De plaatsing onder het spoor van de Helperzoomtunnel  mislukte eerder dit jaar door een verzakking. Foto: Archief DvhN

'Moeilijke' bodem Hondsrug verziekt bouw verdiepte zuidelijke ringweg

De plaatsing onder het spoor van de Helperzoomtunnel mislukte eerder dit jaar door een verzakking. Foto: Archief DvhN

Ondanks alle geheimzinnigheid over de bouw van de nieuwe Zuidelijke Ringweg in Groningen, die maar niet op gang komt, keert één oorzaak met regelmaat terug: de ‘moeilijke’ bodem.

Laten bouwers van de nieuwe Zuidelijke Ringweg in Groningen zich verrassen door de Hondsrug? Harry Huisman moet er een beetje om lachen. Hij hoort en ziet al 40 jaar niet anders.

Als vrijwilliger bij Het Hunebedcentrum in Borger beheert hij onder meer een geologische verzameling over de Hondsrug. Een deel van het materiaal stamt nog uit zijn tijd als geologisch conservator van het voormalig Natuurmuseum in Groningen. In die functie stond de amateur geoloog uit Roden tientallen jaren met de neus vooraan bij bouwprojecten in die stad.

Huisman weet veel over de ondergrond van de noordelijke Hondsrug en volgt alle graaf- en bouwwerkzaamheden op de voet. Zijn conclusie: ,,Bouwers lopen telkens tegen dingen aan die ze niet kunnen beheersen, die ze niet van tevoren hebben geweten en waar ze ook niet direct een oplossing voor hebben. Zo’n oplossing kost geld en aannemers zeggen niet gauw: dat betaal ik wel. Dan komt de boel stil te liggen en vechten juristen wie voor de kosten opdraait.’’

,,Hoe dat telkens weer kan gebeuren? Elke keer is er een andere aannemerscombinatie die het wiel opnieuw moet uitvinden omdat ze uit concurrentieoverwegingen elkaars gegevens niet inzien.’’

Volgens Huisman zouden bouwers zo langzamerhand moeten weten dat graven in de noordelijke Hondsrug een avontuur is. En automatisch voorzorgsmaatregelen moeten treffen, zeker bij zo’n ‘diepgaand’ infraproject dat zich over zo’n grote afstand (de verdiepte ligging is alleen al 2 kilometer lang, red) als de ringweg.

Doe meteen fijnmazig onderzoek

,,Uiteindelijk wordt alles gewoon gebouwd, kijk maar naar de metro in Amsterdam. Maar de rekening komt dan wel. Ik zou zeggen: Zoek informatie in de archieven van de gemeente en de provincie en als daar niks te vinden is, doe je zelf uitgebreid bodemonderzoek. Meteen fijnmazig, dan hoef je niks te missen. Maar dat kost geld en bouwers zeggen: hoe goedkoper, hoe beter. Dus dat vermijden ze zoveel mogelijk.’’

,,Ik heb het vermoeden dat ze bovendien te vaak uitgaan van de aanwezigheid van potklei in de ondergrond. Dat is een waterkerende laag waar je rustig in kunt graven. Lekker makkelijk. Helaas ligt die niet overal. Toch zie je vaak dat bedrijven een paar keer prikken en als ze potklei vinden, gaan ze er al snel vanuit dat dat verderop ook wel zal liggen. En dan zitten ze opeens in zand waaruit grondwater naar boven komt. Vaak volkomen onbeheersbaar. Als je dat vooraf niet uitgebreid onderzoekt, loop je het risico op heel onverwachte dingen.’’

Bouw Helperzoomtunnel mislukt

Door de 'moeilijke bodem' mislukte de bouw van de Helperzoomtunnel en durfde Aanpak Ring Zuid in de zomer geen toestemming te geven voor het slaan van damwanden. Die waren nodig voor het maken van een bouwkuip. Bij de voorbereidingen lukte het de gemeente pas bij de derde poging om een nutsleiding onder de weg door te boren/persen.

In het ene geval bleek de bodem zo lek als een mandje en verzakte de grond, verderop zat een grote zwerfkei in de weg. Specialist Harry Huisman kijkt er niet van op.

loading

Verkeerde beoordelingen

Daarbij zag hij heel wat mis gaan door een verkeerde verwachtingen en beoordelingen. Een weggezakte dragline die nog maar net boven een metersdikke veenlaag bij de Piccardthofplas uitstak. Bergen cement die het water moesten tegenhouden in de bouwput van het Biologisch Centrum en Haren. Tientallen extra geboorde funderingsgaten (tot 45 meter diep) om het Gasuniegebouw te realiseren.

Stapels grote veldkeien bij de voormalige Rijkskantoren (Kempkensberg) en parkeergarage Rademarkt, onbeheersbaar opwellend grondwater op bouwplaatsen van het UMCG, verzakkingen, een zandwal die als noodoplossing tegendruk moest bieden om de damwand rond de bouwpunt van parkeergarage Westerhaven overeind te houden. Een bouwer die twee boren stukdraaide op een enorme veldkei in de bouwput van Pathé. Ga zo maar door.

loading

Een keurig rechte damwand, die overal even diep in de bodem ziet, het komt op de noordelijke Hondsrug bijna niet voor. ,,De palen komen niet allemaal even diep de grond in, zo sterk zijn de bodemverschillen.’’ De bouw van de parkeergarage Westerhaven, waar Huisman toen naast werkte, lag een jaar stil nadat plotseling het grondwater omhoog kwam.

,,Ze hebben daar op allerlei manieren geprobeerd de put dicht te krijgen met chemische injecties, dat is een gigantisch dure klus geweest. Het is nooit helemaal gelukt. Tot op de dag van vandaag moeten ze het grondwater wegpompen en dat zal eeuwig duren.’’ Net als later bij het Damsterdiep sloten ramen en deuren in de omgeving op een gegeven moment niet meer.

Vergelijkbaar

,,De bouw van parkeergarage Damsterdiep kun je min of meer vergelijken met wat ze nu aan de oostkant van de Hondsrug bij de ringweg tegenkomen. Dat is zo’n beetje hetzelfde gebied, richting Hunzedal. Daar ligt veel fijnkorrelig dek- en beekzand en fijn afgespoeld hellingmateriaal van hogerop. De grondwaterdruk zorgt ervoor dat zandkorrels bij het ontgraven weinig of geen contact meer met elkaar maken en heel makkelijk langs elkaar verschuiven en verglijden. Als je daarin graaft, komt het water naar boven. Het is net drijfzand. Als je dat in een hellingsituatie hebt met voldoende wateraanvoer, en daar heb je vanaf de hoger gelegen Hondsrug nooit gebrek aan, raak je dat nooit meer kwijt.’’

loading

Daarentegen moesten bouwers naast de Mesdagkliniek op het Engelse Kamp bij het graven pneumatisch gereedschap gebruiken omdat de keileem in de bodem volkomen was verhard. ,,Het was een soort natuurlijk bodembeton geworden.’’ Huisman kan nog nagenieten van de bouw van de parkeerkelder onder de Mediamarkt aan de Westerhaven, bij het toenmalige Natuurmuseum om de hoek.

Hij mocht er dagelijks rondkijken. ,,De zandbodem die ze daar uitgroeven. Ach man, dat was ongelofelijk. Alsof iemand met boetseermateriaal had zitten kneden: zo grillig en verplooid zag dat eruit. De horizontale bodem en de verticale wanden waren volkomen met elkaar verdraaid. Werkelijk waar. Ik heb dat nooit meer zo intensief gezien. Bleek dat er onder de vloer van de bouwput een een piramide vormige opwelving van potklei tot 35 meter diep in de bodem zat en zich aan de rand met een zandlaag had vermengd. Alles het gevolg van de stuwende kracht van gletsjerijs’’

Niet overal gaat het mis

Niet overal waar bouwers de grond in gaan, gaat het mis. ,,Aan de kant van Sterrebos waar de Fongersgarage heeft gestaan, vlakbij de Mesdagkliniek, is probleemloos een put van 4 à 5 meter gegraven. Geen weerstand, totaal geen gekke dingen. De parkeergarage Ossenmarkt gaf ook weinig problemen. Die was helemaal omringd door damwanden in keileem. Even verderop konden ze voor de buurtstalling Ebbingepoort, op de plek van het voormalige rooms-katholieke Mariapension aan de Butjesstraat ook gerust boren. Gebeurde niets. De machines gaan er dan als boter door en alles blijft droog. Maar dat is in Groningen gewoon toeval.’’

,,Ik heb wel eens een lezing gehouden voor een grondonderzoeksbureau. Ze hadden geen idee wat ze konden verwachten. Maar ik kan dat ook niet voorspellen. Ja, er zitten keien in de bodem. Maar waar? Niemand die het weet. Je kunt wel veel verstand hebben van de ondergrond van de Hondsrug, maar je kunt niet door de grond heen kijken. Jammer, want de bodem is hier en daar dramatisch.’’

menu