Opeens was fotograaf Jan Zeeman, die alle wachtenden portretteerde, zelf ook een wachter

Fotograaf Jan Zeeman aan zijn eigen keukentafel. Foto: Corné Sparidaens

Fotograaf Jan Zeeman maakte 101 portretten van wachtende Groningers aan hun keukentafels, voor de serie Ik wacht . Sinds anderhalve maand wacht ook hij.

Hij draagt altijd een speldje op zijn jas, een klein rood rondje met een blad dat naar boven wijst. Het is een klaproos. In de ogen van Jan Zeeman het symbool van kwetsbare kracht. ,,Ik zag mijn eerste klaproos toen ik 11 was, temidden van leeglopende accu’s en autobanden op een stinkende vuilstort. Het is zo’n plantje dat tegen de verdrukking in blijft groeien. En geen enkele klaproos is gelijk.’’

Plaatsvervangende woede

Hij heeft veel aan klaprozen moeten denken, de laatste maanden, als hij wachtende Groningers had gefotografeerd aan hun keukentafels. Hun verhalen vervulden hem met plaatsvervangende woede. ,,Groningen is het Afrika van Nederland, alleen hebben de spiegeltjes en kraaltjes nu een andere vorm. Ik weet nog dat een man in Amersfoort tegen me zei: ‘Kom jij uit Groningen? Jullie lopen toch op klompen?’’
Moi-je, zei Jan Zeeman toen.

,,Ik vind het best dat ze zo tegen ons aankijken, maar maak dan ook geen gebruik van ons, er gaat niks boven Groningen, maar we hebben er wel degelijk wat onder.’’

Leermens? Nee, Leerms

Hij is geboren in ‘Daam’, en een Grunneger pur sang. Heeft een hekel aan hotemetoten die Hólwierde zeggen en Leerméns, terwijl het Holwíérde en Leerms is. Heeft een hekel aan gelul en ‘clowns uit het westen’ die even naar het Noorden komen om medeleven te tonen. ,,En die zijn al verdwenen voordat we het woord ‘Tsjakka’ fastoenlijk als ‘Tsjakkae’ konden uitspreken.’’

Hij wilde op zijn 18e al fotograaf worden, werkte bij het Nieuwsblad van het Noorden als laborant op de foto-afdeling tot hij zijn eerste foto van een oud, Parijs echtpaar in de krant mocht afdrukken. Sins 2009 is hij freelancer.

Die koffiekopjes moeten er weer op

De honderdeerste, tevens laatste, aflevering van Ik Wacht! staat maandag in de krant. Op de website gaat de serie door, met verhalen die door lezers zelf geschreven worden, door henzelf gefotografeerd aan hun eigen keukentafel. Dus nee, Jan Zeeman komt niet meer langs.
Zijn foto’s bij de serie oogstten alom lof. Zijn keukentafelfoto’s plaatsen de lezer onmiddellijk daar waar het wachten zich afspeelt: in huis.
Dat beeldthema ontstond na een paar afleveringen. ,,Aan tafel hoef je geen moeite te doen om een houding aan te nemen. En bovendien vonden al die gesprekken met de naar elkaar wijzende instanties plaats aan die keukentafels.’’

Woonkeukens- bijna iedereen heeft er tegenwoordig een. Soms haalden mensen snel de koffiekopjes van tafel voor de foto. Neenee, riep Zeeman dan, die moeten er weer op!

'Oer-Groningers hadden het meest te lijden'

,,Wat me opviel was dat de oer-Groningers vaak meer te lijden hadden dan de ‘import-Groningers’. Soms kwam ik ergens en dan verzuchtten de mensen: ‘Aindelek ain die Grunnegers proat.’ Ik mocht vroeger op school geen Gronings praten want dat was niet netjes en zo gaat het ook, denk ik, in dit gasdossier: als je niet netjes praat, nemen ze je niet serieus en behandelen ze je als een kind. En dat is het probleem. Ze begrijpen het niet, ze willen het niet begrijpen en ze smijten met miljoenen om het niet te hoeven begrijpen.’’

'Opeens werd ik zelf een van hen'

Nu zit hij zelf aan de keukentafel in Delfzijl. ,,Opeens werd ik zelf een van de mensen die ik portretteerde. In maart bleek dat mijn huis volgens berekening van het HRA computermodel nog net niet acuut onveilig is. Als dat zo is, dan wordt het versterkt of gesloopt, ik wacht nu eerst op de inspecteur, en daarna een jaar op zijn rapport. ’’
,,Toch raar hè’’, zegt hij met enig cynisme. ,,Als je naar een tandarts gaat doet hij er toch ook niet een jaar over om te kijken of er iets rottigs onder je kies zit?’’

Klaprozenmuziek

Hij dacht aan de 101 wachtenden op zijn wandelingen door het Groninger land, big sky country waar je de regen kunt zien naderen, waar je verder kunt kijken en dan altijd nog verder, het meest overzichtelijke landschap van de wereld, met voordeuren waarachter papierchaos heerst.

Thuis zette hij muziek op tijdens het bewerken van de foto’s. Trapped van Bruce Springsteen, Eros Ramazotti’s Promessa Terra .

En dacht aan klaprozen.

De manier waarop zijn geportretteerden zich staande houden in dit wachtmoeras vervult hem met trots en respect. ,,Als Kennedy op de Grote Markt had gestaan, zou hij geroepen hebben: Ich bin ein Grunneger!’’

menu