Een fikse regenbui wordt getrotseerd door mensen die allemaal een gratis perenboom halen.

Waarom staan we allemaal in de stromende regen voor een perenboom? 'Als het gratis is, dan is het goed'

Een fikse regenbui wordt getrotseerd door mensen die allemaal een gratis perenboom halen. Foto: Peter Wassing

Geef iets gratis weg en de mensen stromen in drommen toe. Of het nu een perenboom is, een koptelefoontje of een ontbijt bij Ikea. ,,Als het gratis is, is goed.’’

In lange rijen stonden ze afgelopen weekend te wachten, in de stromende regen, nadat ze op hun vrije zaterdag ook al tijden in de file hadden gestaan. Duizenden mensen. Allemaal voor een perenboom.

Maar het was niet zomaar een perenboom.

Het was een gratis perenboom.

In de marketing weten ze allang: gratis is magisch

Gratis is een magisch woord. Dat weten ze in de marketing- en reclamewereld allang. Je kunt korting geven wat je wilt; geen actie heeft zoveel aantrekkingskracht als wanneer je iets gratis weggeeft. Vorig jaar vielen er nog twee gewonden bij de opening van een MediaMarkt in Leidschendam die gratis oortjes beloofde aan de eerste honderd bezoekers.

,,De combinatie van gratis en schaarste - op is op - is een heel sterk principe’’, zegt Marijke Leliveld, onderzoeker naar consumentengedrag bij de Rijksuniversiteit Groningen. ,,Het geeft de mens nu eenmaal veel voldoening om iets te pakken te krijgen wat een ander niet heeft.’’

'We hebben behoefte aan iets leuks'

Als het woord ‘gratis’ voorbij komt wil de ratio wel eens wat naar de achtergrond verdwijnen. Hoeveel van die spulletjes uit de goodiebag gaan we nou echt gebruiken? Kan het eigenlijk wel uit om kilometers te rijden om iets gratis af te halen via Marktplaats? En hebben we ooit eerder nagedacht over het planten van een perenboom in de tuin?

,,Bij die perenbomen ging het natuurlijk niet alleen om gratis’’, zegt Leliveld. ,,Die bomen zouden anders weggegooid worden dus het was een actie tegen verspilling, heel erg passend in deze tijd. Het was ook een vorm van communal sharing - ‘we doen dit met zijn allen’ - wat een goed gevoel geeft. Daar hebben mensen in deze coronatijd wel behoefte aan. Iets leuks.’’

Wat deze perenboom-actie ook bijzonder maakte was dat er geen commerciële bijbedoeling zat achter het gratis. ,,Meestal geeft een bedrijf iets gratis weg in de hoop dat een klant later terugkomt om een product te kopen. Ze delen zo’n free sampler niet gewoon uit omdat het leuk is, maar ook omdat mensen die iets gratis krijgen het gevoel hebben dat ze iets terug moeten doen. Het principe van reciprociteit, wederkerigheid, is heel sterk in de mens.’’

Gratis is waardevol

Wat Leliveld bijzonder vindt, is dat de grote waarde die we toekennen aan dingen die gratis zijn. ,,Dat blijkt ook uit onderzoek. Als je mensen iets gratis geeft en je vraagt ze hoeveel ze denken dat het waard is, schatten ze de prijs altijd hoger in dan anderen die het niet hebben gekregen.’’

Je wílt dat het waardevol is. Zo’n conference-perenboom heeft een marktwaarde van 35 euro. De blijdschap van degenen die vorige week ondanks drukte en regen toch een boom wisten te scoren zag er inderdaad waardevoller uit dan die paar tientjes. Gratis maakt gelukkig.

De meeste gezocht term op Marktplaats is 'gratis'

Dat kan ook bedrieglijk zijn. Neem een actie van luiermerk Pampers. Die doneerde voor elk verkocht pak aan Unicef een tetanusprik voor een kind. ,,Dat is heel sympathiek. Je koopt een gratis donatie aan het goede doel. Maar als je gaat zoeken naar hoeveel zo’n prik kost, kom je uit op 5 cent. Kopers van die luiers blijken altijd te denken dat het meer is. Het is heel lastig inschatten.’’

‘Gratis’ is de meest gezochte term op Marktplaats. In reclame-uitingen wemelt het van de gratis verzendkosten, gratis wifi, tweede artikel gratis, gratis koffie, gratis accessoires. Gratis is een trigger én van gratis worden mensen mild. ,,Als iets heel goedkoop is, 5 euro ofzo, schieten consumenten in een handelaarshouding. ‘Is het wel goede kwaliteit?’ Maar als het gratis is, dan is het goed. Dan moet je niet zeuren.’’

Die gierige Nederlanders?

Die gierige Nederlanders weer, was ook het commentaar bij die files en rijen voor de perenbomen. Als het gratis is, zijn Nederlanders er als de kippen bij, zo is in ieder geval het stereotype. Leliveld durft niet te zeggen of het iets Nederlands is. ,,Ik ken geen onderzoeken naar culturele verschillen op dit gebied. Ik denk eigenlijk niet dat het in een ander land heel anders was geweest. Die trigger van gratis en schaarste is universeel - in ieder geval in de Westerse wereld.’’

menu