Opinie: Europa grossiert in associatieverdragen

Met het associatieverdrag is de corruptie niet zo maar weg uit Oekraïne. Wel kan het helpen noodzakelijke veranderingen op gang te brengen.

Vier jaar geleden kwam ik voor het eerst in Oekraïne om er de oude Habsburge stad Lviv te fotograferen. Het was toen nog onbekend gebied, er gebeurde nooit wat. Nu is Oekraïne regelmatig wereldnieuws, en is in Nederland onderwerp van een referendum en felle discussies. Enkele stellingen ter overweging.

1. Voor alles moet duidelijk zijn dat dit referendum over het associatieverdrag in het geheel niet gaat over uitbreiding van Europa, ook al wordt het wel graag zo gepresenteerd door de tegenstanders. Het gaat slechts om samenwerking, niets meer en niets minder.

2. Uitbreiding van Europa zal mijns inziens ook niet meer gebeuren. Niet met Turkije en niet met Oekraïne, daar is simpelweg geen draagvlak meer voor. En ik zie dat ook niet veranderen in de komende decennia, want het zou Europa onderuit halen. Met te veel verschillend soortige landen bouw je nu eenmaal geen sterk Europa.

3. Juist daarom zijn associatieverdragen zo relevant. Het is een specifiek soort internationale overeenkomst , gericht op verregaande samenwerking tussen de EU en het betreffende land. Je hoort het niet vaak in de discussie, maar Europa heeft al meer dan 25 (!) samenwerkingsverdragen gesloten. Niet voor niets natuurlijk. Met je buren kun je maar het beste samenwerken. Het eerste associatieverdrag werd in 1964 met Turkije gesloten, daarna ook met alle andere landen rond de Middellandse Zee. Maar er zijn ook verdragen met landen als Zuid-Afrika en Chili.

4. Samenwerking is goed voor de economie van beide partijen. Zowel voor de Oekraïne als voor Europa is dat belangrijk en wordt dat steeds belangrijker. Oekraïne is een potentieel rijk land met de vruchtbaarste landbouwgrond op aarde, een hoog opgeleide bevolking en een grote binnenlandse markt. Kortom, het associatieverdrag bevordert de welvaart, zowel hier als daar. Er is geen enkele reden om tegen te stemmen.

5. In het geval van de Oekraïne gaat het om meer dan alleen economische ontwikkeling. Oekraïne was jarenlang deel van de Sovjet-Unie. Sinds het uiteenvallen is het een zelfstandige staat, maar net als Rusland door en door corrupt. Het was deze corruptie die de betogers op de Maidan ertoe bracht de straat op te gaan. Die demonstratie werd een opstand, de opstand werd een revolutie. In de kern was het de revolte van de jeugd en de middenklasse tegen de corruptie en de volstrekt uitzichtloze situatie van de Oekraïense economie. Jongeren kregen geen kans, de middenklasse kon zich niet ontwikkelen. Het was human capital op dood spoor.

6. Die revolutie zint Rusland niet. Journalist Hubert Smeets gaat in zijn boek De wraak van Poetin daarop in. Hij stelt dat er structurele oorzaken zijn voor het feit dat Rusland zich nu hard tegen Europa keert. Ondanks de privatiseringen en de opmars van een middenklasse is Rusland volgens hem een neo-feodale maatschappij. De mens is er onderdaan gebleven en is nooit staatsburger geworden. Daarom is de ontvoogding, waar Oekraïne en andere voormalige satellieten nu naar streven, voor het Kremlin zo’n groot gevaar.

7. Het is precies om die reden dat het associatieverdrag ook over de vraag gaat of Oekraïne zich mag vrijmaken van Rusland en in staat gesteld kan worden om wel in de richting van burgerschap te gaan. Voorlopig blijft dat ongemeen spannend. Zal een associatieverdrag het tij keren in het land? Dat is nog maar de vraag en dat moet je ook ruiterlijk erkennen. Corruptie laat zich niet zomaar uitroeien. Maar het associatieverdrag kan wel de beslissende of op zijn minst een belangrijke factor zijn voor noodzakelijke veranderingen in Oekraïne, bijvoorbeeld door aanpassing aan Europese standaards. Ook dat is een reden om voor het verdrag te stemmen.

Dolph Kessler uit Oentsjerk is documentair fotograaf.

menu