Opinie: Gemeenten verdienen vertrouwen rijksoverheid

Gemeenten houden zorggeld over. Zorgwethouder Peter Verschuren van Hoogezand-Sappemeer legt uit hoe dat mogelijk is en doet suggesties over hoe het anders kan.

Ook mijn gemeente houdt over het jaar 2015 zorggeld over. Een ton op de jeugdzorg en ruim een miljoen op de WMO. We voeren onze nieuwe taken heel fatsoenlijk uit: we handhaven de thuiszorg, knijpen de zorgaanbieders niet af en geven onze mensen in de sociale teams de opdracht dat ze nooit zorg mogen weigeren om financiële redenen.

Risico's nemen onmogelijk

Hebben we dan te veel geld gekregen van het Rijk? Nee. Ik zou graag wat doen aan de hoge eigen bijdragen die we nu vragen. Ik zou royalere tegemoetkomingen willen geven voor hoge zorgkosten, ook een onderdeel van de WMO, en vooral: ik zou graag nieuwe initiatieven opzetten om meer mensen echt mee te laten doen in de samenleving. Aan dat alles komen we nu niet toe, want we móeten wel voorzichtig zijn. Onze reserves zijn minimaal en de loterij die het Rijk organiseert rond de budgetten maakt dat we onmogelijk risico's kunnen nemen.

Ondoorzichtig

Hoeveel een gemeente krijgt voor zorg en bijstand wordt bepaald aan de hand van ‘objectieve verdeelmodellen’ waar de gemeente geen invloed op heeft. Is het budget kleiner dan de uitgaven, dan moet ze zelf bijpassen. Blijft er wat over, dan mag ze dat houden. Een probleem is dat die verdeelmodellen volstrekt ondoorzichtig zijn en steeds anders uitpakken. In 2015 kregen we in Hoogezand-Sappemeer ineens twee miljoen méér voor de bijstandsuitkeringen. In 2016 leverde een nieuwe verandering in het verdeelmodel een verlaging op van 900.000 euro. Bij de jeugdzorg betekent het verdeelmodel dat ons jaarbudget tussen 2015 en 2019 met 1,6 miljoen afneemt en bij de WMO is de verlaging in dezelfde periode 1 miljoen.

Dit staat dus los van de korting die we sowieso voor onze rekening moesten nemen. Misschien krijgen we volgend jaar te horen dat de modellen weer aangepast zijn en dat de verlaging meevalt, maar hoe kun je als gemeente beleid maken met dit jojobeleid? Ik weet het niet.

Vertrouwen

De financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten, waarvan de objectieve verdeelmodellen de hoeksteen vormen, is gebaseerd op het idee dat alleen financiële prikkels werken om de gemeenten bij de les te houden. Daar moeten we vanaf. De omslag waar we in de gemeenten aan werken in het sociale domein heeft als kernbegrip het woord vertrouwen. Op basis daarvan gaan we met zorgaanbieders om tafel en ook bij de uitvoering van de Participatiewet willen we mensen stimuleren door ze vertrouwen te geven. Daarbij past het niet dat het Rijk ons aanstuurt met financiële prikkels die op wantrouwen gebaseerd zijn. Die prikkels leiden onafwendbaar tot calculatorbesluiten: waarin niet het welzijn van de inwoners centraal staat, maar het voorkomen van tekorten. Gemeenten willen graag meewerken aan de omslag naar een participatiesamenleving en zijn absoluut bereid te bezuinigen waar dat kan. Geef ze als landelijke overheid het vertrouwen dat ze verdienen en ga de samenwerking aan.

Maak risico's nemen mogelijk

Concreet: maak jaarlijks afspraken over het benodigde budget op basis van een reële schatting en kom met een regeling waarbij tekorten voor het merendeel door het Rijk gedekt worden en overschotten naar het Rijk teruggaan. En stuur door goede voorbeelden in de schijnwerper te zetten en het gesprek aan te gaan met gemeenten die minder presteren. Maak ook de resultaten openbaar, zodat gemeenteraden hun bestuurders erop kunnen aanspreken. Gaan gemeenten misbruik maken door de boel op z'n beloop te laten en niet te bezuinigen terwijl het wel kan? Ik geloof daar niets van. Wie vertrouwen krijgt, gaat zich verantwoordelijk gedragen en gaat open het gesprek aan. Wie wantrouwen ontmoet, wordt berekenend en doet alles om zijn belangen veilig te stellen. Daar moeten we als overheden vanaf. In het belang van onze inwoners.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.