Hoe Ome Loeks z'n eigen Peerd vermoordde en 4 andere dingen die je nog niet wist over het standbeeld dat misschien verhuist (+poll)

Komt het Peerd van Ome Loeks op de Grote Markt in Groningen te staan? Foto: DVHN

Het Peerd van Ome Loeks staat al tientallen jaren bij het hoofdstation van Groningen. Als het aan lokale partij 100% Groningen ligt, krijgt het straks een plekje op de Grote Markt. Is dat een goed idee? En wat is het verhaal achter het beeld?

Over welk beeld hebben we het?

Je kent het wel: het begroet je als je de stationshal uit stapt. Een groot, wit paard, kop naar beneden en staart in de lucht, en een man met een pet die tegen het dier aan leunt. Man en paard zijn eind jaren ‘50 geschapen door de Amsterdamse kunstenaar Jan de Baat.

Dat ging precies zoals die dingen altijd gaan in Groningen: een enthousiast gemeentebestuur presenteerde een ontwerp dat de bevolking bij voorbaat niks vond. Het paard werd lelijk genoemd, te mager ook, en waarom hing die kop zo moedeloos omlaag? Het stadsbestuur liet het beeld toch gewoon neerzetten en het eind van het liedje was, wederom volgens goed Gronings gebruik, dat het subiet een geliefd stadsicoon werd.

Loeks en z’n Peerd zijn door de jaren heen een paar keer opgeschoven, maar hebben altijd in de buurt van het Hoofdstation gestaan. Los van een paar bange dagen in het najaar van 2018, toen een clubje Friezen het Peerd ontvoerde in een poging tot humor. Overigens tolereren de Nederlandse Spoorwegen het Peerd alleen op het station op voorwaarde dat het nóóit met de kont richting de perrons staat.

Wie is die Ome Loeks eigenlijk?

Daarover zijn verschillende verhalen in omloop. Volgens het meest vertelde gaat het om Lucas van Hemmen (1866-1955) uit Groningen. Hij bezat stal annex café De Slingerij aan de Aweg en reed races met zijn renpaard Appelon.

Van Hemmen en Appelon zouden de hoofdpersonen zijn in een Gronings volksliedje, op de wijs van Daar wordt aan de deur geklopt: ‘Peerd van Ome Loeks is dood, Loeks is dood, Loeks is dood. Peerd van Ome Loeks is dood, hartstikke dood.’

Dood? Hoe kwam dat?

Hier neemt het verhaal een tragische wending: het arme Peerd is door z’n eigen baas om zeep geholpen. Weliswaar uit een soort noodweer, maar toch.

Het temperamentvolle paard zou op een kwade dag getrapt hebben naar één van de stalknechten op De Slingerij. Loeks wilde z’n knecht beschermen en dreef het paard naar achteren met een scherpe hooivork. Daarbij raakte Appelon gewond; hij kreeg vervolgens krampkoliek en stierf enkele dagen later.

Achter dat gebroederlijke beeld van het paard en zijn ruiter gaat dus geen gezellige geschiedenis schuil. Je vraagt je toch af hoe bijvoorbeeld de Partij voor de Dieren het nou vindt dat zo’n standbeeld überhaupt in de stad staat.

Nu het toch over politiek gaat - er is dus een partij die het Peerd naar de Grote Markt wil verplaatsen?

Dat klopt. Deze week besprak de gemeenteraad de vernieuwingsplannen voor de Grote Markt en de raadsfractie van 100% Groningen opperde, niet voor het eerst, om het Peerd van Ome Loeks op het marktplein neer te zetten.

,,De bekendste pleinen ter wereld hebben een aandachtstrekker, een kroonstuk’’, betoogde partijwoordvoerder Detleff Mellies vol vuur. ,,De paardensport is een belangrijk onderdeel van de Groninger historie. Als wij ons beste paard van stal willen halen, is dat het Peerd van Ome Loeks.’’ 100% Groningen vindt dat het plein een publiekstrekker mist. Daarin moet het Peerd moet verandering brengen.

En wat vindt de rest van de gemeenteraad daarvan?

Laten we zeggen dat de andere fracties niet direct staan te trappelen. ,,Was het Peerd van Ome Loeks niet dood, hartstikke dood?’’ sneerde Benni Leemhuis (GroenLinks). ,,Ik vind het een beetje schokkend dat jullie dit echt lijken te menen. Hét symbool van Martinistad Groningen is de Martinitoren, en die staat allang aan de Grote Markt.’’

Volgens CDA’er Herman Pieter Ubbens kan er best onderzocht worden of er animo is voor een Peerdenverhuizing. ,,Maar dit is wel lachwekkend. We hebben het erover hoe de Grote Markt een aantrekkelijk verblijfsplein moet worden, en het enige dat meneer Mellies doet is anderhalve minuut over dat Peerd praten.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen