Tijdens de nieuwjaarsreceptie van Delfzijl in januari 2015 maakte de toenmalige burgemeester Emme Groot in een ‘speelgoedauto’ op het podium reclame voor de vorming van een supergemeente van 100.000 inwoners in Noord-Groningen. Die actie werd hem in de havenstad niet in dank afgenomen.

Hoe de nieuwe gemeente Eemsdelta de strijd om de Eemshaven verloor

Tijdens de nieuwjaarsreceptie van Delfzijl in januari 2015 maakte de toenmalige burgemeester Emme Groot in een ‘speelgoedauto’ op het podium reclame voor de vorming van een supergemeente van 100.000 inwoners in Noord-Groningen. Die actie werd hem in de havenstad niet in dank afgenomen. Foto: Archief DVHN

Inwoners van Delfzijl, Appingedam en Loppersum gaan op 18 november naar de stembus om Eemsdelta aan een gemeenteraad te helpen. Hoe verliep de weg naar de vorming van de nieuwe gemeente? Vandaag: deel 1 van een korte serie.

Meer dan tien jaar is gebakkeleid over de gemeentelijke herindeling in Noord-Groningen. Wethouder Jan Menninga (Fractie 2014) van Delfzijl vindt dat de discussie veel te lang is gedomineerd door burgemeesters van zeven gemeenten die onderling met elkaar overhoop lagen ook nog. Gemeenten als Eemsmond en Winsum wilden lange tijd helemaal niks weten van herindeling. Zij opteerden voor een blijvende zelfstandigheid.

Om de impasse die hierdoor ontstond op te lossen, tuigde de provincie een commissie van deskundigen op die na onderzoek tot de conclusie kwam dat herindeling hard nodig was.

De zeven relatief kleine gemeenten waren zo gefixeerd op hun eigen deelbelang, dat ze niet in staat waren om belangrijke maatschappelijke problemen in de eigen regio samen op te lossen. Zo luidde de conclusie van het rapport ‘Grenzeloos gunnen’ van deze commissie-Jansen.

Opsplitsing Eemsmond

Na het uitkomen van dit rapport drong bij de gemeenten eindelijk het besef door: aan herindeling niet langer viel te ontkomen. Zelfs de gemeente Eemsmond met burgemeester Marijke van Beek voorop liet zich overtuigen. Dat had voornamelijk emotionele redenen.

De commissie-Jansen stelde namelijk voor om Eemsmond op te splitsen: de Eemshaven werd toegevoegd aan een nieuw te vormen gemeente. Die bestond uit Delfzijl, Appingedam en Loppersum. Terwijl het plattelandsgebied van Eemsmond werd ingedeeld bij Bedum, De Marne en Winsum. Zij vormen sinds bijna twee jaar samen met Eemsmond de gemeente Het Hogeland.

Koste wat kost wilde Eemsmond die ‘onzalige’ opsplitsing voorkomen. Vlak voordat het rapport-Jansen uitkwam, gingen de bestuurders nog voluit voor blijvende zelfstandigheid. Na het verschijnen van dit rapport, was Eemsmond ‘om’ en koos zij voor het andere uiterste: de vorming van een supergemeente van 100.000 inwoners. Die gemeente moest bestaan uit alle zeven Noord-Groninger gemeenten: Delfzijl, Appingedam, Loppersum, Eemsmond, De Marne, Winsum en Bedum.

Over deze voorgestelde zogenoemde G-7-variant waren met name in het burgemeesterskamp de meningen verdeeld. De G-7 werd van meet af aan omarmd door de burgemeesters Rika Pot (Appingedam), Henk Bakker (Bedum). Marijke van Beek (Eemsmond), Koos Wiersma (De Marne) en later ook Emme Groot (Delfzijl).

G-7-variant

Maar zij kregen niet allemaal hun eigen gemeenteraden en colleges van B en W hierin mee. Voor dit grootschalig denken van de betreffende burgemeesters heeft de huidige Delfzijlster wethouder Menninga geen goed woord over. Hij typeert de G-7-variant als ‘miskleun van de eeuw’. Door het grote oppervlak en het grote aantal inwoners was dit volgens hem een onbestuurbaar geheel geworden. Schertsend zegt hij ,,De G-7 was een feestje van burgemeesters. Ze hoopten hiermee eeuwige roem te verwerven.’’

Tot op de dag van vandaag neemt Menninga het zijn voormalige collega Groot kwalijk dat hij op de nieuwjaarsreceptie in januari 2015 met een autootje het podium opreed om de G-7 aan te prijzen. Die solo-actie van de oud-burgemeester van de havenstad zette volgens hem indertijd kwaad bloed. ,,Dit was allesbehalve een handige zet.’’ Of er verband was tussen deze actie van Groot en diens latere onverwachte aftreden, zegt Menninga niet te weten.

De G-7 kwam er niet. Dat was volgens Menninga maar goed ook: ,,Ik zie het als een van mijn bestuurlijke hoogtepunten dat het mij samen met anderen is gelukt de G-7-variant om zeep te helpen.’’ De lancering van de G-7 door burgemeesters was in de ogen van Menninga vooral bedoeld om niet echt een knoop door te hoeven hakken over de positie van de Eemshaven. ,,Omdat ze er onderling niet uitkwamen, kozen ze voor de G-7 om geen keus te hoeven maken.’’

Bestrijden supergemeente als voornaamste speerpunt

Dat hij in Delfzijl in 2014 (na jaren opnieuw) op het wethouderpluche belandde, is volgens Menninga indirect te danken aan de discussie rond de herindelingsvariant G-7. ,,Als Fractie 2014 waren wij hier mordicus tegen. Het bestrijden van deze supergemeente was indertijd het voornaamste speerpunt voor Fractie 2014 bij de verkiezingen. Dat wij de grootste partij werden, was hieraan te danken.’’

Hoewel hij het anno nu niet wil toegeven, maakten Menninga en de zijnen wel een kleine misrekening. Toen de G-7 officieel werd afgeblazen, gooiden Bedum, De Marne en Winsum het buiten de buurgemeenten om, op een akkoordje. Zo ontstond twee jaar geleden fusiegemeente Het Hogeland.

Prompt hadden Delfzijl, Appingedam en Loppersum het nakijken. Immers: zij waren gedrieën tot elkaar veroordeeld en zagen indeling van de Eemshaven met alle opbrengsten (hoge ozb-inkomsten van bedrijven als Google) aan hun neus voorbij gaan.

Stokje voor Het Hogeland

Omdat Eemsmond jarenlang voordien in DEAL-verband samenwerkte met Delfzijl, Appingedam en Loppersum, had de provincie in de ogen van Menninga een stokje moeten steken voor de komst van Het Hogeland en haar huidige vorm. ,,Maar daarvoor heb je als provincie ruggengraat nodig en bestuurlijk lef. Daar ontbrak het aan.

De drie DAL-gemeenten deden nog wel een poging om alsnog de gemeente Eemsmond (de Eemshaven incluis) in te lijven. Over het presenteren van die variant schreeuwde burgemeester Van Beek indertijd moord en brand omdat Eemsmond hierin vooraf niet was gekend. ,,Bestuurlijk onfatsoen’’, klonk het vanuit de buurgemeente.

Tot mislukken gedoemd

Volgens Menninga was de poging om in een heel laat stadium alsnog Eemsmond in te lijven bij Delfzijl, Appingedam en Loppersum op voorhand tot mislukken gedoemd. ,,Ik denk dat die variant werd gesmeed om alsnog Loppersum mee te krijgen.’’

Menninga − tweede op de kieslijst Lokaal Belang Eemsdelta achter lijsttrekker Annelies Usmany − ontkent dat de vorming van de gemeente Eemsdelta een gedwongen huwelijk is. ,,In de aanloop naar de verkiezingen in november zie je dat Delfzijl, Appingedam en Loppersum eendrachtig met elkaar samenwerken. Het wordt echt een heel mooie gemeente.’’

Hij geeft toe: ,,Tuurlijk, met de Eemshaven erbij was Eemsdelta een robuustere gemeente geworden met meer daad- en slagkracht. Maar Delfzijl, Appingedam en Loppersum in de huidige vorm alle drie zelfstandig laten blijven, was geen optie. Als blijvende zelfstandigheid uit de bus was gerold, was dat slecht voor de regio en haar inwoners geweest.’’

menu