Wat is er aan de hand met de populier? In de jaren 70 massaal geplant, nu krijgt Groningen er hoofdpijn van

De populieren aan de Pop Dijkemaweg die het veld moeten ruimen. Foto: Duncan Wijting

Hoe moet het verder met bijna 180 populieren in de Hunzezone in Groningen? De gemeente wil de bomen kappen, de stichting Bomenridders is ertegen. Vandaag doet de rechtbank uitspraak. Wat is er eigenlijk aan de hand met de Nederlandse populier?

Hoe komt Groningen zo vol met populieren?

‘Denkend aan Holland zie ik brede rivieren traag door oneindig laagland gaan / rijen ondenkbaar ijle populieren als hoge pluimen aan de einder staan.’ Populieren hoorden in 1936 al zó bij Nederland, dat Hendrik Marsman ze een plekje gaf in z’n beroemde gedicht Herinneringen aan Holland . Ook Groningen heeft er een boel: zo’n 6700 van de circa 130.000 bomen in de gemeente zijn populieren.

In Marsmans tijd waren de bomen vooral bestemd voor houtproductie, maar in de jaren 60 en 70 plantten gemeenten ook volop populieren in plantsoenen en groenstroken. De populier groeit namelijk heel snel. Zo ziet een nieuw park er meteen mooi groen uit.

Het leek destijds een slim plan van de gemeentebesturen, maar hun opvolgers in het jaar 2020 zijn er niet meer zo blij mee. Overal in Nederland worden op grote schaal populieren geveld.

Waarom is dat?

Vanwege een ouderdomskwaal waar veel populieren last van hebben: takbreuk. Hoe ouder een populier wordt, des te meer kans dat grote takken spontaan losbreken en vallen, met vervelende gevolgen voor gebouwen (of mensen) eronder.

De Wageningen Universiteit stelde in 2018 een speciale Richtlijn takbreuk populieren op, in opdracht van de Intergemeentelijke Studiegroep Boomverzorging (ISB). Groningen inspecteert jaarlijks z’n oudere populieren volgens die richtlijn. Het belangrijkste om op te letten: de vervorming van de boomkroon, en de plaats waar de boom staat.

Een populier met veel afbuigende takken en gaten in de kroon geldt als ‘ernstig vervormd’ en moet soms gekapt worden. Maar dat hangt ook van z’n standplaats af. Als er in de wijde omtrek geen weg, woonwijk of bedrijventerrein te bekennen is, kunnen vallende takken weinig kwaad en is er dus geen reden voor kap.

Worden alle Groningse populieren gekapt?

Nee, want de ene populiersoort is sterker dan de andere. Een aantal vertoont helemaal geen takbreuk en kan rustig blijven staan. Niettemin staat er ook een flink aantal op de rol om dit najaar te verdwijnen. Dat gebeurt na inspectie van de gemeente zelf en externe specialisten, zoals adviesbureau Heldergroen uit Assen.

Het gaat om 46 populieren aan de Antwerpenweg, 16 aan het Sleedoornpad en 97 bij de begraafplaats Selwerderhof. Aan de Stuurboordswal en Lichtboei kapt de gemeente 99 bomen, zowel wilgen als populieren.

Tussen de Hunzeboord en de Ulgersmaweg waren al werkzaamheden begonnen voor de kap van bijna 180 populieren, maar die zijn stilgelegd. De Stichting Bomenridders heeft er bij de rechtbank bezwaar tegen gemaakt.

Waarom willen de Bomenridders niet dat er wordt gekapt langs de Hunzeboord?

De stichting weet van de problemen met takbreuk en snapt dat echt gevaarlijke bomen beter geveld kunnen worden. Alleen: wat is gevaarlijk? Daar kijken de Bomenridders en de gemeente verschillend tegenaan.

Volgens de ridders is het fietspad Hunzeboord zo ver van de bomenrij verwijderd dat de takken helemaal geen risico opleveren. De gemeente brengt daar tegenin dat er aan de andere kant, die van de Ulgersmaweg, wel degelijk mensen onder de bomen lopen en dat er al regelmatig schade is gemeld op bedrijventerreinen. De verzekeraar van de gemeente heeft aangekondigd niet meer uit te keren bij nieuwe schadegevallen.

De Bomenridders vinden dat de gemeente niet moet kappen, maar flink snoeien: die ingreep heet officieel ‘kandelaberen’. Wanneer de bomenrij helemaal geveld wordt, verliezen namelijk ruim 200 soorten vogels, insecten, vleermuizen en planten hun biotoop. Rampzalig voor de biodiversiteit in de Hunzezone, betoogt de stichting.

Waarom doet de gemeente niks met die suggestie?

Volgens de afdeling Stadsbeheer en adviesbureau Heldergroen, dat de bomenrij heeft geïnspecteerd, lost kandelaberen niets op. Als een boom in korte tijd veel takken kwijtraakt, reageert hij daar namelijk op door als een razende nieuwe takken bij te maken - zeker zo’n snelgroeier als de populier. Die wildgroei kun je alleen in goede banen leiden door na de ingreep om de drie á vier jaar opnieuw te snoeien.

Daar komt nog bij dat een gekandelaberde populier gevoelig wordt voor inrotting. Via de stompen waar takken zijn weggehaald, bereikt die ook de stam, waardoor de complete boom kan breken. Een beetje zoals een mens flink ziek kan worden van een ontstoken wond - maar een rotte boom wordt niet meer beter. Het komt dus neer op uitstel van executie.

Wat gebeurt er op de plekken waar populieren verdwijnen?

Daar worden andere bomen geplant, vaak meer dan er zijn geveld: eiken, beuken, lindes, esdoorns en fruitbomen. Die groeien langzamer dan de populier, maar kunnen gezond oeroud worden. Er worden ook allerlei soorten bloemen rond de nieuwe bomen gezaaid. Ook in de Hunzezone wil de gemeente ‘duurzamere’ bomen terugplanten en bloemen toevoegen - juist om de biodiversiteit in het gebied te vergroten.

De komende weken bespreekt de Groningse gemeenteraad de regels rondom het kappen en planten van bomen. Wethouder Glimina Chakor (GroenLinks) wil die aanscherpen. Nu komt het er bijvoorbeeld lang niet altijd van om een nieuwe boom te planten als een oude verdwijnt. Dat moet in de toekomst wel standaard gebeuren.

Daarbij wil Chakor niet naar het aantal bomen kijken, maar naar het formaat. Als je één grote, oude boom compenseert met één klein, jong boompje, houd je per saldo toch minder boom over. Daarom stelt de wethouder een zogenaamde ‘herplantplicht naar kroonvolume’ voor. De nieuwe boom, of bomen, moeten dan ongeveer evenveel blad en tak hebben als de gevelde boom.

menu