In het dorp zie je de fabrieken niet. FOTO ANP/BART MAAT

Kan Groningen leren van Moerdijk?

In het dorp zie je de fabrieken niet. FOTO ANP/BART MAAT

Net als in Groningen zitten in het Brabantse dorp Moerdijk veel mensen vast in onverkoopbare huizen. Vorig jaar is er een garantieregeling ingevoerd, waardoor jaarlijks 25 inwoners hun woning aan de gemeente kwijt kunnen. Kan Groningen leren van deze aanpak?

De vrachtschepen die door het Hollands Diep ploeteren, de brede waterweg tussen Zuid-Holland en Noord-Brabant, negeren op deze frisse ochtend allemaal de haven van Moerdijk, hoewel daar plek genoeg is. Het dek van het enige binnenvaartschip dat er afgemeerd ligt, wordt aangeveegd door een ijverige matroos.

Een 69-jarige Moerdijker doet op de fiets zijn rondje door de haven. De man werkte jarenlang in de inmiddels afgebroken houtfabriek die hier vroeger aan het water stond. Vindt hij het niet spijtig dat dorpsgenoten Moerdijk de rug toekeren, hierbij geholpen door de vorig jaar ingevoerde garantieregeling?

,,Echte Moerdijkers gaan niet weg. Het is vooral de import die nu vertrekt, lieden die hier in de dure tijd een groot huis kochten en ermee bleven zitten. Mensen die hebben meegewerkt aan de plannen stonden vooraan toen de gemeente de garantieregeling invoerde. Ze laten ons nu in de steek. Maar het dorp blijft. Ondanks die vertrekkers en de industrie.''

Somber toekomstbeeld

De toekomst van Moerdijk, een plaatsje met 1150 inwoners en 307 woningen in een kuil achter de dijk, zag er een paar jaar geleden somber uit. Een onderzoekscommissie onder leiding van oud-minister Ed Nijpels adviseerde de plaats op te heffen, om zo ruim baan te maken voor de oprukkende industrie en de haven.

Bedrijven op het op luttele kilometers afstand gelegen industrieterrein drukken een zwaar stempel op de leefbaarheid. In 2011 legde een vuurzee Chemie-Pack in de as. In 2014 was er na een zware explosie een grote brand bij Shell Moerdijk , waardoor opnieuw giftige rookpluimen de horizon verduisterden en zorgden voor overlast. Bij datzelfde Shell ontsnapte de afgelopen maanden overigens grote hoeveelheden ethyleenoxidegas , zonder dat de inwoners op de hoogte werden gebracht.

loading
Het Brabantse Moerdijk met op de achtergrond de industrie die op luttele kilometers van het dorp ligt. FOTO ANP/ARIE KIEVIET

Toch willen veel Moerdijkers hun woonplaats niet opgeven. Uit een peiling bleek twee jaar geleden dat 90 procent wilde blijven. Hoewel er jarenlang vrijwel niets meer was geïnvesteerd in het dorp, kregen ze de gemeente aan hun zijde. Die voerde vorig jaar een garantieregeling in om de woningmarkt vlot te trekken. Mensen die met onverkoopbare huizen zaten, konden 95 procent van de taxatiewaarde van hun woning vergoed krijgen als ze weg wilden.

Als taxatiedatum werd gekozen voor de waarde die de huizen hadden op 1 januari 2013. Dit omdat de omstreden plannen voor de uitbreiding van het haven- en industrieterrein eind dat jaar zorgden voor een ‘negatieve beeldvorming', aldus de gemeente. Alle huizen in het dorp werden vervolgens getaxeerd.

Limiet

Er zit wel een limiet aan de regeling. Elk jaar koopt de gemeente maximaal 25 huizen. Zijn er meer aanmeldingen, dan wordt er geloot. Er is ook een hardheidsclausule. Woningeigenaren die door ziekte of het overlijden van hun partner snel moeten verhuizen, kunnen daar een beroep op doen.

De gemeente Moerdijk reserveerde in eerste instantie 10 miljoen euro voor de vertrekregeling, een bedrag dat kan worden opgerekt tot maximaal 24 miljoen euro. In 2030 betaalt het Havenschap Moerdijk alle gemaakte kosten terug, is afgesproken. Ook is extra geld uitgetrokken voor het dorp, dat is verrijkt met vier nieuwe bouwkavels in het centrum. Verder werd een fraai nieuw activiteitencentrum uit de grond gestampt, de Ankerkuil.

De belangstelling voor de garantieregeling is groot. De limiet van 25 huizen werd vorig jaar binnen enkele maanden gehaald. Eind 2015 had Moerdijk achttien huizen daadwerkelijk aangekocht. Twee daarvan werden meteen doorverkocht, terwijl twaalf huizen werden verhuurd. Dit jaar is het weer dringen voor de regeling. Er is inmiddels geloot voor de beschikbare 25 woningen; zeven aanvragers zijn op de wachtlijst beland.

Fijn wonen

Toch is burgemeester Jac Klijs van Moerdijk niet bang voor een leegloop. ,,De regeling doet precies waar hij voor bedoeld was. Hij brengt rust in het dorp en wie echt weg wil, kan weg. Maar mensen wonen graag in Moerdijk. Niemand hoeft zich gevangen te voelen. Als ze over vijf of tien jaar weg willen, kunnen ze de garantiestelling toch verzilveren. Ze hebben zekerheid dat de waarde van hun woning niet verder wegzakt'', aldus Klijs afgelopen jaar in een interview met Omroep Brabant.

Voor het probleem van onverkoopbare woningen lijkt dus een oplossing gevonden. Maar hoe zit het met de leefbaarheid in Moerdijk? ,,Je zult mij niet horen zeggen dat dit een heel mooi dorp is. Maar je kunt hier fijn wonen. De sfeer is prima, de mensen gemoedelijk. Het verenigingsleven bloeit'', zegt Kees Tolenaars (50) bij hem thuis aan de keukentafel.

loading
Andrea en Kees Tolenaars in de buurtwinkel. FOTO PROSHOTS/TOIN DAMEN

Hij is samen met zijn vrouw Andrea (42), die het dorpswinkeltje runt, benoemd tot ambassadeur voor Moerdijk. Ze moeten aan de buitenwacht laten zien dat er volop toekomst is voor het dorp. Een vraag die ook binnen het gezin voor verdeeldheid zorgt. De oudste dochter is vertrokken naar Rijswijk, maar de jongste peinst er niet over om in de toekomst haar koffers te pakken. ,,Ik blijf in Moerdijk'', zegt Maybritt (14) beslist.

Vage brandlucht

Tolenaars, die werkt in een metaalbedrijf, wijst op de werkgelegenheid in de gemeente, die vergeleken met Groningen tamelijk gunstig afsteekt. ,,Ik heb jaren geleden wel eens overwogen een huisje in Groningen te kopen. Dat leek me hartstikke leuk. Totdat ik ontdekte dat daar totaal geen werk is.''

Wandelend door Moerdijk valt op dat er een vage brandlucht meewaait met de kille februaribries. Zeker afkomstig van de industrie? ,,Zie jij hier ergens fabrieken? Dat is juist het leuke van Moerdijk, vanuit het dorp zie je niets van de industrie. Je woont lekker buiten. Maar je bent zo in Rotterdam of Dordrecht'', zegt Marion Sonder (51), staande voor haar woning.

Ze kocht het pand acht jaar geleden, samen met haar man Attila Szunomar. In het dorp kent iedereen hem als De Hongaar. Het duo heeft een importbedrijf in Hongaarse wijn. ,,We zijn gevallen voor de ruimte en de vriendelijkheid van de dorpelingen. En we konden het huis goedkoop overnemen.''

Oprukkende industrie

In zijn fraai gerestaureerde woning aan het Wilhelminaplein, met uitzicht op het enige rijksmonument van Moerdijk, de hervormde kerk uit 1815, zucht Ad Vermeulen (72) diep. Hij is bang dat het dorp het uiteindelijk aflegt tegen de oprukkende industrie. Zeker nu er een plan voor een 150 hectare groot logistiek park is, waardoor Moerdijk bijna helemaal wordt omsloten door bedrijfsterreinen. Het plan ligt bij de Raad van State.

loading
Ad Vermeulen in zijn tuin. PROSHOTS/TOIN DAMEN

,,Hoelang kan de gemeente nog panden opkopen? En lukt het om daar steeds huurders of kopers voor te vinden? Door de regeling wil iedereen weg en ligt leegloop op de loer'', zegt de ‘op' Moerdijk geboren Vermeulen. Hij overweegt ook om te vertrekken.

Moerdijk heeft veel gemeen met Groningen, denkt de oud-bouwvakker en politicus. ,,Beide hebben last van een slecht imago, waardoor mensen wegblijven. Bij ons is het vooral Shell, waar voortdurend iets ontploft of in brand vliegt. Als er wat misgaat, denkt iedereen meteen aan Moerdijk. In Groningen zijn het de aardbevingen, waar jullie ook geen greep op krijgen. Dat maakt het lastig, want zo'n slecht imago breekt je uiteindelijk op.''

Toch is een opkoopregeling voor Groningen geen slecht idee, denkt de Moerdijker. ,,Toen hier bekend werd dat de regeling kwam en alle huizen zouden worden getaxeerd, begon iedereen ineens te klussen. Er werd overal geschilderd en gesnoeid. Eindelijk werd weer eens iets gedaan aan de huizen en de omgeving.'' In zijn fraaie tuin, die aan één kant wordt begrensd door een dijk wijst Vermeulen op een denkbeeldig punt. ,,Na de watersnoodramp in 1953 stond het water hier 2 meter 80 hoog. Het dorp was verwoest, net als in de oorlog. Maar we hebben het weer opgebouwd. Moerdijkers zijn vechters, we komen er altijd weer bovenop.''

menu