Wim Spoelman. FOTO DUNCAN WIJTING

Met 17 jaar in collegebanken

Wim Spoelman. FOTO DUNCAN WIJTING

Slimme jongens en meisjes kunnen vanaf volgend jaar op 24 plekken in Nederland het vwo in vijf in plaats van in zes jaar doen.

In het Noorden kan dat op CSG Wessel Gansfort in Groningen, Stellingwerf College in Oosterwolde en Piter Jelles in Leeuwarden. Leerlingen doen de eerste drie jaar in twee jaar, kiezen een profiel en richten zich op het eindexamen. Het is bedoeld ‘om talentvolle leerlingen extra uit te dagen en ze meer ruimte te geven voor verdieping’. Het is aantrekkelijk, maar er is ook kritiek.

Moeite
Als jongeren in vijf jaar klaar zijn met hun vwo, zitten ze al op hun zeventiende in de collegebanken van de universiteit. Studenten hebben nu al moeite met die overstap, zegt ontwikkelingspsycholoog Gerrit Breeuwsma van de Rijksuniversiteit Groningen. Hij pleit ervoor het vwo niet te versnellen, maar juist te verbreden. ,,Jongeren die meer aan kunnen, moeten meer vakken krijgen en dieper op de stof ingaan.’’ Als jongeren langer op school zitten, kunnen ze een meer academische houding aanleren. ,,Het is vwo, voorbereidend wetenschappelijk onderwijs, maar veel eerstejaars hebben nog schoolse begeleiding nodig.’’

Een vijfjarig vwo betekent dat leerlingen nóg jonger een profiel- en vakkenpakketkeuze moeten maken, terwijl ze nu al vaak geen idee hebben welke kant ze op willen. ,,Bij een vijfjarig vwo heb je niet méér gedaan, alleen sneller. Dat betekent dat je eerder klaar bent en dat je iemand van 21 jaar de arbeidsmarkt op stuurt. Het zijn bijna nog kinderen.’’

Scholen die kiezen voor een vijfjarig vwo, doen dat heus niet uit zorg voor de briljante leerling, zegt hij. ,,Meestal willen ze zich ermee profileren. Het is vooral leuk voor de buitenwereld. Talent is het nieuwe toverwoord.’’

Afwachten
Een van de scholen die overweegt met een versneld vwo te beginnen is het Wessel Gansfort in Groningen. Of de opleiding er komt, is afwachten. Op een informatieavond toonde geen enkele leerling en ouder belangstelling. Reden om ermee te beginnen is krimp, zegt directeur Jan Westerhof. ,,We krijgen de komende jaren minder leerlingen. Willen we voor het vwo een goed aanbod houden met alle vier profielen en keuzevakken, dan hebben we voldoende leerlingen nodig.’’ De concurrentie in de stad Groningen is groot: er zijn acht vwo’s en twee gymnasia. Voor slimme leerlingen is er volop keus. Wil een school extra leerlingen trekken, dan moet ze zich profileren.

Het Wessel Gansfort heeft al een vwo-plus afdeling waar kinderen breed worden opgeleid, zoals Breeuwsma adviseert. Leerlingen krijgen extra vakken als Spaans, dans, filosofie en drama, en doen projecten. In de bovenbouw kunnen ze het internationaal erkende certificaat Cambridge Engels halen.

Maar de school merkt, zegt Westerhof, dat zeker de helft van deze leerlingen nog meer aan kan. Door te versnellen, bied je ze meer uitdaging. Docenten zouden vwo-leerlingen nu al lessen op maat kunnen geven met meer diepgang voor echte slimmeriken, maar vinden dat moeilijk. ,,Ze zijn niet gewend gedifferentieerd les te geven. Door de extra slimme leerlingen bij elkaar te zetten hoeft dat niet en kun je meer maatwerk leveren.’’

‘De eerste jaren zat ik veel niks te doen’

Wim Spoelman is een snelle leerling. Op zijn zestiende ging hij naar de universiteit. Daar deed hij een brede opleiding, maar vindt dat niet voor iedereen zaligmakend.

Op z’n tiende ging Wim Spoelman naar het Stedelijk Gymnasium in Leeuwarden. Zes jaar later deed hij eindexamen in alle vier profielen en maakte dertien eindexamens. Hij slaagde met een gemiddeld cijfer van 7,7.

Econometrie
Sinds september studeert hij econometrie aan de Rijksuniversiteit Groningen. De overgang was groot. ,,Op mijn eerste tentamen haalde ik een 5. Op de tweede en derde een 4 en een 3. Ik dacht dat ik ze gehaald had. Wat een desillusie’’, zegt de inmiddels 17-jarige Spoelman. ,,Het kwam omdat ik nog in de ‘middelbareschoolstand’ stond. Op de universiteit heb je per vak veel meer stof. Je kunt niet meer twee dagen van tevoren denken: nu ga ik even leren.’’ Gelukkig kon hij ze herkansen en ook de tentamens daarna haalde hij allemaal.

'Niets te doen'
Hij had zijn vwo wel versneld willen doen, zegt hij. ,,In de eerste paar jaar zat ik veel niets te doen, en ik was niet de enige.’’ In de tweede klas bleven veel leerlingen zitten. ,,Door leerlingen die meer aan kunnen en ‘gewone’ leerlingen te scheiden, kun je de echte slimmeriken meer bieden. De docent hoeft zich dan niet meer aan het gemiddelde van de klas aan te passen.’’ Spijt van zijn verbreding heeft hij niet. ,,Het komt elke dag van pas. Elementen van alle vakken komen voorbij en daardoor zie ik het geheel beter.’’ Voor verdieping op het Stedelijk voelde hij niet. ,,Dan specialiseer je je in een vak. Wat moet je daar dan mee? Aan een brede basis heb ik meer.’’ Maar hij adviseert het niet per se aan anderen. ,,Ik vind het persoonsgebonden. Voor de een is versnelling interessant, voor de ander verbreding.’’

Hij hoopt over drie jaar zijn bachelor te halen en dan een (of meer) master te doen. ,,Als ik klaar ben, ben ik 22.’’ Met een studie als econometrie is dat geen probleem, vindt hij. ,,Daar ga je toch onderzoek doen. Maar als psycholoog word je op je twintigste niet serieus genomen. Dan moet je met mensen over levensfases praten die je zelf nog moet mee maken. En bij andere studies, rechten bijvoorbeeld, is het ook handig ouder te zijn.’’

Stappen
Dan is er nog het sociale. Hij is geen uitgaanstype , maar toch. ,,Veel medestudenten wonen op kamers en gaan stappen. Als je nog geen achttien bent, mag je geen alcohol drinken en de meeste gelegenheden kom je zelfs niet in.’’

menu