Wethouder Glimina Chakor.

Operatie Steenbreek: tegels lichten voor een koelere stad Groningen

Wethouder Glimina Chakor. Foto: Henk Tammens

Steeds meer Nederlanders nemen hun ‘stenen’ stadstuin op de schop in de strijd tegen de opwarming van de aarde. Vijf jaar nadat het begon in Groningen, rolt Operatie Steenbreek door heel Nederland.

Neem Vinkhuizen. Vijfhonderd struiken en planten had de gemeente Groningen er in de aanbieding voor wijkbewoners, in ruil voor een tegel uit hun tuin. ,,Binnen tien minuten waren we uitverkocht’’, zegt Marc Remijn.

Vergroenen lééft, constateert de ‘Chef Steenbreek’ bij de gemeente Groningen. Vijf jaar nadat de gemeente het actief ging stimuleren, loopt het aantal Stadjers dat de stenen stadstuin een groene make-over geeft, nog ieder jaar harder op. En niet alleen in eigen tuin worden massaal tegels gelicht. Ook op de stoep voor de deur leggen steeds meer Groningers gevel- en boomtuintjes aan met steun van de gemeente.

Over de drieduizend

,,Toen we begonnen met die geveltuintjes dachten we: als we de duizend halen, zou het mooi zijn. Inmiddels zitten we over de drieduizend’’, zegt Remijn die als beleidsmedewerker Leefkwaliteit een dagtaak heeft aan de vergroening van zijn stad. ,,Het is een van onze ‘succesnummers’, samen met de subsidie die we geven voor groene daktuinen en de korting op de aanschaf van een regenton bij een van de bouwmarkten. Dit jaar gaan we richting de vierhonderd aanvragen voor zo’n daktuin.’’

Goed voor het milieu, goed voor de vogels en insecten, goed voor de onderlinge contacten in de buurt en vaak ook nog goed voor de portemonnee, zegt wethouder Glimina Chakor. Zij heeft Operatie Steenbreek niet voor niks tot een van de speerpunten gemaakt van haar ‘uitvoeringsagenda’ om Groningen in 2050 leefbaar te houden ondanks de verder oplopende opwarming.

,,Elk doel heiligt het middel’’, zegt de wethouder haast cruijffiaans. ,,Je hoeft geen groene rakker te zijn. Als jij een groen dak wilt aanleggen omdat dat energie bespaart, is dat óók een goeie reden. En met de bijdrage die we geven per vierkante meter loont het écht. Elk klein beetje helpt: ook een groen dak op een garage of fietsenschuurtje.’’

Hele binnenstad volgeplempt met gele steentjes

Harenaar Wout Veldstra stond vijf jaar geleden mee aan de wieg van Operatie Steenbreek. Als stadsecoloog bij de gemeente Groningen stak hij in 2015 de koppen bij elkaar met collega’s uit Den Haag, Eindhoven, Amersfoort en Leeuwarden, nadat Wageningse wetenschappers alarm sloegen over de zware impact die de opwarming van de aarde gaat krijgen in onze ‘stenen’ steden.

,,We wilden kijken: wat kunnen we nu op kleine schaal doen om die verstening terug te dringen’’, zegt Veldstra. Voor grote maatregelen zagen hij en zijn collega’s indertijd nog niet veel gevoel van urgentie bij de politiek. ,,Bij ons in Groningen was net de hele binnenstad volgeplempt met gele steentjes.’’

Maar met veel kleine stappen kun je ook een eind komen, bedachten Veldstra en co. Daaruit ontstond het idee van een plant voor een tegel. De rest is geschiedenis. Veldstra doorkruist nu al weer een paar jaar het land als voorzitter en stuwende kracht achter de Operatie Steenbreek en ziet het tij langzaam keren.

Steeds harder

,,Na een aarzelend begin gaat steeds harder’’, constateert Veldstra. Inmiddels hebben 140 gemeenten, provincies en waterschappen zich aangesloten bij Operatie Steenbreek. De afspraak in het landelijke Klimaatakkoord dat Nederland in 2050 klimaatneutraal moet zijn, werkt als een aanjager. ,,40 procent van het Nederlandse grondoppervlak is niet in bezit van overheden. Die beseffen nu dat ze het doel niet gaan halen als ze niet ook hun inwoners en bedrijfsleven erbij trekken.’’

Wil de stad het hoofd in de toekomst koel houden dan is de hulp van de Groningers keihard nodig, beseft Chakor. In haar uitvoeringsagenda becijfert dat tot 2050 in totaal 135 miljoen aan maatregelen nodig is om alle effecten van de klimaatverandering op te vangen. Ook met de woningcorporaties en bedrijvenverenigingen op de industrieparken in de stad is ze daarom in gesprek. ,,Het motto is: ‘Wij vergroenen, doe je mee?’ We kunnen het als gemeente niet alleen.’’

Ook de betegelde binnenplaats waar Chakors werkkamer op uitkijkt, moet er daarom aan geloven. Binnenkort bloeien hier bloemen, zoemen de bijtjes en verdwijnt het regenwater niet meer rechtstreeks in het riool, maar sijpelt het via een ‘wadi’ langzaam de bodem in. Haar gasten kunnen straks een stukje ‘aanschouwelijk onderwijs’ verwachten: ,,Wij schrijven als gemeente altijd alles op in ingewikkelde, allesomvattende beleidsplannen. Maar hier kan ik iedereen laten waar het in de praktijk over gaat.’’

Streep door lustrumfeest

,,We zetten en ‘groen’ letterlijk in de etalage’’, zegt ook Remijn. Groningen wil vergroenen zo gemakkelijk mogelijk maken. De website biedt daarom een interactief overzicht van alle manieren waarop de gemeente een (financieel) handje helpt. ,,Zelfs als je alleen maar googelt op ‘dak’, ‘gemeente’ en ‘Groningen’ word je direct doorgeleid naar de aanvraag voor een groene daktuin. ’’

Corona haalt dit jaar een streep door het lustrumfeest van Operatie Steenbreek. Festiviteiten zijn afgeblazen of gaan noodgedwongen digitaal. Maar de crisis geeft de campagne ook nieuwe wind in de zeilen, ziet Veldstra. Nu Nederland massaal thuis zit, krijgt ook de tuin extra aandacht. Zijn groene missie door het land mag even stokken door het virus, maar de operatie rolt door. ,,Het groeit nu eigenlijk vanzelf.’’

menu