Het eerlijke verhaal over lachgas: hoe (on)schuldig is de meest gebruikte partydrug van dit moment? Een reportage van de straat

Lachgas, vroeger was het nooit te zien in het straatbeeld. Nu is het niet meer weg te denken en rijden bezorgauto's met grote tanks af en aan. Foto: ANP en DVHN

Overal in het Groninger uitgaanshart zuigen jongeren ballonnen leeg. Wat is hier gaande? „Vroeger bestelde je alleen een biertje, nu haal je ook een ballonnetje.” Een reportage over de meest toegankelijke partydrug van het moment: lachgas.

Sssssssst. Het geluid sist uit de nachtwinkel in het hart van het Groningse uitgaansgebied. Op het stoepje ertegenover zitten drie jongens met aan de mond felgekleurde ballonnen: roze, groen en geel.

Wie niet beter weet, denkt dat hier gewoon wat te vieren valt met al die ballonnen. Jongeren lopen ermee over straat, sommigen met vijf of zes tegelijk. Ze kopen ze bij een nachtwinkel of een club en zoeken dan een plek. Een andere manier: gewoon bestellen. Koeriers rijden met auto’s vol grote lachgascilinders rond om het spul aan de deur te bezorgen. Net zo makkelijk als bij een pizza.

Voor de leek: deze ballonnen zijn niet gevuld met ‘lucht’. In deze ballonnen zit lachgas, of exacter geformuleerd: distikstofoxide. Een middel dat een kort, hevig roesje geeft.

‘G-krachten van een achtbaan’

Sommige straten in het centrum van Groningen liggen bezaaid met leeggezogen ballonnen: sinds pakweg twee jaar is het steeds zichtbaarder. De cijfers onderstrepen dat. Volgens de Nationale Drug Monitor heeft meer dan de helft van de uitgaande jongeren wel eens een ballonnetje genomen.

Een Friese jongen loopt met twee goedgevulde glanzend zwarte exemplaren door de binnenstad. Hij lacht als we hem ernaar vragen. Wat is er zo leuk aan? „De G-krachten die je van een achtbaan krijgt, ervaar je enigszins met een ballon. Je bent even ergens anders”, omschrijft hij.

De meeste gebruikers hebben kort een verminderd bewustzijn. Geluiden vervormen, besef van tijd vervaagt en het gas geeft een licht, zweverig gevoel in het hoofd. Aan het einde van het roesje, na pakweg 30 seconden tot maximaal een minuut, barsten sommige gebruikers uit in lachen: vandaar de naam van het goedje.

loading

Geen schaamte

Wie nu door de Poele- en Peperstraat loopt, kan niet om de ballonnen heen. Wanneer is dat veranderd? Portier Matthijs Wolters van nachtclub Wolter Wolthers kijkt iedere stapavond uit over het uitgaanspubliek. „Anderhalf jaar geleden zag je het sporadisch. De laatste tijd zie je bijna iedereen met een ballon.” Schaamte om openlijk te gebruiken lijkt er niet te zijn. „Het is eerder stoer.”

Dat merkt ook Floor (22) uit Groningen. Ze zit met Veerle (23) en enkele andere vriendinnen op een terras, vlak bij de nachtwinkel waar de ballonnen en masse over de toonbank gaan. Ja, zegt Floor, ze heeft het ook wel eens gedaan. „Maar ik deed het altijd ergens binnen. Zo openlijk op straat zou ik het nooit doen, dat ziet er nogal onguur uit vind ik.”

Verslavingszorg Noord Nederland (VNN) ziet de massale toename ook. Rob Otten is preventiemedewerker bij VNN en lacht om de vraag of lachgas in zijn tijd ook wel eens gebruikt werd. „Dit is echt iets van de laatste tijd.” Hoe zit het met de cijfers? „Van de jongeren van 16 tot 30 heeft zo’n beetje de helft het wel eens gebruikt. Het aantal mensen dat het regelmatig gebruikt zit veel lager, dan houdt het met 1 tot 2 procent wel op.”

‘Iedereen neemt toch iets in z’n jeugd?’

Waar zijn ze naar op zoek? De mensen die we spreken in het centrum van Groningen zeggen allemaal het alleen op stapavonden te doen. Het ballonnetje zien ze als een extraatje, een geintje, naast het biertje of wijntje dat ze toch al nemen. De meesten zeggen te verwachten dat het niet bevorderlijk is voor de gezondheid. De gevaren schatten de meesten wat heftiger in dan ze volgens deskundigen daadwerkelijk zijn: bij beperkt gebruik vallen die namelijk mee.

Ze vinden vooral: het moet kunnen. „Iedereen neemt wel iets in zijn jeugd, toch?”, zegt een jongen die met een groepje vrienden op stap is. Een ander zegt op te letten niet te veel te nemen en na een paar teugen ook een hap zuurstof te nemen. „Dat voorkomt dat je out gaat. Ik heb dat wel zien gebeuren bij anderen.” En inderdaad: die extra teug zuurstof erbij is volgens deskundigen belangrijk en voorkomt problemen, omdat zuurstoftekort een van de grootste risico’s vormt.

loading

Gevoelig onderwerp, flinke marges

De verkoop (en gebruik) van ballonnen is volstrekt legaal. Lachgas valt onder de Warenwet, omdat het bedoeld is voor gebruik in slagroomspuiten. Toch blijkt het voor verkopers een wat spannend onderwerp. Waar veel jongeren het geen enkel probleem vinden te vertellen over de ballonnen, zitten de verkopers niet op verslaggevers te wachten. Terwijl we jongeren interviewen voor een video, stormt er iemand uit de nachtwinkel die ons te lijf wil als we niet weggaan. De portier van de club ertegenover springt ertussen en stuurt hem terug de winkel in.

Ook de eigenaar van Tante Toos is niet happig. Tante Toos is een nachtgarderobe die ook ballonnen verkoopt. Het is de plek waar zonder twijfel de meeste exemplaren over de toonbank gaan. We willen weten of de verkoper een verantwoordelijkheid voelt en wat zoiets eigenlijk oplevert. Maar waar hij aanvankelijk wel wil praten, trekt hij zich later terug.

Feit is dat het spul lucratief is. De verkoopprijs van één ballon ligt in het uitgaansgebied tussen de 2 en 3 euro. Inkoop is de verkoper naar schatting slechts een tiende daarvan kwijt: een marge die op een biertje niet gehaald wordt.

„Er zijn cafés die het wel doen, maar zorgen dat gebruik binnen blijft”, zegt portier Wolters van de nachtclub. „Andere, zoals wij, verkopen het helemaal niet. Dat is ook een principiële kwestie. En dan heb je nog de tenten die het op straat verkopen en waar het elke avond helemaal bezaaid ligt met ballonnen.” Onderling is er wat ergernis tussen de kroegen die ballonnen verkopen - en waar het dus op straat een chaos is van leeggezogen ballonnen - en cafés die er niets mee te maken willen hebben.

Burgemeester: ‘Gebruik is van de gekken’

Over lachgas is veel te doen. In toenemende mate komt het in het nieuws als iemand het gebruikt heeft en zo een verkeersongeluk veroorzaakt. Ook de politiek bemoeit zich ermee. Groningen voert per 1 januari 2021 een verbod in op gebruik op straat in het centrum. Burgemeester Koen Schuiling noemt de manier waarop lachgas gebruikt wordt ‘van de gekken’.

Maar hoe gevaarlijk is het eigenlijk? Rob Otten van VNN: „Als je het lachgasgebruik beperkt, kleven er niet heel veel risico’s aan. Bij maximaal één keer per maand en niet meer dan vijf ballonnen op een avond zijn de risico’s minimaal.” Belangrijke toevoeging is dat gebruikers eigenlijk boven de 20 moeten zijn, omdat hersenen van jongeren daaronder nog in de groei zijn. „Lachgas heeft daar een negatief effect op.” Welke schade het middel exact veroorzaakt, is nog niet bekend.

loading

Duidelijk is dat het ook onder de 20 flink gebruikt wordt. Mogelijk is de verhoging van de leeftijd waarop alcoholconsumptie is toegestaan van invloed. Wie nog geen 18 is krijgt geen glas bier mee, maar kan zonder problemen een ballon kopen.

Wat betreft de risico’s wordt het een heel ander verhaal bij massaal gebruik. Wie vele tientallen ballonnen in korte tijd neemt en dat meerdere keren per maand doet, loopt grote kans op gezondheidsschade. Zo is zenuwuitval mogelijk. „Voor de normale gebruiker is dat gelukkig niet het geval”, zegt Otten. „Het aantal mensen dat verslaafd is en dat soort problemen krijgt zien we wel eens, maar is bij ons op twee handen te tellen.”

Beschikbaar, dus volop gebruik

Terug naar het uitgaanscentrum. Als de nacht valt loopt het gebruik duidelijk verder op. Overal in de straten zitten mensen op stoepjes en in hoekjes met een ballon aan de mond. Gebruik lijkt genormaliseerd, de beschikbaarheid van het spul is enorm. Dat zegt ook Otten van VNN te merken. „Vaak is het idee: als het zo makkelijk verkrijgbaar is, zal het wel in orde zijn. Terwijl dat niet altijd zo is.”

Waar gaat het naartoe? Landelijk zijn er regels in de maak die ervoor zorgen dat lachgas illegaal wordt en als softdrug wordt beoordeeld. In Groningen is hoe dan ook een verandering te verwachten op korte termijn, omdat gebruik op straat vanaf 1 januari verboden is. Portier Wolters is daar blij mee. „Ik heb er echt geen problemen mee als je dit gebruikt, maar doe het niet midden op straat.”

Dat vindt ook Floor, die met vriendinnen op een terras zit. „Het is niet echt charmant voor het straatbeeld”. Ze wijst naar de jongens met de roze, groene en gele ballonnen aan de mond. ,,Als ik die mensen zie zitten denk ik: nee, niet doen. Maar het is heel normaal geworden: aan het einde van de avond ligt het hier echt bezaaid met honderden ballonnen.” loading

menu