Nertsenfokker Henk Santing uit Zuiwolde stopte eind 2019 met het fokken van nertsen.

Het einde van de nertsenfokkerij is in zicht. Fokker Henk uit Zuidwolde stopte: 'Zevenduizend nertsen, ze liepen overal'

Nertsenfokker Henk Santing uit Zuiwolde stopte eind 2019 met het fokken van nertsen. Foto: Gerrit Boer

Het coronavirus maakt abrupt een einde aan de toch al ten dode opgeschreven nertsenfokkerij in Nederland. Henk Santing uit Zuidwolde stopte vorig jaar al en verhaalt over opkomst en verval van een verguisde sector. De twee laatste fokkers in Groningen en Drenthe houden zich stil.

De Spanjaardsdijk is een smal landweggetje tussen Aduard en Zuidhorn. Na zeven kavels en een natuurgebiedje loopt het dood op het Van Starkenborghkanaal. Verder zie je niets dan weiland.

Het coronavirus heeft aan de Spanjaardsdijk ogenschijnlijk niets te zoeken. Er woont nauwelijks iemand en overal is ruimte om afstand te houden. Toch draagt Onne Storteboom hier een mondkapje. Niet alleen dat: hij heeft ook een doorzichtig plastic spatscherm voor, een netje over zijn haren getrokken en hij draagt handschoenen.

Onne Storteboom fokt nertsen.

Nog even.

Vorige week vrijdag maakte landbouwminister Carola Schouten bekend dat alle nertsenfokkerijen in Nederland met ingang van 1 maart 2021 moeten sluiten. Nertsen blijken vatbaar voor corona. Het virus is aangetroffen op meer dan veertig nertsenfarms, in Noord-Brabant, Gelderland en Limburg.

Om nog meer besmettingen te voorkomen moeten de fokkerijen versneld dicht - drie jaar eerder dan de gedwongen sluiting in 2024, waartoe de overheid al jaren geleden vanwege het dierenwelzijn heeft besloten. Nertsen worden gefokt voor de pels en het is volgens velen onethisch om dieren te doden voor een luxeproduct als bont.

loading

Een verbod op een totale sector

,,Nooit eerder voorgekomen!’’ Henk Santing uit het Drentse Zuidwolde is nog altijd verontwaardigd over dat besluit. ,,Een verbod op een totale sector! We zijn bedonderd.’’

Nertsenfarms in Groningen en Drenthe zijn schaars. Storteboom zit in Kornhorn en Aduard, Bennie Huzen in Smilde. Henk Santing in Zuidwolde was de derde, totdat hij vorig jaar zijn bedrijf opdoekte.

,,Ik begon in 1966, op mijn negentiende, met honderd nertsen. Toen we dichtgingen hadden we zesduizend moederdieren, met jongen erbij elk jaar 35.000 nertsen.’’

Achter zijn huis toont Santing de lege stallen, ‘sheds, zeggen ze in de nertsenfokkerij altijd’. Nertsen, kooien, machines; de hele inventaris is bijna al weg. Wat nog staat zijn brede overkappingen van 50 of 80 meter lang, waarin de nertsenkooien in vier rijen waren opgesteld – drie nertsen per kooi, duizenden dieren per shed .

Nu rest hem de stilte, de leegte en het wachten op de sloop. Het einde waar alle nertsenhouders in Nederland binnen een paar maanden mee te maken krijgen. In november heeft de lichting van dit jaar zijn wintervacht en zal worden vergast en ‘gepelsd’.

Normaal gesproken begint de fok dan weer in maart, de paartijd van nertsen. Maar niet in 2021 – of de jaren daarna. Het coronavirus laat de al tien jaar geleden ten dode opgeschreven nertsenfokkerij alsnog abrupt sterven.

loading

De bontjas heeft een slechte naam

Daar is niet iedereen rouwig om. Clubs als Bont voor Dieren en Animal Rights strijden al tientallen jaren tegen het houden van dieren voor bont. Nertsen zijn in het wild solitaire roofdieren met een eigen territorium – in kooitjes met soortgenoten hebben ze volgens de activisten veel stress.

Nederland is een land waar bont nauwelijks gedragen wordt – de bontjas heeft een slechte naam. En toch, achter de schermen, is Nederland met Denemarken en China een van de drie grootste producenten van nertsenpelzen in de wereld.

Dat schuurt.

,,Zevenduizend nertsen! Ze liepen overal.’’ Henk Santing schoot wel vaker te hulp als ergens bij een collega door dierenactivisten nertsen werden losgelaten. ,,We hadden een bellijn. We waren solidair. In je eentje begin je natuurlijk niets.’’

Santing kan best begrijpen dat mensen tegen bont zijn. ,,Dan draag je het toch gewoon niet? Die beesten loslaten, dat helpt niet. Het is een wereldmarkt. Als we het hier niet doen, dan doen ze het in de Oekraïne wel. En hier hebben die nertsen het beter hoor.’’

Bij zijn eigen bedrijf in Zuidwolde zijn nooit dierenactivisten geweest. Hij is wel eens telefonisch bedreigd, maar dat deert hem niet. Dat nertsenfokkers worden verguisd – het zal. Voor hem, zoon van een melkveehouder, is het gewoon hetzelfde als het houden van landbouwdieren voor vlees. Uiteindelijk worden ze afgemaakt, dat hoort erbij. Je stopt ze in een kist met koolmonoxide en het is zo gebeurd.

,,De nertsenfokkerij is mooi werk. Het is leuk spul, vooral als ze jonkies hebben. Vrolijk spul. Je werkt met levende dieren. Maar het zijn geen lieve beestjes hoor. Ze kunnen gemeen bijten.’’

Glanzende kopjes

Nertsen zijn slanke, marterachtige roofdieren van ongeveer 50 centimeter lang. Bij Storteboom in Kornhorn kun je de nertsen vanachter het hek van het bedrijf zien. Ze zitten in kooien van gaas (de richtlijnen: 85 cm lang, 30 cm breed, 45 cm hoog) onder lage, langgerekte open sheds die bedekt zijn met golfplaat.

Hier en daar steekt er een zijn kopje op. Soms beige, soms bruin, soms zwart – altijd glanzend.

In Aduard rijdt Onne Storteboom coronaproof ingepakt op een voerwagen langs zijn nertsen. Nertsen zijn carnivoren, in de Nederlandse fokkerijen krijgen ze slachtafval uit de vis- en pluimvee-industrie. Via een slang aan de voerwagen krijgen ze een portie vers ‘brijvoer’.

Storteboom wil niet praten met de pers – ‘dat heeft voor mij geen toegevoegde waarde’ – en verwijst voor informatie naar de NFE, de Nederlandse Federatie van Edelpelsdierhouders. Dat doet ook de vrouw van Bennie Huzen in Smilde. ,,We mogen niet praten met de pers. En we weten trouwens ook echt helemaal niks’’, voegt ze er nog aan toe.

loading

Waarom zo’n rigoureus besluit

,,Misschien willen nertsenhouder ook niet praten met de pers omdat ze zelf ook al zo lang niet weten waar ze aan toe zijn’’, zegt Wim Verhagen van de NFE.

Sinds 2013, toen het kabinet het verbod van de nertsenfokkerij in 2024 afkondigde, is er onduidelijkheid over een sloopregeling waarvoor 28 miljoen beschikbaar zou zijn maar die nog steeds niet definitief is. De sector schreeuwde jarenlang om compensatie die er steeds maar niet kwam.

Ook nu komt het besluit volgens Verhagen onverwacht. ,,Nog steeds is niet duidelijk waar de coronabesmettingen vandaan komen. Als de wetenschappers het al niet weten, wat moeten wij dan – of de politiek?’’

Hoogleraar diergeneeskunde Arjan Stegeman van de Universiteit Utrecht onderzoekt de besmettingen op nertsenfokkerijen en heeft nog geen verklaring voor het feit dat er steeds nieuwe besmettingen zijn bijgekomen, ook na alle hygiënemaatregelen die zijn genomen. Stegeman verdenkt vooral de mens als besmettingsbron, al worden zwerfkatten, ratten en vogels nog niet uitgesloten. Nadat deze week weer drie nieuwe besmettingen zijn geconstateerd, gaat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit zelfs onderzoek doen naar mogelijk opzettelijke besmettingen op nertsenfokkerijen - al zijn daar geen concrete aanwijzingen voor.

Hoe frustrerend de onduidelijkheid over besmettingen ook is, duidelijk is volgens het Outbreak Management Team wel dat nertsenfarms geen gevaar opleveren voor de volksgezondheid – alleen voor de gezondheid van de mensen die er werken. Preventieve ruiming van bedrijven met gezonde dieren is daarom niet nodig.

,,Waarom dan toch zo’n rigoureus besluit tot onmiddellijke beëindiging van een volledige sector’’, vraagt Verhagen van de NFE zich af. ,,Terwijl we nog in overleg waren over een vrijwillige stoppersregeling.’’

Toch zit er aan het besluit ook een voordeel voor de fokkers: er komt nu wél een compensatieregeling voor de bedrijven die gedwongen dicht moeten – er wordt gesproken over een pot van 180 miljoen euro voor de 120 bedrijven die nog over zijn.

Tegenstanders roeren zich meteen. ‘Zoveel geld voor nertsenfokkers?’, klinkt het. ‘Die zijn toch allemaal al miljonair?’

loading

De nertsprijzen zijn altijd grillig geweest

Henk Santing was 19 toen hij drie vingers verloor in een draaiende machine op de boerderij van zijn vader. Het zware werk met koeien werd lastig, bovendien was de boerderij eigenlijk te klein en te versnipperd voor een goede toekomst.

,,Een neef van me in Zwolle had nertsen, zo kwam ik op het idee. In die tijd waren er 560 nertsenfokkerijen. Nederland heeft een goede infrastructuur, en genoeg vis- en kippenslachtafval. Dat maakt het hier zo geschikt voor de nertsenfokkerij.’’

Uiteindelijk maakte Santing zelf zijn voer – ‘van vis, tot verdriet van de buren’ – en verwerkte de pelzen na de slacht ook zelf. De pelzen gingen naar veilingen in Helsinki en Kopenhagen, waar ze worden opgekocht door vooral Chinezen, Russen en Amerikanen.

Als de prijzen goed zijn, is de nertsenfokkerij een lucratieve onderneming. Lucratief genoeg om slechte jaren op te vangen; wie met nertsen werkt weet dat de prijzen altijd grillig zijn geweest. En hoe zit het met die miljoenen? ,,Allemaal geïnvesteerd in de bedrijven. Die werden steeds groter en moderner.’’

Hij kijkt naar zijn vrouw die de keuken binnenkomt lopen. ,,Het gaat over nertsenfokkers die miljonair worden’’, zegt hij met een spottende grijns.

Zijn vrouw snuift. ,,Ja, vroeger misschien.’’

De laatste jaren zijn de prijzen door overproductie in de pelzenhandel laag. Was het gemiddeld rond de 35 euro per vel, nu krijgen fokkers er nauwelijks 20 voor. Voor Santing gaf dat de doorslag om al eerder dan 2024 te stoppen. Want al is hij zelf inmiddels 72, zijn medewerkers hadden nog wel door gewild. ,,De prijzen trekken altijd weer aan, maar nu hadden we door het verbod toch geen toekomst meer.’’

Santing wacht met de sloop van de sheds achter zijn huis tot er duidelijkheid is over de sloopregeling. Daarna verkoopt hij de kavels voor woningbouw en, tenzij hij de grote foto van de nerts die voor op zijn erf pronkt laat staan, zijn de sporen van vijftig jaar nertsenfokkerij voorgoed weggevaagd.

De kist in

Aan de Spanjaardsdijk in Aduard gaat het werk nog even door. Onne Storteboom groet vriendelijk maar resoluut, trekt zijn spatscherm weer voor zijn gezicht en werkt verder. De NFE moet het woord maar doen, zijn nertsen moeten gewoon eten.

Aan het zicht onttrokken reiken de diertjes met hun slanke lijfjes naar het brijvoer, dat op het gaas van de kooien wordt gelegd. Nog een paar maanden te gaan, maar dat is voor de nertsen nooit anders geweest – tenzij ze werden geselecteerd voor de fok. In november gaan ze de kist in, om vergast te worden met koolmonoxide.


menu