Protest tegen de gaswinning.

Groningen wacht op herstelwerk: 'Als we in dit tempo doorgaan, zijn we over 20 jaar nog niet klaar'

Protest tegen de gaswinning. Foto: ANP

Gottegot, wat duurt het lang. Wanneer worden hun huizen nu eindelijk eens versterkt? En waar blijft die parlementaire enquête naar de ellende die de Groningers is aangedaan? Theatervoorstelling GAS geeft het abstracte drama een gezicht.

Mensen die zeggen dat ze niet willen klagen, hebben doorgaans veel te klagen. Zo ook Henk Staghouwer. Sinds mei vorig jaar is de ChristenUnie- politicus gedeputeerde in Groningen, en vanuit die rol probeert hij ervoor te zorgen dat er in het bevingsgebied eindelijk eens wat gebeurt. Want gottegot, wat wachten ze al lang.

Eind oktober stuurde minister Wiebes weer een brief naar de Kamer, met cijfers over de voortgang van Operatie Groningen. ,,Dan lees ik dat in veel huizen al een opname gedaan is van de te nemen versterkingsmaatregelen en hoe goed dat wel niet is. Dan denk ik: laten we toch eens aan de gang gaan, in plaats van trots cijfers publiceren. Wanneer gaat de aannemer in die huizen aan de slag?”

'Wiebes behandelt ons als vuilnis'

Stuur de auto eens het noordoost-Groningse platteland op, en laat de beelden op je inwerken. Links een Groningse vlag die halfstok hangt. Rechts een woning in de steigers, op een terrein omgeven door hekken. Een dorpje verderop een wit A4-tje op het plaatsnaambord. ‘Wiebes behandelt ons als vuilnis’.

Waarom zo negatief, zou de argeloze Nederlander kunnen denken. Het kabinet heeft toch aangekondigd dat de gaskraan dichtgedraaid wordt? En er is toch een Nationaal Programma Groningen, waarin afgesproken is dat ruim een miljard euro rijksgeld in de provincie geïnvesteerd wordt? Wat klagen die Groningers nou?

Het publiek lacht en klapt goedkeurend. ,,Het is mooi om te zien hoe de mensen hier in de streek op ons reageren”, zegt Tjeerd Bischoff. ,,Je merkt dat ze weten waar het over gaat. Als je het woord ‘dialoogtafel’ noemt, blijft het in de rest van Nederland stil. Hier begint iedereen schamper te lachen.”

loading  

Gouden bergen

Met toneelgroep Jan Vos voerde Bischoff de afgelopen anderhalf jaar het toneelstuk GAS op, eerst in Groningen en daarna tot in alle uithoeken van ons land. Hij schreef het stuk, waarin te zien is hoe het leven van een hoteliersfamilie verstrengeld raakt met de gaswinning.

Na de ontdekking van de gasbel in Slochteren, eind jaren 50, zien ze gouden bergen. De Shell-medewerkers die in het hotel overnachten worden in de watten gelegd. Zestig jaar later is het etablissement de instorting nabij. Het leven van de uitbaters is dat punt al gepasseerd.

Op het podium staan acteurs, die ook een beetje activist zijn geworden. ,,Ik wist natuurlijk wel iets van de situatie’’, zegt Anna Raadsveld, die in het stuk een met gewetensbezwaren worstelende medewerker van de NAM speelt.

,,Dat huizen ondersteund moesten worden en dat mensen zich machteloos voelden. Maar wat dat betekent, besef je pas als je het ziet. Mensen die huilend tegen je zeggen dat ze geen leven meer hebben. Zich onveilig voelen in een onverkoopbaar huis.” Trudi Klever, in het stuk de mater familias, maakt zich tegenwoordig vaak kwaad als ze het nieuws over Groningen tot zich neemt. ,,Hoe kan het nou dat er zo geblunderd wordt? Over de hoofden van mensen heen.”

Een van de redenen dat gedeputeerde Staghouwer niet wil klagen, is dat hij ook wel ziet dat dingen gebeurd zijn die de situatie in Groningen ten goede kunnen keren. Eerst kon de gaskraan pas over tien jaar dicht, maar afgelopen najaar bleek plots dat 2022 een haalbaar doel is, volgens minister Wiebes. Komend jaar gaat de winning al terug naar een ‘veilig’ geacht niveau van 12 miljard kubieke meter.

Grond in Groningen is nog allerminst tot rust gekomen

Ook in het schadeherstel zit vooruitgang, sinds de NAM daar niks meer mee van doen heeft en de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen zich erop wierp. Wekelijks komen vijf- à zeshonderd schademeldingen binnen. Ongeveer net zo veel scheuren en verzakkingen worden hersteld, vaak naar tevredenheid. Het enorme stuwmeer aan schadegevallen droogt langzaam op.

Toch is er een grote ‘maar’. De zware beving in Westerwijtwerd, op 22 mei, liet zien dat de grond in Groningen nog allerminst tot rust gekomen is. Met 3,4 op de schaal van Richter behoorde de beving tot de hevigste in de historie.

Veel noorderlingen voelen zich niet veilig in hun eigen huis zolang dat niet verstevigd is. En daar wringt ’m de schoen. De aardbeving waarmee de hele discussie begon, die van Huizinge, was in 2012. Staghouwer: ,,Dat is in augustus acht jaar geleden. Hoeveel huizen denk je dat er sindsdien versterkt zijn? Duizend. Duizend! Als we in dit tempo doorgaan, zijn we over twintig jaar nog niet klaar.”

Het kabinet beloofde de Groningers dat 2019 ‘het jaar van de uitvoering’ zou worden. Het is het jaar van de bureaucratische brij geworden. Instanties werden opgericht en opgeheven. De HRA passeerde de revue, de TCMG, het CVW en de NCG, het NPG en ook de ACVG.

Er werd gewerkt aan een nieuwe wet (de Tijdelijke Wet Groningen, af te korten tot TWG), die regelt dat de verantwoordelijkheid voor de versterkingsoperatie van het ministerie van Economische Zaken naar dat van Binnenlandse Zaken verhuist. Die wet is nog niet af.

,,Ik stoor me verschrikkelijk aan die juridische kerstboom’’, zegt Staghouwer. ,,Alles moet tot de laatste komma dichtgetimmerd worden. Maar we moeten gewoon aan de slag. Het gaat om de Groningers. Zij weten nog steeds niet wanneer hun huis opgeknapt wordt. Mensen willen best wachten, maar willen wel weten wanneer ze aan de beurt zijn. Nu kijken ze in een zwart gat in.”

‘Van uitstel komt afstel’

Toneelschrijver Bischoff is geboren in Groningen. Hij is de zoon van een journalist die voor het Dagblad van het Noorden veel schreef over de gaswinning.

Pas na de dood van zijn vader verdiepte Tjeerd zich in het dossier. Hij is er niet gerust op. Bischoff vreest dat van uitstel afstel komt. ,,Als je die versterking echt serieus aanpakt, kost het heel veel geld. Mijn angst is dat de overheid mensen uiteindelijk met een kluitje in het riet stuurt. Alle beslissingen lijken financieel gedreven.”

Hij geeft grif toe dat zijn denkbeelden radicaler zijn geworden. ,,Dat gebeurt iedereen die zich erin vastbijt. Ik ben geschrokken van het land waarin ik leef. De macht van het geld is doorslaggevend. Ik sprak een voormalig beleidsmaker die daar iets aardigs over zei. Vroeger had je de scheiding van kerk en staat waarvoor gestreden moest worden. Nu heb je dat bij het bedrijfsleven en de staat. We moeten ervoor zorgen dat mensen weer kunnen beslissen over hun eigen leven.”

loading

Inktzwart beeld

Op het podium gaat het ondertussen over 2013, het jaar na de beving in Huizinge. In dat jaar werd 54 miljard kuub gas uit de bodem gehaald, een record en meer dan in 2012. Het Staatstoezicht op de Mijnen had toen al gewaarschuwd dat de winning juist omlaag moest om de kans op bevingen te verkleinen.

Bischoff laat een van zijn acteurs beweren dat de kraan toch verder open ging, omdat het ministerie van Financiën een manier zocht om het begrotingstekort te dichten.

Die suggestie levert een inktzwart beeld op van een staat die, gestimuleerd door machtige multinationals, bewust speelt met de veiligheid van zijn burgers. Dat dat daadwerkelijk zo gegaan is, is nooit bewezen. Bischoff is ervan overtuigd dat dat een kwestie van tijd is. ,,Het komt nog wel boven tafel.”

Enquête

Het is in elk geval een kwestie die aan bod zal komen tijdens de parlementaire enquête over Groningen. Daarin gaat de Tweede Kamer proberen het verleden van de gaswinning te reconstrueren. Personen en instanties moeten publiek verantwoording afleggen over hun keuzes. De voorzichtige hoop was dat de enquête dit jaar zou starten.

,,De Tweede Kamer heeft zich unaniem achter de enquête geschaard”, zegt mede-initiatiefnemer Tom van der Lee, parlementariër voor Groenlinks. ,,Daarbij hebben we wel afgesproken dat we pas beginnen als de versterkingsoperatie goed op gang gekomen is, omdat die voorrang verdient. Maar nu dat zo lang duurt, is het de vraag of we daarop moeten wachten.”

De Groningers hebben recht op antwoorden, wil hij maar zeggen. Ook Van der Lee is heel benieuwd naar de besluitvorming in de nasleep van Huizinge. Wie hakte de knopen door? Welke belangen gaven de doorslag?

,,Er is zo lang beweerd dat de winning niet omlaag kon, omdat er dan tekorten in de energievoorziening zouden ontstaan. Nu kan het ineens wel, en nog veel sneller dan gepland ook. Dan laad je de verdenking op je dat het bewust nooit geprobeerd is. Terwijl de kennis om het te doen er wel was.”

Fysieke afstand tot de rest van het land te groot?

De enquête kan volgens de Groenlinkser helpen om de Groningers genoegdoening te geven voor de ellende die zij hebben doorstaan. Hoewel Den Haag veel meer dan voorheen oog heeft voor hun situatie, zit de pijn diep en heerst er groot wantrouwen. Soms lijkt het of de fysieke afstand tot de rest van het land gewoon te groot is om echte solidariteit op te roepen.

Ook de aard van de ellende speelt mee, zegt Van der Lee. ,,Het is een slow onset disaster, een ramp zonder duidelijk begin en einde, die jarenlang voortsleept. Voor de mensen in Groningen is het een sluipmoordenaar. Het effect op de psyche is groot, voor een grote groep mensen. Maar de Nederlandse samenleving is nog steeds niet in staat om er goed mee om te gaan.”

Staghouwer denkt dat het goed kan komen, al zal het tijd vragen. ,,Ga aan de keukentafel zitten, maak een plan en kom in actie. Wat het dan precies kost, zal achteraf blijken. Wat nodig is, is nodig, dat hebben we met Den Haag afgesproken. Er is in de jaren genoeg aan de gaswinning verdiend, dus dat lijkt me redelijk.”

De acteurs van toneelgroep Jan Vos hebben op hun manier geprobeerd de brug tussen Groningen en de rest van Nederland te slaan.

,,Zonder met de vinger te wijzen, wilden we de maatschappelijke verhoudingen laten zien”, zegt Trudi Klever. ,,Buiten Groningen kwamen tientallen mensen na de voorstelling naar ons toe. Wat daar gebeurt, dat kan toch helemaal niet, zeiden ze. Voor het eerst voelden ze die verontwaardiging zo. We hebben mensen geholpen om de situatie niet alleen met hun hoofd, maar ook met hun hart te begrijpen.”

menu