op

De Vente sluit er in haar artikel op www.tishiergeenhotel.nl op aan, met wat ‘trucjes’ waarmee kinderen gezonder gaan eten.

- Graaf de staafmixer weer op uit de keukenla, doe de groenten die ze smerig vinden door de saus en pureer alles. Van de soep tot de pastasaus. Ja, net als toen ze baby’s waren.

- Zorg voor extra ‘vulling’ tijdens het avondeten, in de vorm van volkoren pasta, aardappelen, quinoa of (zilvervlies) rijst, zodat ze de komende uren ná het eten niet meteen weer aanvallen op de broodtrommel.

- Haal voldoende (volkoren)brood in huis en stop de vriezer vol, zodat ze met de lunch meteen kunnen aanvallen.

- Is je puber gevoelig voor mooie plaatjes van yoghurtjes, smoothies en poké bowls van Instagram? Maak misbruik van de situatie en haal de gezonde ingrediënten in huis, zoals yoghurt rozijnen, noten en fruit.

- Houd de 90/10-formule aan, wat inhoudt dat 90 procent van hun eten gezond mag zijn en 10 procent snoep, koek en vettigheid. Dus snoepen mag best een beetje.

Ouders moeten blijven sturen

Scheurink vindt ook dat ouders moeten blijven sturen, maar is inmiddels wel zo realistisch dat het soms vechten tegen de bierkaai is.

,,Onze zoon zat op het Maartens College in Haren. De oudergroep waarin ik zat vroeg mij advies over wat in de kantine moest worden aangeboden. ‘Dat wil ik wel’, zei ik, ‘maar alleen de kantine aanpassen heeft geen enkele zin. Als jullie hier gezond gaan doen, staan ze in rijen bij de benzinepomp even verderop.’ Mijn advies was: zet maar statafels neer. Het is mijn cynische kant. Al honderd jaar weten we dat we gezond moeten eten en niet te veel, maar daar luistert niemand naar, dus gooi het over een andere boeg: bewegen. Want we bewegen veel te weinig.’’

Geen cola light

Zijn zoon mocht als puber bijvoorbeeld nooit cola light drinken. Want daar raakt het lichaam van in de war. De tong proeft bij de eerste slok zoet. De hersenen weten: er komt een lading glucose binnen. Maag en darmen beginnen meteen met leegmaken, ruimte creëren. Tegelijkertijd wordt insuline afgegeven om de nieuwe glucose op te slaan, want het bloedsuikerhalte moet stabiel blijven.

,,Als je gewone cola drinkt, met heel veel suiker, werkt dat. Het lichaam zorgt eerst voor een negatieve balans en met de binnengekomen glucose is het evenwicht hersteld. Met twee glazen zit je ook ‘vol’. Bij cola light komt echter niks binnen. Het hongergevoel blijft en dus ga je eten en meer drinken, waardoor je dik wordt.’’

En dat is alleen nog maar op korte termijn. Het grootste gevaar zit ’m in de langdurige afwisseling van light en normaal: de hersenen raken in de war en zullen in de toekomst niet goed kunnen anticiperen op de inname van suikerhoudende producten.

Hersenen nog in ontwikkeling

Hij raadt light frisdranken dan ook af voor kinderen, omdat de hersenen nog in ontwikkeling zijn. Voor volwassenen met overgewicht niet. ,,Dan is elke kilocalorie minder mooi meegenomen.’’

Een keer cheese onion chips als ontbijt is derhalve ook niet zo erg. Aangezien kinderen tien keer beter naar het lichaam luisteren dan volwassenen: ,,Goede kans dat het meisje na die chips niks meer hoefde. Tuurlijk moet je als ouder blijven proberen structuur aan te brengen, maar in de periode dat je het meeste groeit kun je je slecht voedsel veroorloven. Mits je voldoende beweegt. Zolang het geen drank, cocaïne of andere drugs zijn valt het wel mee. Als het tijdelijk is, zou ik mij er niet zo druk over maken. Hoe je weet of het tijdelijk is? Dat weet je niet.’’

menu