Lian Veenstra is afgetreden als wethouder: ,,De redenen waarom ik ooit politiek actief ben geworden, hebben zeer zwaar meegewogen in mijn besluit nu.''

Opgestapte wethouder Lian Veenstra (SP): 'Stadskanaal is gedwongen tot stappen achteruit'

Lian Veenstra is afgetreden als wethouder: ,,De redenen waarom ik ooit politiek actief ben geworden, hebben zeer zwaar meegewogen in mijn besluit nu.'' Foto: Siese Veenstra

Ze was schuldenaar, single bijstandsmoeder en schoffelde in plantsoenen. Toch werkte Lian Veenstra (SP) zich op tot wethouder. Die taak legde ze vorige week abrupt naast zich neer: ,,Ik ga kansen niet nog kleiner maken.’’

Een trappetje leidt naar de voordeur van het statige pand in Veendam. Ooit woonde hier een notaris, nu staat er een socialist in hart en nieren in de deuropening. Niet dat het aan haar af te zien is: Lian Veenstra draagt zoals gebruikelijk deftige kleding, hakken en sieraden. Achter haar strekt de gang die klanten van de notaris eraan herinnerde dat dit een gewichtige plek was. In het hoge plafond zijn de ornamenten nog zichtbaar. ,,Dat is ook waarom wij het konden kopen’’, vertelt Veenstra. De energiekosten zijn namelijk relatief hoog, waardoor het huis lang te koop stond.

Dat huis? Van haar? De Veenstra van pakweg 25 jaar geleden zou het nooit geloofd hebben. In haar eerste huisje in Drenthe verschool ze zich als de mannen van de energiemaatschappij door de straat reden, bang dat ze de stroom wéér zouden afsluiten. Financieel was het niet makkelijk. Ze had een baantje als groentemeisje, maar samen met haar toenmalige vriend kon ze de eindjes niet aan elkaar knopen. ,,Er ontstonden schulden.’’

Alleen een toetje bij speciale gelegenheden

Het was niet dat ze gewend was om met geld te smijten. Sterker, de familie Veenstra had het nooit breed. Als kind van 4 jaar oud vertrok ze met haar familie uit Noord-Holland naar Oost-Groningen; daar was werk voor haar vader. ,,Gewoon een vaste baan in ploegen, dat was een prettiger vooruitzicht dan wat ze daar hadden.’’

De gemengde wijk waarin de familie terechtkwam werd gezien als achterstandswijk, vertelt Veenstra. ,,Het waren geen luxe huizen, het waren geen rijke gezinnen. Vaders werkten in de fabrieken en moeders waren thuis. Iedereen was er gelijk.’’ Vakanties zaten er destijds niet in en een toetje kregen zij alleen bij speciale gelegenheden. ,,Een vlaflip als mijn tante uit Noord-Holland kwam.’’

,,Maar ik heb het nooit als armoede ervaren. Je wist niet beter en ik heb het nooit gemist. Pas toen wij als pubers buiten de wijk kwamen, zag ik dat er een andere wereld was. Toen zagen we dat er gezinnen waren die elk jaar op vakantie gingen en vaak in de bioscoop zaten. Ik denk ook wel dat het mij gevormd heeft.’’

Schulden achter de kast

Echte armoede ontstond pas in dat eerste huisje in Drenthe. ,,Het ontstaan van schulden doet iets met mensen. Je gaat het negeren en ontkennen’’, zegt Veenstra. Ligt er weer een rekening die je niet kunt betalen? ,,Je kunt enveloppen op de kast leggen en dan zo dat ze achter de kast vallen. Dan zie je ze niet meer.’’

Ze herinnert het zich als een schichtige tijd, waarin ze constant op haar tenen liep. ,,Je weet dat het niet goed zit. Het is beklemmend en je bent bang. Het leven met die schuldendruk is marathonwerk.’’ Want vroeg of laat bonst er iemand op de deur. Het kon zo niet verder, besloot Veenstra. Ze verbrak de relatie en trok terug naar Groningen.

‘Iedereen sabbelde’

Haar baas plaatste haar over naar de winkel in Groningen, een hogere opleiding had ze nooit gehaald. Na drie jaar mavo ging ze naar de huishoudschool. Ze verliet later de opleiding sociale dienstverlening en werkte als leerling-hovenier voor de gemeente: drie dagen in de week plantsoenen schoffelen, planten wateren en bomen planten. De rest van de tijd in de schoolbanken.

Thuis blijven wonen kon na Drenthe niet meer. Ze schraapte een tweedehands wasmachine en wat meubels bijeen en ging in het ‘rommeldorp’ Foxhol wonen. ,,Daar was geen welvaart. Iedereen sabbelde daar om het bij elkaar te houden. Je had het er niet over en dat hoefde ook niet. Je wist het van elkaar. Het was geen vetpot, het hield niet over.’’

Loterij en bijstandsmoeder

In 1995 won ze de loterij. Genoeg om de schuld te betalen en een klein huisje te kopen. Het was daar dat ook haar eerste zoon werd geboren na een korte relatie. Het vertrouwen in de vader was er niet. Ze besloot het kind alleen op te voeden: ,,Dan wist ik zeker dat er één persoon verantwoordelijk was dat het goed kwam met het manneke.’’

Als alleenstaande moeder met een parttime baan kreeg ze een kleine uitkering. ,,Ik moest daarvoor elke maand mijn briefje inleveren bij de gemeente. Daar trof je dan vaak dezelfde mensen. Er was op een gegeven moment een moeder op de fiets en een van die kinderen had sandaaltjes aan die veel te groot waren. Dat waren de sandaaltjes van zijn grotere broer of zus.’’

Die schoentjes werden exemplarisch. ,,Het is in dit land dus zo dat het uitmaakt waar je geboren wordt. In welk huis jouw wiegje staat, bepaalt, als je pech hebt, hoe jouw toekomst eruit gaat zien.’’

Dat werd bevestigd toen ze ging werken bij een naaiatelier. ,,Daar trof ik meisjes van 16 en het enige waar zij voor werkten was hun uitzet. Die hadden geen grotere droom dan pannen, verloven en trouwen. Dat maakte iets in mij los. In 1998 heb ik tegen mezelf gezegd: ‘Dat kun je constateren en je kunt een grote mond hebben, maar dat schiet niet op’.’’

‘Put your money where your mouth is’

Ze werd lid van de Socialistische Partij. ,,Die had toen al een campagne tegen de tweedeling in de maatschappij.’’ Haar politieke carrière nam een vlucht toen ze in 2000 met haar huidige man ging samenwonen in de gemeente Menterwolde. Destijds vulde ze een SP-enquête in en schreef in het blanco vlak ‘als ik iets constructiefs kan bijdragen, bel maar’.

En zo geschiedde, ze schreef het partijprogramma en kwam door haar enthousiasme en een vlotte babbel in 2003 in de raad. Toen de partij in 2006 een zetel erbij kreeg en in de coalitie belandde, werd ze voor het eerst wethouder. Dat duurde slechts een halfjaar; er ontstond een meningsverschil tussen Veenstra en de SP-fractie. Ze bleef actief binnen het opleidingsprogramma van haar partij en was fractievoorzitter van de SP in Provinciale Staten.

In 2014 werd ze wederom wethouder in Menterwolde, wat ze zou blijven tot de gemeente opging in Midden-Groningen. In 2018 werd ze gevraagd in Stadskanaal. ,,Ik wilde er het verschil kunnen maken.’’

Op welk vlak wilde u het verschil maken?

,,Dat je de goede dingen doet voor de mensen om wie het gaat. Dat je misschien niet over twee jaar je uiteindelijke doel hebt bereikt, maar nog wel ziet dat je stapjes die kant opmaakt. Als we maar toewerken naar een moment twintig jaar verder dat wij als oude mensen op onze stoel zitten op het terras, achterom kijken en zien dat het beter geworden is. Want dat is hoe hardnekkig generatiearmoede is. Het is ontstaat in decennia, misschien wel in honderd jaar. Dus ik heb niet de illusie dat het zomaar is op te lossen. Maar je moet wel steeds de stappen vooruit kunnen maken.’’

U bent vorige week opgestapt als wethouder. Dacht u die stappen niet meer te kunnen maken?

,,Nog meer bezuinigen zou leiden tot stappen achteruit. Dat ga ik niet doen. We kunnen niet verder achteruit. Dat is mijn analyse, hoe ik tegen de werkelijkheid aankijk. De financiële oplossing van Stadskanaal gaat in mijn beleving leiden tot zeer ingrijpende maatregelen. Op het gebied van mensen die ondersteuning nodig hebben, maar ook in hun leefomgeving. Het verkleinen van inkomens- en gezondheidsachterstanden is niet alleen maar een kwestie van geld. Dat is ook wat je in je omgeving ziet en wat je kunt doen. Kun je sporten en spelen in je wijk? Er zijn onderzoeken die aantonen dat het een positief effect heeft als de leefomgeving van mensen netjes op orde is.’’

Denkt u daarbij aan uw leefomgeving van vroeger?

,,De redenen waarom ik ooit politiek actief ben geworden, hebben zeer zwaar meegewogen in mijn besluit nu. Waar je zou moeten investeren om kansen te vergroten om kinderen een andere toekomst te bieden, vrees ik dat we gedwongen worden het tegenovergestelde te doen. Zodat hun kansen juist kleiner worden.’’

Op welk moment dacht u: ik zet de knop om?

,,Met het bespreken met de voorjaarsnota en de financiële doorkijken, zo’n drie weken geleden. We zouden de toekomstdiscussie in mei voeren. Toen werd dat juni en nu wordt dat de begroting in november. Ik zag het alleen maar verslechteren. Ik ga dat niet nog vijf maanden meemaken, terwijl ik weet dat ik die stap achteruit niet ga maken. Dat zou toneelspel zijn, daar ben ik niet van. Het is een worsteling waarmee veel meer bestuurders zitten. Ik ben niet de enige die een moreel kompas heeft. Ook niet alleen SP’ers hebben dat. De vraag is: waar trek je de grens?’’


Paspoort

Naam: Lian Veenstra
Leeftijd: 50
Geboorteplaats: Hoorn
Opleiding: mavo, huishoudschool, werk-leertraject tot gemeentehovenier
Privé: getrouwd, twee kinderen

menu