Het is bijna zo ver: hoe het ondergepiste Engelenpoortje bij Forum Groningen eindelijk weer een glansrol krijgt

De trieste aanblik van het hermetisch afgesloten Engelenpoortje in 2009, hier met zicht op de Poelestraat. Foto: Corné Sparidaens

Het historische Engelenpoortje in Groningen krijgt bij Forum Groningen zijn oude grandeur terug. Hoe een monumentale doorgang in de vergetelheid raakte en bijna een opvallende entree van de Nieuwe Markt is.

Het is niet gek als je nog nooit hebt gehoord van het Engelenpoortje. Sterker nog: de kans is aanwezig dat je het nimmer hebt gezien. Daarom gaan we eerst maar even terug in de tijd. Wat is het? En waar staat het? En waarom is zijn geschiedenis zo interessant?

Nou, daar gaan we. Het Engelenpoortje stamt uit de eerste helft van de zeventiende eeuw en staat in hartje stad, aan het eind van de gelijknamige steeg tussen Poelestraat 12 (het voormalige hotel Hofman) en 14 (het monumentale pand van Wolter Wolthers).

Het dankt zijn naam vermoedelijk aan de vroegere herberg De Blauwe Engel dat indertijd op de westelijke hoek van de Poelestraat gevestigd is. De Blauwe Engel is belangrijk tijdens het Gronings Ontzet in 1672 als hoofdkwartier van de bevelhebber van de ruiterij.

Bij de officiële naamgeving in 1977 komt initiatiefnemer en VVV-directeur Henk Braber min of meer per toeval op het idee van de Engelenpoort ‘doordat wijlen jhr. Feith, befaamd kenner van oud-Groningen, hem ooit eens had verteld, dat het bewuste gangetje vroeger de Engelengang heette’.

loading

Ver voordat het Engelenpoortje in de zeventiende eeuw is gebouwd, wordt het steegje in de volksmond (onofficieel, dus) inderdaad al Engelengang genoemd. ,,Het bijzondere is dat de poort onderdeel is van een heel oude gang”, weet stadshistoricus Beno Hofman. ,,Toen er nog amper bebouwing was, was de Engelengang een toegangsroute naar de veelgebruikte zij-ingang van de Martinikerk. Het is in feite een oud kerkenpad.”

Het Engelenpoortje is op de befaamde Stadscaerte van Groeningen uit 1643 van cartograaf Egbert Haubois - de eerste echte stadsplattegrond - niet zichtbaar. Dat is niet zo vreemd, omdat omliggende gebouwen in de weg staan. Bovendien werkt Haubois aan zijn kaart in dezelfde periode als de bouw van het poortje. Het is dus niet uitgesloten dat het Engelenpoortje nog in de maak is tijdens Haubois’ tekenproces.

loading

Het steegje leidt later naar de koetshuizen en tuinen van de grote huizen aan de oostwand van de Grote Markt, waaronder vanaf 1881 ook het later zo berucht geworden Scholtenhuis. Waar het in de Tweede Wereldoorlog door nazi’s ingenomen en besmeurde gebouw net als vrijwel de gehele oost- en noordwand van de Grote Markt wordt verwoest bij de bevrijding van Groningen, staat het Engelenpoortje nog overeind.

Dat is tot 1973 trouwens wel een stukje noordelijker gesitueerd. Door de bouw van de Naberpassage en bijbehorende parkeergarage moet de boog verplaatst worden. Datzelfde geldt overigens voor het smallere Gomaruspoortje, eveneens afkomstig uit de eerste helft van de zeventiende eeuw, dat sindsdien in de tuin van Het Feithuis staat.

loading

Gelukkig is de historische poortjes niet hetzelfde lot beschoren als enkele huizen in de Popkenstraat, die door de komst van de Naberpassage met de sloophamer te maken krijgen. Veel tijdgenoten van het Engelenpoortje overleven de vernieuwingsdrang in de loop der eeuwen ook al niet.

Grandeur is ook in het geval van het Engelenpoortje voortaan ver te zoeken. Het steegje tussen de Poelestraat en de Naberpassage wordt in de jaren tachtig en negentig steeds meer het domein van junks en vechtend uitgaanspubliek.

De penetrante urinelucht is er zelfs altijd. Wildplassers maken het verpauperde Engelenpoortje ook overdag tot een openbaar urinoir dat menig Stadjer het liefst zoveel mogelijk schuwt.

loading

Het Engelenpoortje krijgt het ook in de lange aanloop naar de bouw van het Forum nog eens stevig voor de kiezen. De boog wordt in 2009 door een forse elektriciteitskast en een hek hermetisch afgesloten. Protesten van boze omwonenden worden in eerste instantie gepareerd door de aannemer met de mededeling ‘dat het zo op de tekening stond’.

loading

Na spoedoverleg en een voorzichtige foutbekentenis wordt de schakelkast toch maar tegen de zijgevel van Poelestraat 12, het vroegere Hotel Hofman, gezet. Maar het aangezicht van het Engelenpoortje wordt er ook na de verplaatsing niet bijster veel beter op.

Tijdens de sloop van de parkeergarage verdwijnt de historische boog zelfs helemaal uit beeld. Het Engelenpoortje raakt niet alleen zijn grandeur, maar ook zijn functie kwijt: de doorgang is geen doorgang meer.

loading

Door de komst van het Forum Groningen werd alles bijna anders. Nu wordt er nog hard gewerkt in het gebied waar het Engelenpoortje straks weer in de schijnwerpers staat.

Als de werkzaamheden klaar zijn en de doorgang weer open is, vormt het Engelenpoortje misschien wel de meest opvallende entree van de Nieuwe Markt. Via de aan de overzijde gelegen Popkenstraat is dan zelfs het historische kerkenpad naar de Martinikerk enigszins in ere hersteld.

Het Engelenpoortje doorstond de bombardementen van de Tweede Wereldoorlog en de barre tijden van de Naberpassage. Oud ontmoet nieuw, straks, bij het Forum. Eindelijk. Met een waar stadsmonument op een prominentere plek dan ooit.

loading

Dit verhaal werd in aangepaste vorm eerder gepubliceerd op 2 december 2019.

menu