Geuko ten Have.

In memoriam: Geuko Ten Have uit Noordbroek was boer met liefde voor natuur en vogels. Schoffelen in plaats van onkruid spuiten

Geuko ten Have. Foto: Fred van Diem

Tijd van Leven beschrijft het gepasseerde bestaan van mensen met een bijzonder verhaal. Zoals Geuko Ten Have uit Noordbroek.

Zijn hele leven woonde hij in de boerderij aan de Korengarst in Noordbroek. Geuko Martinus ten Have. Op-en-top agrariër, met een warm hart voor de natuur.

Als kind al heeft Geuko een grote voorliefde voor vogels die hij ziet rond de landerijen waar hij opgroeit. Maar de vogelaar wordt boer, net als zijn vader, opa en overgrootvader. De boerderij, de landerijen, hij houdt van het buitenleven.

En toch ook van een gezellig feestje. Als jonge knuppel gaat hij in de winter van 1976 met een auto vol vrienden naar dansclub Never Mind in Winschoten. Aagtje Molema, een boerendochter uit Nieuwolda, is er ook met vriendinnen. Het is liefde op het eerste gezicht tussen de twee.

Vier jaar verkering

Ze doen heel veel samen. Op toneel met de Rederijkerskamer, uitjes, wandelingen in de natuur, genieten. Na vier jaar verkering trouwen ze. Geuko’s ouders maken ruimte en verhuizen. Op hun huwelijksdag krijgt het jonge stel de ouderlijke boerderij, nu bijna leeg, voor zichzelf. Een jaar later wordt zoon Wilko geboren en in 1984 volgt Gezina.

Geuko koopt zijn vader uit en gaat alleen verder met het gemengde bedrijf. Maar hij krijgt last van aderontstekingen, moet veel rusten. Met veel hulp blijft de boerderij draaien. Het zijn lastige jaren, ook financieel. Het mestvee gaat de deur uit.

De jonge boer is een denker en ziet dat het anders moet. Het boerenleven is mooi, maar wringt hier en daar met de natuur. Hij ziet dat schaalvergroting en intensiever gebruik van boerenland de flora en fauna geen goed doen. Maakt zich zorgen over het gebruik van bestrijdingsmiddelen, over het milieu. Over plofgroente en -fruit dat steeds minder gezond wordt. Hij ziet steeds minder boerenlandvogels op de landerijen. Het moet anders.

Op de biologische tour

Maatschap Ten Have gaat deels op de biologische tour. Als een van de eerste boerenbedrijven, dus het is pionieren in het begin. Helemaal biologisch is moeilijk haalbaar, concludeert Geuko. Want het werk is arbeidsintensief, schoffelen in plaats van onkruid spuiten. Maar de oogst is duurzaam en gezond.

Ver voor alle subsidieregelingen aan begint Geuko met de aanplant van bloemrijke randen rond zijn gewassen. Goed voor de biodiversiteit en bovendien prachtig om te zien. Met liefde stelt hij een speciaal zaaimengsel samen en zoekt zorgvuldig de maaimomenten uit.

Het samenspel tussen landbouw en natuurbeheer is een hele uitdaging. Maar Geuko geniet, ziet zijn inspanningen beloond. Waar het op veel akkerlanden stiller en stiller wordt, keren de veldleeuwerik, grutto en kievit terug rond boerderij Ten Have. Op de akkers leven weer muizen, insecten en vlinders en er scharrelen patrijzen en fazanten rond. Precies zoals de Vogelbescherming het graag ziet. Als de velduil zich laat zien komen vogelaars van heinde en verre om die te spotten. Hij houdt er warme vriendschappen aan over.

In 1990 komt het derde kind, Fenna. Het gezinsgeluk is compleet. Maar alles wordt anders als anderhalf jaar later bij het meisje het syndroom van RETT wordt geconstateerd, een aangeboren ontwikkelingsstoornis. Fenna raakt door dit syndroom ernstig gehandicapt en ernstig ziek met ademhalingsproblemen. Haar ouders zetten zich in om een behandeling te krijgen en uiteindelijk lukt dit, zodat Fenna een beter leven heeft en een betere levensverwachting. Haar verzorging vergt veel van het hele gezin.

Te weinig steun van overheid en biologisch keurmerk

De boerderij komt noodgedwongen op het tweede plan. De biologische tak verdwijnt daardoor. Het is te arbeidsintensief met de verzorging van Fenna erbij. Bovendien ervaart Geuko te weinig steun van de overheid en het biologische keurmerk. Geen ondersteuning, wel klemmende regels. Maar de boer neemt slechts afscheid van het keurslijf, de liefde voor natuur en milieu blijft. Dus ook de bloemrijke akkerranden. De percelen rond de Noordermolen in Noordbroek geeft hij zelfs helemaal terug aan de natuur.

Geuko’s gezondheid wordt langzaam beter en met Aagtje zorgt hij voor Fenna. Fenna bezoekt een dagbestedingscentrum voor een aantal dagen per week. Maar daar gedijt ze niet goed. Ze halen haar in 2002 weer hele dagen thuis en regelen alle noodzakelijke begeleiding aan huis. Het begin van Fenna Heerd. Een zorgboerderij zonder winstoogmerk, louter op ideële grondslag. Onder leiding van Aagtje en met specialistisch personeel en een groep vrijwilligers vangt de zorgboerderij vijf dagen in de week tien jongvolwassenen op.

Als Fenna Heerd eenmaal draait en de kinderen groter worden, is er meer vrije tijd. Geuko gaat kanoën met Wilko en Gezina. Ze doen regelmatig een rondje hondshalstermeer. Hij houdt van avontuur. Tijdens wadlopen dreigt hij met Gezina te stranden op Rottum. Hij vindt een nachtje zandplaat geen probleem. Maar ze worden ‘gered’ en trekken zich aan een touw via de geul naar de boot.

Geuko is maatschappelijk betrokken. Jarenlang verzorgt hij met Aagtje en vele anderen de kerstkuier, een wandeling langs bijbelse voorstellingen door en voor het dorp. Het evenement gaat uiteindelijk aan het eigen succes ten onder, de belangstelling wordt te groot en het wordt steeds moelijker vrijwilligers te vinden.

Stress door aardbevingsschade

Voor de jaarlijkse rommelmarkt leent Geuko zijn tractor en wagen uit, om spullen op te halen in het dorp. En de boerderij biedt ruimte aan de makers van feestwagens voor de optocht van 5 mei. Met raad en daad staat hij iedereen bij die hulp nodig heeft.

Strijden is niet zijn ding. Zijn gevecht met de NAM over de forse aardbevingsschade aan de boerderij bezorgt hem veel stress. Tot drie keer toe mobiliseert hij dorpsbewoners om te protesteren tegen zoveel onrecht. Zijn eigen zaak zou voor de rechter komen, maar er is toch onverwacht een oplossing. De boerderij wordt gesloopt en vervangen. Het bouwplan is klaar, maar Geuko zal de nieuwbouw niet meer meemaken.

Op 18 april willen Geuko en Aagtje hun 40-jarig huwelijk groots vieren. Maar vanwege corona kan dat niet. Met z’n tweetjes gaan ze picknicken in de Carel Coenraadpolder. Daar ontstaat het plan om Fenna Heerd in de boerderij te verplaatsen, om dagbesteding op gepaste afstand mogelijk te maken. De zorgboerderij ligt sinds de coronacrisis stil. Diezelfde dag nog regelt Geuko een bouwbedrijf. En eind mei kan de dagbesteding weer starten in de nieuwe ruimte.

Het is een van zijn laatste acties. Kort daarna wordt hij ziek. De steeds terugkerende buikpijn blijkt iets heel ernstigs: alvleesklierkanker. Ook nu laat hij de natuur z’n gang gaan. Liever thuis lekker bezig zijn dan een dag in de week naar het ziekenhuis voor een levensrekkende behandeling.

Tot op het laatst houdt Geuko de regie. Hij wil de kleinkinderen de kans bieden het bedrijf later voort te zetten. Dus hij regelt dat het werk wordt gedaan de komende jaren. Twee broers, buurmannen, springen in. Het teeltplan voor de komende vijf jaar ligt klaar. De zorgboerderij kan blijven en wordt zelfs verder uitgebreid.

In juli kan Geuko nog de onthulling van het kunstwerk – gemaakt van de 100 jaar oude perenboom op het erf – meemaken. De houders heeft hij nog zelf gelast. Erg ziek was hij toen al.

Op 12 september komen honderden belangstellenden op Geuko’s bijzondere uitvaart. Groots, maar wel volgens de coronaregels. Dochter Gezina, die net als haar vader in oplossingen denkt, bedacht een route langs dierbare plekjes van haar vader. Een website vertelt de bijbehorende verhalen. In etappes komen de mensen. Langs de kerk in het dorp, langs de molen met de wieken in rouwstand. Door het veld naar de boerderij, waar Geuko is opgebaard in de stookhut. Een passend afscheid voor een zeer geliefde man.

menu