Hans Dekker op het Dwingelderveld bij Kraloo.

Orchideeën zeldzaam? Op sommige plekken in Noord-Nederland groeien ze naast het fietspad

Hans Dekker op het Dwingelderveld bij Kraloo. Foto: Archief Marcel Jurian de Jong

Orchideeën zeldzaam? Niet overal in Noord-Nederland. Je komt ze soms op de vreemdste plekken tegen, zegt expert Hans Dekker. Hij schreef een veldgidsje.

Hoogevener Hans Dekker (62) publiceerde vijf jaar geleden al een boek over orchideeën in Noord-Nederland. Maar dat was geen gids om in de rugzak mee te nemen. Zijn nieuwe, handzame Kleine orchideeëngids voor boven de grote rivieren wèl. ,,Wie een dagje naar Schier gaat, of naar het Lauwersmeergebied kan dit boekje prima gebruiken. Met dit gidsje kun je orchideeën in de berm ontdekken.’’

Op de gewone rietorchis en de vleeskleurige duinorchis na zijn alle planten in het boekje van Dekker zeldzaam tot zeer zeldzaam. Veel mensen zullen dus zelden een orchidee zien in het wild. Waarom spreken ze dan toch zo tot de verbeelding?

loading

Op bezoek bij oma

Dekker denkt dat er twee redenen zijn. ,,Mensen kopen bij de bloemist een exotische orchidee voor als ze bij oma op bezoek gaan. Als je ze dan vertelt dat er bij ons in Groningen en Drenthe ook gewoon orchideeën groeien, soms zelfs naast het fietspad, zijn ze stomverbaasd. En die planten zijn exact hetzelfde als de orchidee die ze in de bloemenwinkel kopen, al zijn ze meestal wat kleiner. Orchideeën zijn schaars, zeker, maar ze zijn er wel.’’

,,Het tweede punt is dat orchideeën een goede graadmeter zijn voor de kwaliteit van de natuur. Als je in een gebied een orchidee ziet, weet je dat het goed ziet. Omgekeerd, als ze verdwijnen, dan weet je dat er stront aan de knikker is. Dan is een gebied te zuur, te droog, of te veel bemest.’’

Het Lauwersmeergebied, de Drentsche Aa, de hooilanden rond het Leekstermeer, Sellingen, het Dwingelderveld en het Bargerveen zijn bekende plekken waar orchideeën zijn te spotten. En wie in mei en juni door Hoogeveen wandelt, kan volgens Dekker ook zonder al te veel moeite acht of negen soorten bewonderen.

Die gemeente bewijst met een uitgekiend en al jaren volgehouden ecologisch bermbeheer dat ook in de bebouwde kom ruimte is voor bijzondere flora. Mits er met de behoeften van bloemen en planten rekening wordt gehouden.

loading

Grappig

Soms duiken orchideeën op de raarste plekken op. In havens, langs wegen en in opgespoten terreinen. ,,Dat is het grappige van orchideeën. Het heeft ook te maken met het stoffijne zaad van deze planten, dat honderden kilometers door de lucht kan zweven voor het ergens op de grond valt.''

,,Als daar de omstandigheden goed zijn, kan het aanslaan. In bermen bijvoorbeeld, vooral als ze een beetje kalk bevatten. Of in nieuwe natuurgebieden.’’

,,Eigenlijk zijn het net mensen. Het zijn opportunisten die zich aanpassen. Een mooi voorbeeld is de plek in Groningen waar nu de Ikea staat. Dat was een jaar of twintig geleden een groot opgespoten terrein. Daar groeiden op een gegeven moment prachtige orchideeën, ook zeldzame soorten.''

,,Dat kon omdat het kalkrijk zand was. En ook in de Eemshaven en de haven van Delfzijl zag je veel orchideeën op braakliggende bedrijfsterreinen’’, zegt Dekker.

Toch hebben orchideeën het moeilijk. Ze houden van schrale grond en gaan gebukt onder de stikstofregen die Nederland plaagt. ,

,De droogte maakt het er ook niet beter op. Vooral soorten die houden van natte voeten hebben het moeilijk. Ik maak me daar grote zorgen over. Kijk, de planten die in het Drentsche Aa-gebied groeien redden het wel, daar borrelt genoeg kwel op. Maar vooral de orchideeën op heischrale gronden zoals bijvoorbeeld het Dwingelderveld krijgen klappen. Je kunt daar alleen iets aan doen door de waterstand op grote schaal te herstellen.’’

Schamele troost

Door de klimaatverandering profiteren sommige soorten die uit het zuiden komen. Een schamele troost, vindt Dekker. ,,We proberen in Noord-Nederland toch een beetje onze eigen, karakteristieke natuur in stand te houden. Je ziet trouwens dat die nieuwe soorten uit het zuiden Drenthe overslaan. Het is de natste en koudste provincie, met de minste zonne-uren. Het meest Scandinavische gebied van Nederland zou je het kunnen noemen.’’

Aan welke soort in Noord-Nederland heeft hij zijn hart het meest verpand? Dekker noemt de tengere heideorchis. ,,Echt een plant die me aan het hart gaat. Hij is heel kenmerkend voor hoogveen en vennetjes, terreinen die vroeger karakteristiek waren voor Noord-Nederland. Maar dit is echt oude natuur. Als je over nieuwe natuur praat, dan kom je bij de bijenorchis. Iedereen kan die zien, die staat soms gewoon in wegbermen.’’

loading

Doodzonde en oerstom

Nog steeds zijn er vandalen die orchideeën uitsteken, om ze thuis in de tuin te zetten. Doodzonde en oerstom, zegt Dekker, omdat die planten het vrijwel nooit redden. ,,Dat is ook de reden dat vindplaatsen van zeldzame planten soms geheim worden gehouden.’’

,,Bijna net zo erg zijn sommige fotografen. Die hebben er alles voor over om die ene schaarse plant op de plaat te krijgen. Ik heb in het Lauwersmeergebied meegemaakt dat alle bloemen en planten rond een zeldzame orchidee waren platgetrapt, volkomen vernietigd door iemand die zo nodig een orchidee uitgebreid moest fotograferen.’’

Kleine orchideeëngids voor boven de grote rivieren . Uitgeverij Koninklijke van Gorcum, 56 pagina’s, prijs 6,50.

menu