Portret van slachtoffer Mary-Jane, gemaakt door kunstenaar Herman van Hoogdalem.

Nieuw boek Gijs Wanders over kindermisbruik: 'Niet langer wegkijken'

Portret van slachtoffer Mary-Jane, gemaakt door kunstenaar Herman van Hoogdalem. Eigen foto

‘Getekend door mishandeling’, luidt de titel van een nieuw boek van de uit Winschoten afkomstige oud-NOS-nieuwslezer Gijs Wanders met verhalen en portretten van slachtoffers. De illustraties zijn van de Groninger kunstenaar Herman van Hoogdalem.

Een paar jaar geleden maakten Gijs Wanders en Herman van Hoogdalem een boek en documentaires over het onderwerp dementie. Daarmee exposeerden zij tot over de grens. Voor een volgend project hadden ze graag een lichtvoetiger thema gewild. Maar dat is bepaald niet gelukt. ,,Iemand die onze expositie ‘Gezichten van dementie had gezien kwam naar ons toe met de vraag om aandacht te besteden aan kindermishandeling’’, vertelt Wanders (70).

,,In eerste instantie leek dit onderwerp ons te zwaar. We dachten: zoiets komt in een beschaafde samenleving toch niet voor?’’ Maar de feiten liegen niet. ,,Jaarlijks zijn er rond de 119.000 slachtoffers van kindermishandeling en misbruik in ons land. Als samenleving kijken we te makkelijk weg. Mede hierdoor kan dit drama voortwoekeren.’’

Podium bieden

Door aan slachtoffers een podium te bieden hopen de samenstellers van boek en documentaires het probleem bespreekbaarder te maken. ,,We hopen dat bijvoorbeeld leerkrachten en huisartsen extra alert worden op signalen van kinderen die kunnen wijzen op misbruik en geweld.’’ Wanders roept mensen die omgaan met kinderen op om goed te luisteren en vertrouwen te wekken, waardoor kinderen hun verhaal gaan doen zonder dat hun ouders erbij zijn. ,,Al is er maar één kind bij wie het geweld of misbruik stopt door onze bijdrage, zijn we al blij.’’

De kracht in de benadering van Wanders en Van Hoogdalem zit volgens Wanders in de combinatie van het journalistieke verhaal met kunst. ,,Die blijkt erg goed te werken. De portretten van Herman kruipen onder je huid.’’ Wanders noemt het voorbeeld van Mary-Jane, één van de negen deelnemers die is geportretteerd. ,,Vanaf haar derde levensjaar werd ze iedere ochtend om zes uur door haar vader wakker gemaakt. Dan had hij alles klaargezet: kruk, handdoek, seksboekjes, babyolie en ging hij zogenaamd met haar een spelletje doen. Terwijl haar moeder nog sliep maakte vader er een dagelijks ritueel van om zich door het meisje te laten bevredigen. Daarna gingen ze samen onder de douche en na het ontbijt, huppelde Mary-Jane vervolgens naar school.’’

Verkrachtingen

,,Als moeder overdag niet thuis was, werd Mary-Jane door haar vader verkracht. Ook haar opa vergreep zich aan haar. Vader en opa wisten dit niet van elkaar. Ze mocht er niet over praten. Dat was haar goed ingepeperd.’’ Volgens Wanders kwam Mary-Jane (49) er op latere leeftijd achter hoeveel onrecht haar als kind is aangedaan. ,,Als jong meisje had ze zichzelf ‘uit’ gezet om de seksuele handelingen te kunnen ondergaan. Ze dacht: Niet toelaten, anders overspoelt het me.”

Toen ze zelf moeder werd, realiseerde Mary-Jane zich pas echt wat haar was aangedaan. ,,Ze dacht: de liefde die ik geef aan mijn kind is heel anders dan de liefde die ik vroeger zelf van mijn ouders kreeg.’’ Volgens Wanders is dit de ervaring van meer misbruikslachtoffers. Hij vertelt veel energie te hebben gestoken in het wekken van vertrouwen bij de slachtoffers om hun relaas te doen. ,,Hoewel Mary-Jane al een hulpverleningstraject achter de rug heeft, deed ze aanvankelijk uiterlijk onbewogen haar verhaal. Ze zei geen rancune te voelen richting haar ouders en haar grootvader. Het waren beschadigde mensen. Daarom kon ze vergeven om zo haar boosheid en pijn een plek te geven.”

Verdriet, pijn en woede

Korte tijd na het interview nodigden Wanders en Van Hoogdalem de slachtoffers opnieuw uit. ,,Toen Mary-Jane de portretten zag die Van Hoogdalem van haar had gemaakt, brak ze. De tranen stroomden over haar wangen. In de tekeningen zag ze het verdriet, de pijn en woede terug die ze zoveel jaren had gevoeld, de strijd die ze had moeten leveren om te overleven.’’

Wanders prijst Van Hoogdalem dat hij erin is geslaagd om deze emoties in zijn portretten tot uitdrukking te brengen. ,,Ik vind dit razendknap.’’ Volgens hem is het nagenoeg ondoenlijk voor slachtoffers om zelf af te rekenen met alle trauma’s waarmee ze worstelen. ,,Ik zie maar één uitweg. Dat is hulp zoeken.’’ Uit loyaliteit met de ouders die hen het onrecht hebben aangedaan, durven veel slachtoffers volgens Wanders niet naar de politie te stappen om aangifte te doen. ,,Vaak is er ook sprake van angst en schaamte en zijn slachtoffers bang dat ze niet worden geloofd.’’

Presentatie

Onder meer via Het Kopland dat in het Noorden opvang biedt aan slachtoffers van huiselijk geweld, kwamen Wanders en Van Hoogdalem in contact met slachtoffers. Voor het boek hebben ze negen mannen en vrouwen geportretteerd. Vijf daarvan komen op tv, onder wie Mary-Jane. Het gaat om korte filmpjes van tien minuten die worden uitgezonden door de EO. De eerste aflevering is op woensdag 11 november om 21.15 uur op NPO2. De boekpresentatie op maandag 16 november bij Forum in Groningen kan via een livestream op YouTube worden gevolgd.

menu