Minister Wiebes praat in een tractor met Ate Kuipers. Hij was mede-organisator van de actie van Groningse boeren om donderdag naar Den Haag te gaan. Foto: ANP/Siese Veenstra

Hoe Zeerijp in één klap de wereld echt veranderde

Minister Wiebes praat in een tractor met Ate Kuipers. Hij was mede-organisator van de actie van Groningse boeren om donderdag naar Den Haag te gaan. Foto: ANP/Siese Veenstra

De aardbeving bij Huizinge in 2012 zette Groningen op zijn kop, maar Nederland niet. Dik vijf jaar later kwam Zeerijp en wordt het Groningse leed landelijk meegevoeld. Wat betekent dat voor de toekomst?

Er is verschrikkelijk veel gebeurd en tegelijkertijd is er niets veranderd. Dat concludeert Susan Top van het Groninger Gasberaad over de ruim vijf jaar sinds Huizinge. Ze somt de clubs op die werden opgericht om de gaswinningsproblematiek te verhelpen: eerst de Dialoogtafel, toen het Centrum Veilig Wonen (CVW) en daarna de Nationaal Coördinator Groningen. „Alles gebeurde steeds zo snel, tijd om goed na te denken ontbrak.”

loading  

Ze wijst op de medewerkers van het CVW, die de eerste weken mailden met Shell-mailadressen. Weg vertrouwen in onafhankelijkheid. „Dat is nooit meer goed gekomen.”

Ondanks al deze clubs is veel hetzelfde gebleven, aldus Top. „De schadeafhandeling bleef een ellende, duidelijkheid over versterkingsnormen ontbreekt nog altijd, Groningers hebben nog steeds geen perspectief. Hoewel er de afgelopen vijf jaar veel is gebeurd, zit een aantal fundamentele dingen nog steeds op hetzelfde niveau.”

Nieuwe Commissie Mijnbouwschade

Top gruwelt dan ook als ze denkt aan de nieuwe Commissie Mijnbouwschade, die zich de komende tijd over de gaswinningsproblematiek zal buigen. „Voor de vierde keer wordt in hoog tempo een nieuwe organisatie opgezet. Ik vraag me af wat we van de afgelopen jaren hebben geleerd.”

Niet veel, vreest ze. „Veel spelers uit het begin zijn er niet meer. Dat is jammer.” Maar, eindigt ze optimistisch: de tijd van pappen en nathouden is voorbij. „Laten we hopen dat het niet te laat is.”

Waarom kan de gaskraan nu wel verder dicht en kon dat vijf jaar geleden niet? „Ik denk dat je die vraag politiek moet beantwoorden”, zegt Manuel Sintubin, hoogleraar geologie aan de KU Leuven die de ontwikkelingen rond de Groningse aardbevingen al jarenlang kritisch volgt.

loading  

„De beving bij Zeerijp heeft alles in een stroomversnelling gebracht.” De aardbeving van 8 januari 2018 vond precies op het juiste moment plaats, aldus de Vlaamse wetenschapper. „Er was een totale impasse rond het schadeprotocol en er was net een nieuwe minister, die zich heeft voorgenomen niet meer reactief te werken maar proactief.” Kortom, aldus Sintubin, zonder Zeerijp hadden we niet gestaan waar we nu staan.

Snappen we nu al beter dan vijf jaar terug wat er in de ondergrond van Groningen gebeurt? Ja, zegt Sintubin, die donderdag aanwezig was bij een wetenschappelijke bijeenkomst over Groningen in Delft. Wetenschappers weten veel, zegt hij. Er zijn modellen gebouwd die goed werken. Maar, benadrukt hij, er zijn ook nu nog ontzettend veel onzekerheden. „Zo veel dat het ontzettend moeilijk is om iets concreets te zeggen over wat de toekomst brengt.” Komen er minder aardbevingen, nu de gaskraan verder wordt dichtgedraaid? „Het blijft koffiedik kijken.”

De ernst van het probleem is de afgelopen jaren voortdurend miskend, zegt Tom Postmes, hoogleraar sociale psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen. „Dat komt doordat geologen zich niet goed kunnen voorstellen dat een aardbeving met een magnitude van 3 veel impact kan hebben. Doordat veel mensen van buiten, zelfs in de stad, niet snappen dat scheuren zo veel losmaken. En men dacht ook te lang dat het enkel om geld ging.”

Gevolgen van de gaswining op de gezondheid

Zelf zag hij de omvang ook te laat, blikt de wetenschapper terug. Toen zijn team onderzoek ging doen naar de gevolgen van de gaswinning op de gezondheid van de Groningers, schrok hij van de ernst en omvang van de problematiek.

Over de toekomst laat de hoogleraar niet veel los. Er ligt een enorme klus, zegt hij, maar hij wil niet te pessimistisch doen. Wel ziet hij een lichtpuntje: de rechterlijke macht. „Rechters hebben het gasbesluit uit 2015 vernietigd, net als het gasbesluit uit 2017. Immateriële schade en de waardedaling van de woningen moet vergoed en het risicobeleid van de overheid gaat op de kop. Dat is bepaald geen kattenpis.”

Sinds die zware beving bij Huizinge in augustus 2012 is er vanuit politiek-bestuurlijk perspectief veel bereikt. Dat zegt Annemarie Heite, actievoerder van het eerste uur. „Als Kamerlid Liesbeth van Tongeren voor Huizinge opriep tot het dichtdraaien van de gaskraan, kreeg ze te horen dat ze maar in een Drentse plaggenhut moest gaan wonen. En kijk nu! Er is onvoorstelbaar veel bereikt.”

Maar, zegt Heite, vanuit menselijk perspectief zie je een heel ander beeld. „Veel Groningers hebben de afgelopen vijf jaar elke dag in de ellende gezeten. Ze zijn vernederd. Er is niets voor ze gedaan.” Haar angst: dat we over vijf jaar concluderen dat er nog altijd niets is verbeterd.

loading

Er staat Groningers nog veel te wachten, aldus Heite. Het nieuwe schadeprotocol is als een grote doos met pleisters, zegt ze. „Schade zal blijven terugkomen en de versterkingsoperatie is zo ingrijpend. Kijk naar wat er nu in Loppersum en Appingedam gebeurt. Zo moet het niet.”

Hoe wel? Met zijn allen discussiëren over hoe de dorpen er straks uit moeten zien. „Schade herstellen, versterken, verduurzamen, een goede uitkoopregeling, al die dingen moeten we tegelijk goed regelen. Niet zes keer een tegelvloer repareren om daarna eens naar de fundering te kijken. We moeten alles in één keer goed doen.”

Veel vertrouwen in de toekomst heeft ze niet. „Dat is geen fijne boodschap, dat weet ik. Maar laten we niet bij de pakken neerzitten. Ik heb de boeren deze week in Den Haag een enorme vuist zien maken. Dat geeft hoop. En wie weet kunnen we dan over twintig jaar terugkijken op een weliswaar zwarte periode, maar wel eentje die we samen te boven zijn gekomen.”

menu