Het grafmonument in Bakkeveen voor de tien mensen, onder wie Hendrik Werkman, die op 10 april 945 werden gefusilleerd.

Het blijft op 10 april stil op de 75ste sterfdag van drukker/kunstenaar Hendrik Nicolaas Werkman

Het grafmonument in Bakkeveen voor de tien mensen, onder wie Hendrik Werkman, die op 10 april 945 werden gefusilleerd. Foto: Jan Zeeman

Kunstenaar Hendrik Nicolaas Werkman werd op 10 april 1945 gefusilleerd, enkele dagen voor de bevrijding. Een hommage aan de man en zijn werk gaat, zoals zoveel, niet door. Het blijft op zijn sterfdag stil op de hoek Peperstraat/Poelestraat, op de Lage der A en het Martinikerkhof.

Schrijver Fons van Wanroij uit Westerdijkshorn schreef voor de 75-jarige herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog een gedicht over de laatste dag van kunstenaar Hendrik Nicolaas Werkman, getiteld Next Call . Hij benaderde componist Nanne van der Werff, die begeleidende muziek schreef voor vier koperblazers en een vocaal kwartet. Een twintigtal musici en toneelspelers van kunstencentrum Vrijdag onder leiding van regisseur Joke Holwerda zouden de hommage op 10 april vormgeven op drie plekken in de stad waar hij gewoond en gewerkt heeft.

Alles in kannen en kruiken

Alles was in kannen en kruiken, incluis vergunningen en financiering. Van Wanroij: ,,En toen ging het zoals het overal is gegaan. We moesten het afblazen. Jammer. Voor de musici en voor de toneelspelers. Afgesproken is dat, indien mogelijk, de Werkman-herdenking op zaterdag 19 september dit jaar alsnog plaatsvindt. Die dag heeft geen bijzondere betekenis, maar het is een moment waarop we iedereen bij elkaar kunnen krijgen en de intelligente lockdown hopelijk voorbij is.’’

Uitgangspunt voor de uitvoering op de hoek Peperstraat/Poelestraat, bij Kunstlievend Genootschap Pictura op het Martinikerkhof en het Werkmanhuis aan de Lage der A is de laatste dag van Werkman. De Groninger, lid van De Ploeg, werd met zijn grafisch werk een van de bekendste kunstenaars van Nederland en vond met zijn druksels een nieuwe beeldtaal uit.

Illegaal drukwerk

Hij werd een maand voor de bevrijding van Groningen gearresteerd door de Sicherheitsdienst. Waarom is nooit helemaal duidelijk geworden, wellicht omdat hij ervan werd verdacht illegaal drukwerk te maken. Een deel van zijn werk werd in beslag genomen en opgeslagen in het hoofdkwartier van de Sicherheitsdienst (SC) in het Scholtenshuis aan de Grote Markt.

Hendrik Werkman werd met negen andere gevangenen in Bakkeveen gefusilleerd, zes dagen voor de bevrijding van Groningen.

De jongerengroep van Vrijdag maakte met Holwerda bij het gedicht op muziek een beeldende voorstelling over het spanningsveld tussen het verlangen om kunst te maken en de roep van het vaderland. Ze stellen zich vragen. Is het een morele plicht om je leven in de waagschaal te stellen voor het goede doel? Moet een kunstenaar de barricades op in tijden van onrecht en geweld?

Het gedicht van Van Wanroij:

Next Call

Wat heeft hij toen gedacht,

toen ze hem fusilleerden?

Heeft hij de man veracht

die hem elimineerde?

Of dacht hij simpelweg:

Next Call!


De paarden in een wei bij Leens,

de geur van een sigaar?

de wolkenlucht, novemberstorm,

de inkt kleeft op de rol.

De schuiten liggen in de Aa,

wie worden opgepakt?

De kachel die niet aan wil gaan

en koolzaad dat verblindt.

Hoor, stemmen in de avondlucht,

van zee komt koude wind.

Soldaten spelen geen viool,

kastanje bloeit te mooi.

De lucht is groen het gras is geel,

wat druipt daar langs de maan?

De duiven koeren in hun hok,

de klok is blijven staan.


Streiten ist ziellos

Streiten ist nicht ziellos

Nicht streiten ist ziellos

Ziellos


Wat heeft hij toen gedacht

toen ze hem fusilleerden?

Heeft hij nog wat verwacht

of dacht hij

alleen

Next

Call!?

menu