De bruiloftsfoto voor het Stadskanaalster Achterhuis, met Lammie en Bennie in het midden en de baby bij Hindertje op schoot.

De jaren met de onderduikers in het Achterhuis in Stadskanaal lieten Lammie Drenth nooit los

De bruiloftsfoto voor het Stadskanaalster Achterhuis, met Lammie en Bennie in het midden en de baby bij Hindertje op schoot. Foto: Archief DvhN

De Tweede Wereldoorlog liet de deze week op 93-jarige leeftijd overleden Lammie Drenth nooit los. Zij was een kind van het Stadskanaalster Achterhuis en bleef dat altijd.

In 2016 stierf haar man Bennie Kosses, de grote liefde van haar leven. En nu is ook Lammie Drenth overleden, op 93-jarige leeftijd. Ze stierf in haar woonplaats Amstelveen, ver weg van de Krommewijk in Stadskanaal, waar haar ouderlijke, kleine boerderij stond en waar ze haar man voor het eerst zag.

Een vijfde bewoner

Haar ouders zijn Willem en Hindertje Drenth. Hardwerkende mensen die in de jaren 30 van de vorige eeuw worden geconfronteerd met de economische crisis en vervolgens met de Duitse bezetting. Ze hebben twee dochters, Lammie en Fennie, maar in de herfst van 1942 krijgt de kleine boerderij een vijfde bewoner. Een Joodse veehandelaar klopt bij hen aan, op zoek naar een onderduikadres. Willem praat over dat verzoek met Hindertje en die zegt meteen: ‘Je hebt toch wel ja gezegd?’

De veehandelaar wordt opgenomen en al snel volgen meer onderduikers, vooral Joodse. Uiteindelijk verblijven in dat kleine huis zestien mensen die elke dag en elke nacht bang zijn ontdekt te worden, en voor wat daarna komt.

Een van die onderduikers is Bennie Kosses. Een Joodse jongeman, afkomstig uit de streek. Als ze elkaar voor het eerst zien, is hij 21 en Lammie 15 jaar. Ze leren elkaar beetje bij beetje kennen en worden verliefd: de oorlog en de steeds aanwezige angst houden hun gevoelens niet tegen, versterken ze wellicht zelfs.

loading

Secretaresse op het NSB-kantoor in Stadskanaal

Tegenover de vlinders in haar buik staat de buikpijn die ze heeft van het werken op het NSB-kantoor in Stadskanaal. Ze heeft er gesolliciteerd, vooral op aandringen van haar vader, en is aangenomen als secretaresse. Zo kan ze in de gaten houden of er wellicht plannen zijn voor razzia’s en bovendien worden zo huiszoekingen in het boerderijtje voorkomen. Lammie verricht haar werk als secretaresse, maar gruwelt ervan. Met angst en beven ziet ze dat de vrouw van haar NSB-baas soms zelfs koffie komt drinken op de boerderij.

In 1944 wordt ze zwanger van Bennie en in de laatste oorlogswinter bevalt ze van een dochter, Hennie. De geallieerden hebben dan al grote delen van Nederland bevrijd, maar in Stadskanaal zijn de Duitsers nog altijd de baas.

Huwelijk kort na de bevrijding

In april komt dan eindelijk het moment waarop de deuren van de boerderij geopend kunnen worden en Willem, Hindertje, hun dochters en kleindochter en de onderduikers als vrije mensen naar buiten kunnen lopen. Allen hebben ze de bezetting overleefd, allen staan ze glunderend op de huwelijksfoto die kort na de bevrijding wordt genomen. De pas getrouwde Lammie en Bennie laten zich vereeuwigen bij de kleine boerderij die in de volgende jaren bekend wordt als het Stadskanaalster Achterhuis.

Lammie en Bennie pakken, zo goed en zo kwaad als het gaat, de draad van het gewone leven weer op. Ze krijgen meer kinderen, Bennie verdient zijn geld in de veehandel. Ze verhuizen naar Amersfoort, maar verliezen hun band met Oost-Groningen nooit. Ze zijn blij als Willem en Hindertje in de jaren 70 van Israël de Yad Vashem-onderscheiding krijgen voor hun hulp aan de Joodse onderduikers.

loading

Gedenksteen in Bourtange

Ze zijn ook blij als niet veel later de synagoge in de vesting Bourtange wordt gereconstrueerd en weer in gebruik genomen. De familie Kosses bezocht die synagoge voor de oorlog, Bennie heeft er een enorme band mee. Het echtpaar richt ook mede de Vereniging Vrienden van de Synagoge Bourtange op en legt samen met een andere Joodse familie, Van Bekkum-Sachs, geld op tafel voor een gedenksteen.

,,Daarop staan de namen van de uit Bourtange weggevoerde Joden’’, vertelt Willem Fokkens. Hij stond ook aan de wieg van de ‘Vrienden’, is er de huidige voorzitter van en was goed bevriend met Bennie en Lammie Kosses. ,,Ze hebben zich enorm ingezet voor de synagoge. En als we bij elkaar waren, ging het bijna altijd over de oorlog, over het leven in de boerderij. Die jaren lieten Lammie nooit los, ze was vaak onrustig. Het gevolg van het feit dat ze toen, op zo’n jonge leeftijd, al veel te veel verantwoordelijkheid op haar schouders kreeg.’’

‘Een Ander Achterhuis’

In 2015 herbeleefden Lammie en Bennie de oorlogsjaren nog eens op een bijzondere manier. Ze zagen toen in Odoorn als eregast de musical Een Ander Achterhuis , een productie van de Musicalgroep Odoorn. Ze deden dat op de dag dat ze hun 70-jarig huwelijk vierden.

Een jaar later overleed de liefde van haar leven en nu is dus ook Lammie Kosses-Drenth niet meer. En de kleine boerderij aan de Krommewijk, waarin ze hem voor het eerst zag? Die ging heel lang geleden al door brand verloren. Op die plek staat wel een monument dat herinnert aan het Stadskanaalster Achterhuis, aan de jaren die haar leven zozeer bepaalden.


De gemeenteraad van Stadskanaal hield maandag een minuut stilte in nagedachtenis van Lammie Drenth. Burgemeester Klaas Sloots sprak over haar daden tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu