De zeer besmettelijke deltavariant rukt op. Vanwege die coronamutatie durft het Verenigd Koninkrijk deze maand niet verder te versoepelen. Ons land doet dat wel. Maar wat zijn de risico’s daarvan? „Als jongeren terugkomen na vakantiereisjes op Mallorca, waar ook Engelsen zijn, kan het fout gaan.”

Wat is de deltavariant precies?

De deltavariant stond eerder bekend als de Indiase mutatie. In december 2020 werd die voor het eerst in dat land vastgesteld. De deltavariant B.1.617.2 is weer uit die versie voortgekomen en heeft in het Verenigd Koninkrijk voet aan de grond gekregen via reizigers, stelt het RIVM.

Volgens de Britse epidemioloog Neil Ferguson is de deltavariant mogelijk 60 procent besmettelijker dan de alfavariant die het land domineerde. Die alfavariant staat bij ons bekend als de Britse variant en was in Nederland hoofdverantwoordelijk voor de derde golf in maart-april. En die variant was al besmettelijker dan de klassieke coronaversie.

„Net als bij de andere varianten hecht het spike-eiwit, de stekeltjes van het coronavirus, zich bij de deltavariant makkelijker aan menselijke cellen”, legt viroloog Bert Niesters uit.

Hoe gevaarlijk is de deltavariant?

Het Verenigd Koninkrijk staat relatief gezien plotseling weer bovenaan in Europa qua aantal nieuwe besmettingen (dagelijks 135 per miljoen inwoners). Half mei bezette het land trots de onderste plekken op die ranking, met nauwelijks meer dan twintig besmettingen per miljoen inwoners.

De toename in besmettingen vertaalt zich vooralsnog niet in een duidelijk hoger sterftecijfer of in meer ziekenhuisopnames. „De besmettingen vinden vooral plaats bij de groepen die nog niet gevaccineerd zijn, de jongeren”, zegt Niesters. „Zij worden over het algemeen minder ziek.”

Al stelt viroloog Ab Osterhaus dat dit principe bij deze variant mogelijk minder geldt. „Er zijn aanwijzingen dat jongeren mogelijk iets zieker worden dan bij de andere versies. Maar dat is nog niet met zekerheid te zeggen.”

Werken de vaccins wel tegen de deltavariant?

Zeker, zo blijkt uit eerste studies van Public Health England. Want hoewel de huidige vaccins iets minder goed hun werk doen, beschermen ze nog voor een aanzienlijk deel. Pfizer beschermt twee weken na de tweede prik voor 88 procent, waar dit bij de Britse variant 93 procent was. Bij AstraZeneca daalt de bescherming van 66 naar 60 procent.

De kans op ziekenhuisopnames blijft ontzettend klein. Pfizer beschermt voor 96 procent daartegen bij de deltavariant, AstraZeneca voor 92 procent. Over Moderna en Janssen zijn nog geen gegevens bekend.

Na de eerste prik ligt de bescherming wel beduidend lager. Bij Pfizer en AstraZeneca ging het drie weken erna om grofweg 33 procent, waar dat bij de Britse variant 50 procent bedroeg. In Groot-Brittannië werd ervoor gekozen om eerst zoveel mogelijk mensen een eerste prik te geven en is inmiddels grofweg de helft van de bevolking volledig gevaccineerd.

Toch is ook het risico op ziekenhuisopnames na een prik al aanmerkelijk afgenomen. Pfizer voorkomt dat na drie weken voor 94 procent, bij AstraZeneca ging het om 71 procent.

In Nederland is ongeveer een kwart volledig gevaccineerd. Ongeveer een vijfde heeft een eerste prik gehad. Tegelijkertijd is de meerderheid van de bevolking (inclusief kinderen) dus nog niet ingeënt, wat een risico met zich meebrengt, zeggen virologen.

Hoe vaak komt de deltavariant in Nederland voor?

Demissionair coronaminister De Jonge stelde vrijdag dat inmiddels tien procent van het aantal coronabesmettingen in de grote steden van deze variant kan zijn. Daarbij baseerde hij zich op een RIVM-schatting. Uit officiële RIVM-cijfers blijkt dat de variant officieel 27 keer is aangetroffen in ons land, maar die zogeheten kiemsurveillance loopt achter, waardoor het getal waarschijnlijk hoger ligt. Momenteel is zo’n 95 procent nog afkomstig van de Britse variant, meldt het instituut.

„In de omgeving van Rotterdam en Nijmegen zijn inmiddels ook hotspots van de deltavariant bekend”, zegt Niesters. „Als jongeren daar dan terugkomen na vakantiereisjes op Mallorca, waar ook Engelsen zijn, kan het fout gaan.”

Moeten we hier in de toekomst rekening mee houden?

Volgens De Jonge wel. „Het is waarschijnlijk dat die deltavariant op enig moment ook de boel gaat overnemen in Nederland. Tegen die tijd is het eigenlijk een race tegen de klok, dan wil je gewoon zover mogelijk zijn met vaccineren.” Dat is voor hem de reden om nog even aan de anderhalve meter vast te houden.

„Het is waarschijnlijk dat die deltavariant op enig moment ook de boel gaat overnemen in Nederland. Tegen die tijd is het eigenlijk een race tegen de klok, dan wil je gewoon zover mogelijk zijn met vaccineren”, aldus demissionair minister Hugo de Jonge.

Bovendien riep hij vakantiegangers uit Portugal en Spanje op, met name de jongeren van examenreizen, om zich na terugkeer te laten testen. Die landen waren namelijk eerder booming onder Britten. Ze mogen zich ook bij de GGD laten testen als ze geen klachten hebben. Dat is een uitzondering, want normaal gesproken wordt mensen zonder klachten gevraagd een zelftest te doen.

Niesters vindt daarom dat ons land beter nog een paar weken had kunnen wachten met versoepelen. „Ik had liever gezien dat we die pas hadden doorgevoerd als iedereen die dat wilde, de eerste prik binnen had. Dan voel je je toch wat veiliger.”

Hij verwacht dat de deltavariant in augustus of september de overhand zal krijgen in ons land. „Als we die vaccinatiegraad dan zo hoog mogelijk kunnen krijgen, hoeft dat geen probleem te worden. Dan komen mensen waarschijnlijk niet in het ziekenhuis en zullen strenge maatregelen niet nodig zijn.”

Dat denkt Osterhaus ook. „Maar als het vaccineren tegenvalt en ons land te laconiek ermee omgaat, moeten we wel oppassen. Het moet niet zo zijn dat in bepaalde leeftijdsgroepen straks 30 tot 40 procent niet gevaccineerd blijkt.”

We hebben vorig jaar de plank al misgeslagen, vindt Osterhaus. „Toen konden mensen lekker op vakantie en was de teststraat op Schiphol vanaf vijf uur ’s middags al dicht. Het lijkt mij goed als mensen zich na hun vakantie sowieso even laten testen. Samen met snelle vaccinatie zouden we het virus dan ook na de zomer onder controle moeten kunnen houden. Als we dat niet doen, kun je een nieuwe lockdown met deze besmettelijkere variant niet uitsluiten.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Coronavirus