,,De gaswinning en de bevingen hebben Groningen keihard geraakt. Het vertrouwen in de rijksoverheid is weg.’’ Landschapsarchitect Adriaan Geuze van bureau West 8 kijkt met inwoners naar hun toekomst.

Voor het Nationaal Programma Groningen (NPG) beantwoorden Groningers onder begeleiding van Geuze de vraag hoe de provincie er in 2040 uit moet zien. Zijn bureau West 8 is aanjager van de campagne ‘Toukomst’ waarmee 1 miljoen euro gemoeid is en die kan uitmonden in twee of drie iconische projecten. Daar is in het NPG 100 miljoen euro voor gereserveerd.

Hoe pakt u dit aan?

,,We staan nog aan het begin. We kijken wat er al aan plannen is en wat er leeft. We hebben een dertigtal aanjagers in de gemeenschappen nodig. Daarnaast gaat een groep studenten van de Hanzehogeschool met de jeugd in debat. Dat doen ze aan de hand van een spel dat we aan het maken zijn. Ook komt er een online platform.’’

,,We hopen dat er nieuwe samenwerkingen geboren worden. Zodat kleine initiatieven kunnen worden samengevoegd en opgeschaald. Uiteindelijk kiezen de bewoners welke plannen uitgevoerd worden. Dus niet de bestuurders. Het trauma van de gaswinning en de bevingen is maximaal. Dit is het moment waarop elke Nederlander achter een plan voor Groningen zal gaan staan. Vergelijk het met de mijnsluiting of de watersnoodramp in 1953. Toen hebben we met zijn alles gezegd: dat nooit meer. Als de Groningers een plan willen van tien miljard zullen de andere Nederlanders zeggen: dat gaan we doen. Maar dit heeft alleen maar zin als er nu uit Groningen ook perspectieven ontstaan voor die toekomst.’’

Kent u Groningen?

,,We hebben al enige ervaring met de mentaliteit in Groningen. Met internationale masterstudenten is veel onderzoek gedaan naar het terpen- en wierdenlandschap in Noord-Nederland. Het was een wereld van verschil voor de studenten of ze met Friezen werkten of met Groningers. In Friesland heb je als buitenstaander het idee dat je vrij snel bij een laag komt die trots heet. In Groningen kom je niet zo dicht bij die ziel. Het is moeilijk om door te dringen, want je bent een buitenstaander.’’

,,In Drenthe en Friesland cultiveren ze het landschap in het kwadraat. In Groningen zie je dat minder. Dat is een cultureel fenomeen. Het is een behoorlijke poëtische gedachte, maar ik zie ook een relatie tussen het ploegen en de hersenen. Hoe hoger het kleigehalte hoe nurkser de attitude. Mijn vader komt van de Zeeuwse klei en dat is wat ik in Groningen herken. Ik heb ook een enorm zwak daarvoor.’’

,,Groningen is een paradijs met haar jonge zeeklei. Dat is de beste bodem. Je kunt er van alles op telen. Mooi land en zo waardevol dat je denkt: waar hebben we het aan te danken? Het Groningse landschap is verpletterend en troostrijk. We hebben het Reitdiep, een fossiele kreek dwars door het Hogeland, Winsum, het gemaal bij Electra en Zoutkamp. Die zullen altijd ontroeren.’’

Moeten de perspectieven altijd van de burger komen?

,,Ik ben nog niet lang genoeg bezig om die vraag te beantwoorden. In elke samenleving heb je een voorhoede die nieuwe vooruitzichten formuleert. In het ideale geval corresponderen die met de behoeftes en de realiteit. Er wordt veel gedacht in grote onderdelen als het klimaat, waterbeheersing, onze energievoorziening en het bijstellen van de landbouw, maar de vraag is of dit voor de Groningers zelf ook geldt. Als je met Groningers praat, dan hoor je dat ze zich zorgen maken over hun kinderen die de dorpen verlaten, over hun baan of de bedrijfsopvolging. Velen uiten hun zorg over het onderwijs, de relatie tussen wat je kunt leren en de aansluiting op de arbeidsmarkt. Er zijn thema’s die te maken hebben met emancipatie en het recht op eigen keuzen voor het individu en de gemeenschap. Het bestuur lijkt hiervan vervreemd. We leven op de rand van een vulkaan. Mensen trekken het niet meer.’’

,,De vraag die je bij al je ingrepen moet stellen: wat levert dit op voor de Groningers? Stel, we hebben windmolens in Groningen gezet, het landschap is besmeurd en het heeft geen banen opgeleverd. Heb je dan wel echt een probleem opgelost?’’

U gelooft niet in megalomane plannen?

,,Ik kom uit een ingenieursfamilie: dijkenbouwers, werktuigbouwkundig ingenieurs. Heb een Wageningse opleiding. Als landschapsarchitect werk ik vanuit een verbinding met je eigen grond, met de regio en de continuïteit van de geschiedenis. Waar je mij ook aan het werk zet, ik zal altijd vanuit die bron proberen te werken. Als je iets wil bereiken, moet je je afvragen: wat is er eigen aan dit gebied? Wat zijn de waarden en de culturele ankers?’’

,,Verandering van landschap vereist een maximale sensitiviteit. Het is een kwestie van transformatie en mededogen. Dat laatste zijn we in Nederland kwijt. Er heerst een protestants morele perceptie, waarin gesproken wordt over ‘de grote opgaves’. Het landschap moet alles oplossen, er is immer een ‘opgave’. Daarin slaan we door. We moeten beseffen dat er ook zoiets bestaat als cultureel nalatenschap.’’

Hoe hou je rekening met die nalatenschap?

,,Sociaal en economisch kun je van alles willen, maar doe het in relatie tot het cultuurlandschap. Die combinatie is voor Nederlanders een diepere grond van het bestaan. Nadenken over de toekomst van Groningen is heel fundamenteel, want de regio verdient nieuwe perspectieven. Doe het in kleine stappen. Veranderingen vragen om finesse en accuratesse, op grote schaal en op lokaal niveau.’’

,,Het huidige tijdsgewricht is interessant als je kijkt naar het contrast tussen Stad en Ommeland. Er heerst een grote euforie over de stad Groningen die zich explosief ontwikkelt en die ook innovatief is. De stad Groningen is de onmiskenbare metropool van Noord-Nederland. Voor het prachtige Ommeland lijkt het tegenovergestelde te gelden. In de agrarische sector werken steeds minder mensen. In het Noorden is dit goed zichtbaar. De landbouw als economische pijler van de regio heeft het terpen- en wierdenlandschap kwetsbaar gemaakt. Het platteland van het Noorden is een krimpregio geworden. Jongeren, hoogopgeleiden trekken weg, het voorzieningenpeil daalt. Terwijl in de rest van Nederland de huizenprijzen stijgen, verliezen de woningen in deze regio juist aan waarde. De aardbevingsproblematiek komt hier overheen.’’

,,Het Groningse platteland kraakt in al zijn voegen. Mensen hebben grote zorgen over hun bestaan. Hun mentale gezondheid wordt ondermijnd. Om nu je vraag te beantwoorden: wat je ook doet in een gebied en hoe je het ook aanpakt, het moet altijd gaan over mensen!’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen