Het monster in de Synagoge

De joodse legende van Golem, over een tot leven gewekt reusachtig kleifiguur, werd zaterdag herverteld in de

Synagoge in Groningen tijdens het Golem-festival. Wie er weet wat een golem is? Alvorens de Groningse verhalenverteller Marcel van der Pol zijn theatervoorstelling begint, telt hij handen. Er gaan er een paar de lucht de lucht in. Het merendeel van het publiek schudt het hoofd: zij zijn onbekend met de Golem, een figuur uit vroeg Joodse legenden.

Lang, lang geleden, zo luidt een van de eerste verhalen, wekte Rabbi Leib in Praag een Golem tot leven. Hij kroonde de kleireus – een monsterlijk wezen – tot zijn dienaar en droeg hem op het Joodse volk in het getto te beschermen tegen vijandelijke invloeden van buiten.

Angst, hoop en verzet

Eeuwen later maken twee verhalenvertellers, zonder het van elkaar te weten, het mythische figuur tot onderwerp van een muzikaal theaterstuk over angst, hoop en verzet. Van der Pol treft de Utrechtse Gottfrid van Eck op een ontmoetingsdag van de Stichting Vertellen. De Golem verbindt de twee en ze organiseren het Golem-festival in de Synagoge in Groningen, een avond waarop beide voorstellingen te zien zijn.

Tientallen nieuwsgierigen zijn deze zaterdagavond getuige van twee verschillende interpretaties van het de Golem-legende. Van der Pols Golem – voor de gelegenheid Gaston gedoopt – is gemaakt uit aarde, water, wind en lucht. Hij heeft moeite zijn plek te vinden in de wereld waarin hij plots

Monster

,,Wat zou u doen?'', is de vraag waarmee Van der Pol het publiek wegzendt. Maar niet voor zij de tweede vertelling hebben gezien. Van Eck, onderdeel van het muzikale Trio Wilde Eend, heeft de stomme filmklassieker Der Golem, wie er in die Welt kam (1920) van tekst en (klezmer)muziek voorzien. Op deels geïmproviseerde klanken van onder meer accordeon en viool, hervertelt hij het verhaal van Rabbi Leib.

De golem ontpopt zich tot een angstaanjagende, gewelddadige figuur. Uitgerekend de enige die niet bang voor hem is, een klein meisje, weet hem te stoppen. En zo stuurt ook Van Eck het bezoek naar huis met een vraag. Eentje die – bijna een eeuw na 1920 – verrassend actueel is: moeten wij om geweld te stoppen, misschien poorten openen, wapens neerleggen en onze monsters recht in de ogen kijken zonder angst?

Het verhaal van de Golem in de synagoge in film, muziek en vertelling door het Trio Wilde Eend. Foto Peter Wassing

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.