Asieladvocaten en wetenschappers kaartten deze week het onrecht in de vreemdelingenprocedures aan bij de Tweede Kamer. Vergelijkbaar met de Toeslagenaffaire, stellen ze. Twee asielzoekers en hun advocaat in Groningen over de muur waar ze tegenaanlopen.

Mamoudou Condé mag niet bij zijn kinderen wonen. Doet hij dat wel, dan moet zijn vrouw de huurtoeslag, de zorgtoeslag en het kindgebondenbudget terugbetalen want Condé heeft geen verblijfsvergunning. Wie met hem samenwoont wordt gestraft, ook al is het zijn echtgenote en de moeder van zijn kinderen.

Mamoudou Condé moet wel voor zijn kinderen zorgen. Als zijn vrouw de kinderen naar de crèche brengt en daarvoor kinderopvangtoeslag aanvraagt stelt de Belastingdienst: de vader werkt niet dus hij kan de kinderen opvangen.

Inderdaad, Condé werkt niet. Dat mag niet, want hij heeft na achttien jaar in Nederland nog steeds geen verblijfsvergunning. Hij heeft alles geprobeerd, vertellen hij en zijn advocaat. Oók om terug te keren naar Liberia, waar hij niet meer is geweest sinds hij 2 was.

Maar Liberia stelt dat hij uit Ivoorkust komt en Ivoorkust, waar hij opgroeide, stelt dat hij Liberiaans is. Hij krijgt geen paspoort. En al hebben zijn vrouw en vier kinderen de Nederlandse nationaliteit, ook Nederland wil hem na 18 jaar nog altijd niet.

Mamoudou Condé, 36 jaar oud, zit vast.


Wantrouwen van de overheid leidt tot schrijnende situaties

Maandag is de bundel Ongehoord. Onrecht in het vreemdelingenrecht aangeboden aan de Tweede Kamer. Migratie- en asieladvocaten stellen daarin, met 48 voorbeelden uit de praktijk, dat migranten en asielzoekers in Nederland op dezelfde wijze worden behandeld als de slachtoffers van de kinderopvangtoeslagaffaire. Een week eerder publiceerden onderzoekers van het Centrum voor Migratierecht van de Radboud Universiteit in Nijmegen een vergelijkbare conclusie in het Nederlands Juristenblad . Rigide maatregelen en vooral het wantrouwen van de overheid leiden tot schrijnende situaties.

,,Vanuit de overheid wordt het doel van het beleid uit het oog verloren. Mensen worden beoordeeld aan de hand van beslisschema’s waarbij geen ruimte is voor bijzondere situaties en de menselijke maat. Als je niet in het standaardplaatje past, is er voor jou geen oplossing", zegt asieladvocaat Berber Swart uit Groningen.

,,De eigen verantwoordelijkheid van de asielzoeker is volledig doorgeschoten. Zelfs als we aantoonbaar alles hebben geprobeerd om de benodigde documenten te krijgen is het vaak nog niet genoeg. En als je aan de IND vraagt wat je dán nog moet doen, is het antwoord: dat moet u zelf maar bedenken."

De IND is de Immigratie- en Naturalisatiedienst, de uitvoeringsinstantie van het asielbeleid van de Nederlandse overheid. Volgens de asieladvocaten en de onderzoekers krijgen vreemdelingen dagelijks te maken met te restrictieve wetten vanuit Den Haag, gebrek aan menselijke maat bij de IND en een rechter die terughoudend toetst. ‘Net als in de Toeslagenaffaire.’

,,Alles is erop gericht om zo min mogelijk mensen toe te laten", zegt Swart. ,,En de Raad van State gaat er vrolijk in mee."


Hij kan niet weg en hij kan niet blijven

Swart is de advocaat van Mamoudou Condé. Een frustrerende zaak, zegt zij, die zeker niet op zichzelf staat. ,,Situaties zoals die van Mamoudou kom ik heel vaak tegen. Ik heb cliënten met duizenden euro’s schuld omdat ze toeslagen moeten terugbetalen. Mamoudou en zijn vrouw zijn gewoon getrouwd, hij heeft wel een zorgplicht, maar als ze samenwonen stoppen alle toeslagen. Het is een soort uitrookbeleid. Terwijl hij geen keuze heeft: hij kan niet weg en hij kan niet blijven."

Het probleem voor Condé is dat hij geen paspoort krijgt uit zijn geboorteland. Omdat zijn kinderen de Nederlandse nationaliteit hebben, heeft hij in principe verblijfsrecht in Nederland zolang de kinderen minderjarig en afhankelijk van hem zijn. Voorwaarde is wel dat hij zijn identiteit en nationaliteit kan aantonen met een identiteitsbewijs. En dat heeft hij niet.

,,We hebben met veel moeite een geboorteakte uit Liberia weten te verkrijgen’‘, zegt Swart. ,,Maar een paspoort niet. En dan houdt het dus op."

Het kromme is, vertelt Swart, dat er bij het huwelijk van Condé geen reden was tot twijfel aan zijn identiteit en nationaliteit; hij is gewoon getrouwd en hij mag zijn naam doorgeven aan zijn Nederlandse kinderen. Hij staat als vader op hun Nederlandse geboorteakten. Zonder paspoort telt zijn naam niet voor de IND, maar op de Nederlandse geboorteakten van zijn kinderen bestaat hij wel.

,,Ik heb geen land meer", zegt Condé. Na achttien jaar wachten is hij een uitgeputte man van 36. ,,Mijn kinderen hebben me nodig, voor hen ben ik belangrijk. Maar mijn leven is kapot."

(Tekst gaat verder onder de foto)

loading

IND weer in hoger beroep

Zelfs als je na heel veel jaren wél een paspoort uit je land van herkomst krijgt, is succes niet gegarandeerd, zo ervaart Sekou Cissé, een andere cliënt van Swart die ook in Groningen woont.

In 2017 kreeg hij – eindelijk – zijn Liberiaanse paspoort. Sinds 2003 is hij in Nederland, zijn asielaanvraag is afgewezen, hij leefde op straat terwijl de procedures doorliepen. ,,Ik snap het niet", zegt hij. ,,Zelfs als de rechtbank positief is, zijn er problemen en gaat de IND weer in hoger beroep. De IND bepaalt alles."

Het is moeilijk te volgen voor de migranten zelf. Ook daarin zien de deskundigen paralellen met de Toeslagenaffaire: de mensen die klem komen te zitten zijn vaak laagopgeleid, spreken de taal niet altijd goed, hebben een laag inkomen en slechte toegang tot rechtsbijstand.

Voor Cissé is het allemaal een raadsel. Hij was zo blij toen hij in 2017 na veel moeite dat paspoort kreeg. Ook hij heeft twee kinderen met de Nederlandse nationaliteit, dus dat paspoort zou een verblijfsvergunning betekenen. Het ging niet door. Want zoals de IND zijn asielaanvraag van het begin af aan niet vertrouwde, vertrouwt de IND ook zijn paspoort niet.

Weer moet de rechter eraan te pas komen. Een paar maanden geleden oordeelde de rechtbank dat zijn documenten en zijn paspoort goed waren, maar de IND ging in hoger beroep. En nu is hij weer aan het wachten. ,,Ik ben moe. Helemaal moe. Ik kan niet bewegen, ik kan niets doen voor mijn kinderen. Het is heel moeilijk."


Het is een keer klaar

Advocaat Berber Swart noemt het ‘de omgekeerde wereld’. ,,Het is een soort koloniale instelling. In dit geval is het zelfs zo dat Nederland niet twijfelt aan het paspoort - dat is authentiek - maar Nederland vindt dat een ander land de paspoorten niet op de goede manier afgeeft. Daar kunnen wij toch helemaal niets over zeggen?"

Al die procedures zijn veel te bureaucratisch, vindt Swart. ,,Als migranten bijvoorbeeld geen geboorteakte kunnen krijgen, moeten ze dat aantonen met een verklaring van het land dat die akte niet wil geven. De ambassade moet dan verklaren dat ze daar weigeren mee te werken. Dat doen ze dus niet. Op dat soort manieren raken mensen verstrikt in cirkels."

Swart zou willen dat er een eindpunt komt. Als een migrant alles heeft geprobeerd wat mogelijk was, als terugkeer echt niet mogelijk is, dan zou het een keer klaar moeten zijn. ,,Op een gegeven moment is het klaar. Het is toch absurd dat het zo lang duurt voor Mamoudou en Sekou? Hun hele productieve leven is straks voorbij."


Toeslagen terugbetalen

Mamoudou Condé wordt in Groningen opgevangen door de stichting Inlia. Die geeft hem onderdak en weekgeld. Hij had een adres op een van de asielboten in het Eemskanaal, totdat daar vanwege corona minder plek was.

Condé mocht van Inlia tijdelijk bij zijn vrouw en kinderen in Beijum wonen en al snel kwam het bericht: de zorgtoeslag, de huurtoeslag en het kindgebondenbudget moeten worden terugbetaald. Ze hadden het al eerder meegemaakt. Ook in 2013 werden hun toeslagen, en toen ook de uitkering van de vrouw van Mamadou (die nu een baan heeft) teruggevorderd. Ze hebben nog steeds schulden uit die tijd.

Na een bezwaarprocedure, vertelt Condé, is het dit keer wel gelukt om de huurtoeslag te mogen houden, maar voor de andere toeslagen is de Belastingdienst onverbiddelijk. ,,We gaan maar weer in hoger beroep", zegt Condé moedeloos.

Voor de zoveelste keer.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen