Martin Appelo.

Interview met bedreigde psycholoog Appelo: 'Waarom zou het niet goed zijn 45-minners de economie weer op gang te laten brengen?'

Martin Appelo. Foto: Boom Uitgevers Amsterdam/Nadine Maas

Psycholoog en schrijver Martin Appelo (57) uit Den Andel kreeg de halve wereld over zich toen hij voorspelde dat er steeds minder begrip komt voor coronamaatregelen die onze vrijheid beperken. De doodsbedreigingen van sommigen verbaasden hem.

,,Ik ben niet bang uitgevallen maar ik was toch geschokt hoe ongelofelijk snel mensen agressief kunnen worden zonder zich af te vragen wat er precies is gezegd. Ik denk dat het bij de mensheid hoort, tenslotte is de mens een evolutionair misverstand, maar ik was gelukkig al wat gewend. Anders zou ik me kapot geschrokken zijn van die telefoontjes. Hoe ik die verwerk? Door mijn eendenpak aan te trekken. Dan glijdt alles van me af.’’

Telefoon

Appelo zit aan de telefoon in Barneveld, in het familieappartement waar hij of zijn broer uit Amerika met regelmaat verblijven. ,,Ik zit hier een paar dagen per week voor m’n werk, maar woon in Den Andel. Na mijn studietijd kwam ik op het Hogeland terecht. Voor mij is het echt zo dat er niks boven Groningen gaat. Vanuit mijn werkkamer kijk ik uit over het land, vanaf de dijk heb je aan de andere kant ook nog die uitgestrekte Waddenzee. Op die dijk is het trouwens nu wel ietsje drukker in de weekenden. Soms zie je wel acht mensen in plaats van twee. Op 4 kilometer afstand dan hè.’’

Als telg van een eeuwenoude scheepsbouwfamilie uit Zwartsluis (,,mijn overgrootvader deed dat nog, mijn vader was boekhandelaar en we waren vrijzinnig hervormd, niks strengs aan’’) wandelt hij graag alleen of met zijn dochters over de dijk.

Monnik

,,Dat past goed bij mijn in mezelf gekeerde, monnik-achtige karakter. Ik heb van nature geen behoefte aan sociale contacten en weinig belangstelling voor feestjes, uitgaan of andere sociale activiteiten. Waar leeftijdgenoten energie staken in sociale activiteiten, was ik heel veel aan het lezen en verhaaltjes schrijven. Niet sociaal. Tijdens mijn promotie bleken mijn artikelen best wel goed te zijn en via de redactie van een psychologietijdschrift ben ik steeds meer gaan schrijven. Mijn eerste boek kwam in 1989 uit. Maar als psycholoog kon ik altijd genoeg met mensen praten.’’

Als zzp-er en vaste gast van het radioprogramma Nieuws en Co was hij steeds vaker van huis. Vandaar Barneveld. ,,Ik reed me suf of zat in hotels tussen Ieper en Den Andel. Verschillende bureaus verhuren mij voor lezingen, congressen, symposia en cursussen. Die gaan bijvoorbeeld over motivatie, leefstijl gerelateerde gedragsverandering en narcisme. Mei en juni zijn de drukste maanden.’’

Buffer

Die inkomsten loopt hij mis. ,,Daar maak ik mij niet druk over. De boekenverkoop gaat door en ik ben ouderwets: ik heb een goede buffer. Ik geniet van het bestaan als zzp-er. Het beste wat ik heb gedaan. Vrijheid om te kiezen wat je wilt doen. Stiekem vind ik het ook wel lekker om wat minder te doen. Het is trouwens grappig hoe deze toestand werkt in je brein. Ik zou met mijn dochters naar New York en had kaartjes voor concerten en optredens waar ik in de zomer graag naartoe wilde. Eerst denk je: ik wil mijn geld terug. Als de schrik eenmaal voorbij is heb je zoiets van: laat maar, dan help ik die bedrijven liever.’’

De crisis, en wat dat doet met de psyche van de mens, intrigeert Appelo mateloos. Hij signaleert dat de psychologie de boekjes volgt. Inclusief het fenomeen confirmation bias : alleen willen zien waar je vanuit gaat en andere feiten en kennis negeren.

,,In eerste instantie leek het alsof de wereld werd aangevallen door een monster dat ons allemaal misschien kon wegvagen. Logisch dat je dan in de vechtmodus komt, en dat je daar vanuit medisch perspectief naar kijkt. Als je een keer door de leeuw bent gebeten, vraag je de volgende keer niet eerst of hij vegetariër is. Dan vecht je eerst terug.’’

Multidisciplinair

Nu wordt het volgens hem tijd voor het gezonde verstand en multidisciplinariteit. ,,Dan moet je zoveel mogelijk disciplines bij het beleid betrekken. Niet alleen uitgaan van de intensive care- capaciteit en andere medische inzichten maar ook andere variabelen benoemen. Dat is belangrijk omdat mensen die in een bepaalde theorie gaan geloven, selectief worden in hun waarnemingen. Je ziet overal dat mensen vaak niet terug durven te komen op hun standpunten, zelfs niet als de werkelijkheid dat eigenlijk van hen vraagt. Van mensen die niet durven te zeggen dat ze op hun partner zijn uitgekeken tot regeringen die vasthouden aan irreële overtuigingen.’’

,,Niemand pleit voor een radicale unlock , maar ik kan geen argument bedenken waarom het niet alsnog goed zou zijn om risicogroepen te scheiden en de economie op gang te laten brengen door 45-minners. Maak geen onderscheid tussen oud en jong, of tussen bang en niet-bang, maar laat de sterken zorgen voor de zwakken die langer in quarantaine blijven.’’

Koers

Volgens Appelo is dit een uitgelezen moment voor zo’n nieuwe koers. ,,Er komt in toenemende mate juridische kritiek dat de overheid niet zomaar feestjes thuis mag verbieden, het wordt drukker op straat omdat mensen niet meer thuis blijven en je hoort dat er dingen fout gaan met kinderen en vrouwen die thuis zitten, andere zieken die wachten op behandeling en bedrijven die op de afgrond afsteven. Tegelijk weigert het ministerie informatie over de maatregelen openbaar te maken. Dan wek je de schijn dat het misschien niet even rationeel is gegaan. Ik snap dat dat in het begin niet lukt, maar daar is het nu wel tijd voor.’’

Nederlanders willen geen samenleving op afstand maar zijn wel bereid om vrijwillig allerlei maatregelen in acht te nemen, zegt Appelo. ,,Wij zijn bij uitstek een samenleving van de middenweg. Als het ergens moet lukken, is het bij ons of in Zweden of Denemarken waar de geluk-scores ook erg hoog zijn. Op Human TV is zondag een breed debat en ik denk dat Rutte daar echt naar gaat luisteren. Hij heeft immers gezegd dat hij handelt op basis van wat er in de bevolking leeft.’’

Tipping point

,,Je zult zien dat vanuit allerlei hoeken van de samenleving deskundigen hun kant van de medaille belichten. Dat mondt uit in een tipping point : een klassiek psychologisch moment waarop bestaand beleid duurzaam verandert. Dat zag je bijvoorbeeld toen iedereen het opeens gek vond dat we in restaurants rookten. Terwijl het gevaar daarvan al lang bekend was.’’

Appelo: ,,Ik heb gewaarschuwd voor een opstand als je mensen hun autonomie afpakt, maar ik ben het oneens met mensen die daartoe oproepen. Je lijkt Trump wel met je geschreeuw, vonden sommigen die dat verschil niet begrepen. Het identificeren van kwetsbaren en anderen is iets heel anders dan doen alsof er niets aan de hand is, zoals Trump en Bolsonaro. Het ging tot doodsbedreigingen aan toe, dat had ik nooit eerder zo heftig meegemaakt. Gelukkig stonden er ook honderden heel positieve reacties tegenover. Dat was dan weer fijn.’’

loading


menu