Yvonne Zeegers neemt zich voor om (bijna) elke dag in haar dagboek te schrijven en kreeg daarvoor via juiststraks.nu een geheugensteuntje.

Meer tijd voor geliefden, beter eten, meer sporten. Door corona slagen goede voornemens. Maar hoe lang nog?

Yvonne Zeegers neemt zich voor om (bijna) elke dag in haar dagboek te schrijven en kreeg daarvoor via juiststraks.nu een geheugensteuntje. Foto: Reyer Boxem

Meer rust nemen. Milieubewuster leven. Tijd voor je geliefden. In coronacrisistijd zijn dat soort wijze, goede voornemens gemakkelijk bedacht. De vraag is: zijn ze tegen het nieuwe normaal bestand? Of raken ze straks net zo gemakkelijk vergeten?

Op een tafel naast zijn deur, onder de sleutels die aan de muur hangen, heeft Wilbert van de Kamp sinds kort een flesje staan. Bruin glas, vrij klein, kurk erop; het soort flesje dat je je voorstelt bij apothekers van honderd jaar geleden, of, als je meer fantasie hebt, in de hut van een heks.

Er zit niets in, maar het flesje dóét wel iets. Het herinnert Van de Kamp eraan dat hij thuis moet blijven. Niet omdat hij ziek is of bang om het te worden, maar gewoon omdat hij het fijn vindt.

,,Ik dacht dat ik alles heel goed stante pede en onderweg kon doen. Ik vloog van een talkshow hier naar een lezing daar’’, zegt Van de Kamp, die zichzelf omschrijft als ‘praktivist’. Da’s korter dan ‘sociaal ondernemer, presentator, columnist, Bekende Twitteraar en maker-van-geinige-filmpjes-over-eten’. Hij doet veel, dat moge duidelijk zijn. Vóór maart stond hij daar niet zo bij stil; veel doen was normaal.

Toen veegde corona zijn agenda leeg en het kluisterde hem aan huis. Waar hij nog steeds vrij veel deed, maar ook wel eens niets, en waar hij iedere dag samen met z’n vriendin koffiedronk op de bank. Hij bedacht: zo’n rust, zonder ieder moment op te hoeven springen, is eigenlijk heel waardevol. En hij besloot: dit moet ik zien te bewaren, voor straks.

Samen met een groep kunstenaars, ondernemers en mede-praktivisten begon Van de Kamp het platform juiststraks.nu. ,,Het idee ontstond toen de lockdownmaatregelen langzaam versoepeld werden. Ik voelde me daar heel dubbel over. Tuurlijk was het mooi dat het risico afnam, maar ik vroeg me ook af: móét alles eigenlijk terug naar normaal? Moeten we bedrijven als KLM echt koste wat kost overeind houden? Kunnen we niet proberen om de goede veranderingen van deze tijd vol te houden?’’

De website juiststraks.nu is sinds eind mei in de lucht en koppelt ‘volhouders’ aan ‘gewetens’. Volhouder kan iedereen worden: je hoeft alleen een voornemen te hebben. De gewetens zijn er in drie smaken: kunstenaar, filosoof of kind. ,,Zij kunnen goed verbeelden, stellen vragen, ook gekke of onverwachte, ze kunnen je verrassen. Zo’n geweten maakt iets voor je om je aan je voornemen te herinneren.’’

Als volhouder stuur je je voornemen op via een aanmeldformulier, samen met je persoons- en adresgegevens en een indicatie van het bedrag dat je voor je geheugensteuntje over hebt. Zo kwam Van de Kamps voornemen om meer thuis te blijven terecht bij kunstenaar Emmy-Koos Meijer uit Amsterdam. Meijer maakt illustraties en gedichten, waarin intimiteit en mentale gezondheid vaak een belangrijke rol spelen.

,,Toen ik het bericht van Wilbert kreeg, begon ik met nadenken en opschrijven wat er bij mij opkwam’’, vertelt ze. Daarna begon ze te tekenen: een klok waar een hand de wijzers vanaf gehaald heeft. Haar kunstwerk stuurde ze naar Groningen, samen met een brief en dat oude flesje. ‘Een potje huisarrest’ noemt ze het. ‘Als een ‘normaler’ leven je straks weer meeneemt en opzweept, dan haal je het potje huisarrest van de plank om ruimte te maken. Ruimte en tijd, zoals je die nu hebt.’’

Voor Van de Kamp werken potje, brief en kunstwerk inmiddels een beetje als een tatoeage, merkt hij. ,,Ik zie ze altijd, als ik zit te werken of als ik naar buiten loop.’’ Zo herinneren ze hem eraan dat hij af en toe stomweg ‘nee’ moet zeggen tegen het zoveelste project of klusje. Niet omdat hij ze niet leuk vindt, of ziek is, maar omdat het ook belangrijk is om thuis koffie te drinken met zijn vriendin.

loading

Alsof de persconferentie een startschot was

Meer sporten. Beter eten. Zelf bananenbrood bakken. Omkijken naar de buren, je kwetsbare naasten helpen. Vaker naar buiten. Wandelen. De natuur in. Minder werken. Meer yoga. Goeie gesprekken voeren. Goeie boeken lezen. Een taal leren. Iets creatiefs doen. Tuinieren. Een kat nemen. Het huis verven. Zonnepanelen op het dak leggen.

Alsof De Persconferentie van 17 maart een startschot was, gingen we in het voorjaar van 2020 massaal allerlei dingen ondernemen die we altijd al wilden doen. Alsof we stiekem allemaal al lang veel betere mensen hadden willen zijn, maar daar nog een zetje voor nodig hadden. Alsof corona ons nét dat zetje gaf.

Eigenlijk is dat precies hoe het met crises vaak werkt, zegt sociaal psycholoog Arie Dijkstra. Hij is aan de Rijksuniversiteit Groningen verbonden en is gespecialiseerd in gezondheidspsychologie, verslavingen en gedragsverandering.

,,Mensen zijn continu bezig met doelen stellen en monitoren of ze die doelen bereiken’’, weet Dijkstra. ,,Zodra het erop lijkt dat je een doel niet kunt halen, ga je reflecteren op wat er niet goed gaat en waarom. De coronacrisis nekt zowat alle doelen die je kunt hebben: op werkgebied, op het sociale vlak, noem maar op. Dus zit je thuis en denk je: ho, help, wat nu?’’

Bij een ramp gaan we allereerst op zoek naar de oorzaak. ,,Iemand die erg ziek wordt, zegt bijvoorbeeld al snel dingen als: ik werkte ook te hard, mijn weerstand was niet goed’’, zegt Dijkstra. ,,Zo concluderen sommige mensen nu dat we niet duurzaam genoeg leven of teveel reizen, en dat dat dus anders moet.’’ Voilà: een goed voornemen is geboren.

Doordat we ruw uit onze normale routine zijn gesleurd, beginnen we ook kritisch na te denken over wat we eigenlijk van die normale routine vinden. ,,Als iemand zich nu voorneemt om meer rust te nemen, was hij of zij hiervóór waarschijnlijk te druk’’, noemt Dijkstra als voorbeeld. ,,In een crisis realiseren mensen zich ook vaak dat er al langere tijd iets niet goed zat.’’

En dat hoeft zich niet tot je eigen individuele leven te beperken. ,,Ik denk dat de maatschappij al een hele tijd op het randje zat van wat ze aankan’’, stelt Dijkstra’s collega Wander Jager, die interdisciplinaire sociale wetenschappen doceert aan de RUG. ,,Kijk naar de klimaatproblematiek, het racismedebat, de discussies over immigratie: alles stond onder hoogspanning. Als er geen coronapandemie was uitgebroken, hadden we vroeg of laat wel een ander duwtje gekregen.’’

De vraag is waar we heen geduwd worden – maar daarover valt nog niets definitiefs te zeggen, volgens Jager. ,,Je kunt hooguit de mogelijke richtingen in kaart brengen. Er zijn conservatieven, die verwachten dat alles gewoon bij het oude blijft. Ik heb zelf wel sympathie voor het kamp dat juist gaat voor verandering. Ik hoop bijvoorbeeld dat we meer verbonden worden met de natuur, dat we leren dat materiële rijkdom niet het belangrijkst is, dat we meer rust nemen en tijd voor goede gesprekken.’’

Meer rust, meer duurzaamheid, meer wederzijds begrip. Als dat de beste optie is, hoe ziet het worst case scenario er dan uit? ,,Burgeroorlog’’, zegt Jager. ,,Ja, serieus. Op Twitter zie je hoe sterk de neiging tot polarisatie is. Het is heel belangrijk dat we de effecten daarvan gaan herkennen, en ons realiseren dat empathie en naar elkaar luisteren veel productiever zijn.’’


Luisteren zonder waarde-oordeel

,,Schoon luisteren’’, antwoordt Margit Eelbren Vegter op de vraag wat een ‘filosofisch practicus’ eigenlijk doet. ,,Dan ben je wel kritisch en vraag je door, maar zonder waarde-oordeel.’’

,,Schoon luisteren’’, herhaalt Linda de Munck gefascineerd. ,,Dat wil ik óók leren.’’

De Munck is seks-influencer: ze maakt video’s over liefde, seks, relaties en taboes. Onlangs verscheen haar eerste boek, Seksleven ; online heeft ze tienduizenden trouwe fans die haar volgen via YouTube of Instagram. De Munck is ook een van de volhouders via juiststraks.nu.

Haar geweten, Margit Eelbren Vegter, is dus filosofisch practicus. Ze ontvangt mensen en voert gesprekken in haar filosofische praktijk Bedrijf De Wijsheid aan het Martinikerkhof. Elk van die gesprekken eindigt met een vraag. Die van De Munck luidde: ‘Waarom heb ik geen zin?’

,,Mijn goede voornemen is meer tijd nemen om te mediteren’’, vertelt De Munck – lage stem, rap tempo, veel kleine gebaartjes met de handen. ,,Even met weinig prikkels bezig zijn, op bed, oortjes in, dat word ik rustig van. Door mijn werk ben ik constant bezig met wat mensen van me verwachten, je moet altijd aanstaan. Ik heb een tijdlang overal zó hard ‘ja’ tegen gezegd, dat ik niet zo goed meer wist hoe ik moest stoppen.’’

Zo werd zelfs mediteren, rust nemen, iets dat moest in plaats van mocht. Al wist ze dat het goed voor haar was, De Munck had vaak eigenlijk gewoon geen zin. ,,En ik ben altijd best kritisch voor mezelf, dus ik had iets van: het moet tóch, want geen zin hebben is geen reden.’’

Maar in haar gesprek met Vegter leerde ze dat de ene ‘geen zin’ de andere niet is. Dat ‘geen zin’ soms best een goede reden kan zijn om iets niet te doen, afhankelijk van wat er achter zit. Zit je smoesjes te verzinnen om jezelf niet van bank en Netflix weg te rukken? Of ben je echt even te moe?

,,Iets wat je onbewust aanneemt, kun je niet veranderen’’, zegt Vegter. ,,Dus een goed voornemen volhouden, iets veranderen in jezelf, begint bij je denken. Ik moedig mensen aan om juist die onbewuste ideeën te onderzoeken, en zich af te vragen ‘maar is dat wel echt zo’? Ik ben geen psycholoog met een behandelplan en patiënten – ik zie mijn rol meer pedagogisch.’’

De Munck luistert gefascineerd en knikt af en toe geestdriftig. ,,Eerst had ik geen idee wat filosofie inhield’’, bekent ze. ,,Ik denk nu dat het gaat om zonder oordeel kijken naar je eigen denken.’’ Vegter, bedachtzaam: ,,Ja, dat zeg je wel mooi. En het is ook, en vooral, beter leren denken.’’

Ze praten samen alsof ze elkaar al jaren kennen. ,,Eigenlijk zien we elkaar vandaag voor het eerst in het echt’’, grijnst De Munck.

Oh ja: ze mediteert nu inderdaad met regelmaat. Op bed, oortjes in. Het brengt haar rust, precies zoals ze hoopte. ,,En ik ben ook liever voor mezelf. Ik sta even stil bij goede dingen die ik meemaak of prestaties waarop ik trots ben.’’


Doe het voor jezelf

Om verandering vol te houden, moet je gemotiveerd blijven. Om gemotiveerd te blijven, moet je het goede soort motivatie hebben. En de beste motivatie, zegt RUG-hoogleraar Arie Dijkstra, is de minst extrinsieke: doe het voor jezelf, niet voor de buitenwereld. Gaan sporten omdat je partner dat wil, heeft bijvoorbeeld weinig kans van slagen; gaan sporten voor een betere gezondheid des te meer.

,,Motivatie is in het begin altijd een illusie in de toekomst’’, schetst Dijkstra. ,,Het idee dat alles beter wordt, als je maar stopt of juist begint met bepaald gedrag. Maar om te blijven volhouden, moet je op een gegeven moment wel gaan merken dat het inderdaad zin heeft.’’ Wie drie keer per week de sportschool bezoekt, wil spieren zien groeien of conditie voelen verbeteren. Als dat niet gebeurt, kun je er immers net zo goed mee ophouden.

,,Daarnaast geldt: hoe eenvoudiger je het voor jezelf maakt, hoe makkelijker je het nieuwe gedrag volhoudt’’, zegt Dijkstra. ,,Maak het behapbaar en concreet. Richt je doelen in op wat jij kunt bereiken met je standaard motivatieniveau.’’ Misschien is ineens driemaal per week sporten een tikje hoog gegrepen, en kun je beter beginnen met één keer per week.

En gewetens en geheugensteuntjes dan, zoals juiststraks.nu faciliteert? ,,Ik vind het een mooi initiatief, al is de website duidelijk door kunstenaars in elkaar gezet en niet door psychologen’’, lacht Dijkstra. ,, Reminders zijn zeker heel bruikbaar, die kunnen het volhouden ook gemakkelijker maken. Maar ja, een geheugensteuntje kun je ook voor jezelf maken.’’

loading

Iets doen zonder nut

Nou, wat er nu aan de muur van Yvonne Zeegers’ woonkamer hangt, had ze nevernooitniet zelf kunnen maken. Maar ze is er helemaal dol op, en op de makers ook.

Zeegers is cultureel ondernemer, die onder andere beginnende schrijvers begeleidt en de talkshow HELP!? produceert in het Forum Groningen. ,,Veel van wat ik deed, kwam stil te liggen door corona’’, zegt ze. ,,En toen vroeg Wilbert me of ik ook wilde aanhaken bij juiststraks.nu.’’

Veel volhouders willen iets dat met vertragen te maken heeft, valt haar op. ,,Tijd voor jezelf nemen, vaker zelf koken, wandelen naar het werk, dat soort dingen. Ik vond het zelf ook moeilijk om tot stilstand te komen. Het laat volgens mij zien hoezeer we over onszelf denken in de trant van: ben ik wel nuttig, doe ik wel genoeg betaald werk?’’

Zeegers nam zich voor om iets te doen zonder nut. ,,Ik wil in m’n dagboek blijven schrijven. Niet per se elke dag, maar een keer of drie per week. Daar ben ik in maart mee begonnen. Ik ontdekte dat ik het echt heel fijn vind, om te schrijven vóór jezelf, niet voor werk of publiek.’’

Terwijl ze vertelt, stuiteren de twee gewetens die ze via juiststraks.nu leerde kennen uitgelaten door haar kamer. ,,Kijk eens wat ik kan!’’ roept Djoa Yusuf Boss (3) en hij maakt een hoge bokkensprong. Z’n broer Djamal (5) rent achter hem aan: twee bliksemschichten met wilde bruine krullenbossen.

In rustiger buien schilderen de broertjes graag samen. Ze hebben een echte schildersezel die ze soms binnen, en soms buiten neerzetten. Het geheugensteuntje dat ze voor Zeegers maakten is een abstract werk, vol met verschillende kleuren. ,,Heel erg mooi’’, vindt Zeegers, ,,je ziet de energie erin zitten. En al die kleuren, rood, groen, paarsig...’’

,,Dit is eigenlijk geen paars’’, wijst Djamal. ,,maar allemaal kleuren door elkaar.’’ Djoa: ,,Groen is mijn lievelingskleur. We hebben ook met de handen op het schilderij gedaan.’’

Had Zeegers ook zelf een briefje kunnen schrijven met ‘Niet vergeten in je dagboek te schrijven!’ en dat aan de muur kunnen hangen? Natuurlijk. Maar dat was niet hetzelfde geweest. ,,Goede voornemens gaan heel vaak over streng zijn’’, peinst ze. ,,Je mag iets niet of je moet iets vaker doen. Volgens mij werkt dat niet echt. Maar zo’n geheugensteuntje is een soort cadeau voor jezelf.’’

menu