Potvissen op Texel dood. Hoe zit het?

Op Texel zijn woensdag vijf potvissen gestorven. Ze spoelden een dag eerder aan op het strand. Vanwege het weer en de duisternis konden reddingswerkers de dieren niet redden. Zes vragen over de stranding van walvisachtigen.

Hoe kan het dat de dieren aanspoelen?

Het is niet altijd duidelijk waarom walvisachtigen stranden. Vaak hebben ze geen zichtbare verwondingen.

Een van de meest voorkomende oorzaken is gehoorschade bij de leider van de groep. Dat zegt Lonneke IJsseldijk van de faculteit diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht. Zij doet onderzoek naar de dode potvissen op Texel.

Als de leider gehoorschade heeft, raakt hij verzwakt en gedesoriënteerd. ,,De rest volgt lijdzaam", aldus IJsseldijk.

Wat gebeurt er zodra bekend is dat een walvis op het strand ligt?

Bij een stranding van een walvisachtige treedt sinds een aantal jaren een speciaal protocol in werking. Hierin staat wat er moet gebeuren als er een walvisachtige aanspoelt.

De kustwacht ontvangt een melding en licht dan Rijkswaterstaat van Zee en Delta (RWS Z&D) in. De staatssecretaris van Economische Zaken beslist op basis van een team van deskundigen over het lot van het dier. Kan er worden ingegrepen of niet?

Als er wordt ingegrepen dan neemt een team van deskundigen de zaak op zich. Zo'n team bestaat onder meer uit een dierenarts met kennis van grote zeezoogdieren, een wetenschapper (zeebioloog) en mensen van de opvangcentra voor zeezoogdieren.

Het is belangrijk dat het dier met de kop naar zee wordt getrokken. Als dat niet lukt dan moet er een geul worden gegraven zodat de walvis kan draaien.

Eenmaal terug in de zee is de kans groot dat het dier verzwakt is. Om te voorkomen dat het alsnog verdrinkt, wordt het dier ondersteund in het water zodat het zijn evenwicht en conditie terug kan krijgen.

Volgens het protocol wordt er geen reddingspoging ondernomen als het om een jong dier gaat dat nog afhankelijk is van zijn moeder. De walvis zal dan waarschijnlijk verhongeren of verdrinken als het terug naar zee wordt gebracht. Het protocol zegt dat het dier geëuthanaseerd wordt.

Hoe groot is de overlevingskans bij het aanspoelen?

De overlevingskans is erg klein. Hoe langer een reddingspoging duurt, hoe groter de kans dat een walvisachtige het niet overleeft. Na twaalf uren op een strand is een walvis eigenlijk niet meer te redden.

Daar zijn drie redenen voor:

1) Het dier kan zijn eigen lichaamsgewicht niet dragen. In het water is dat geen probleem, maar op het strand bezwijkt een walvisachtige letterlijk onder zijn eigen gewicht.

2) Er onstaat ernstige spierschade wanneer het dier zich probeert vrij te worstelen. Daardoor kan het niet meer zwemmen en zal het verdrinken. Na twaalf uur op het strand is de spierschade zo groot dat het onherstelbaar is.

3) Een walvis raakt op het land oververhit. Het dier is door zijn dikke blubberlaag gewend aan koud water. Op het land kan het dier zijn warmte niet kwijt. Komt zijn temperatuur boven de 42 graden dan sterven spiercellen af.

Hoe wordt een walvisachtige geëuthanaseerd?

Er zijn drie manieren om een walvisachtige te euthanaseren: via een injectie, vuurwapen of met explosieven. De gekozen methode hangt onder meer af van de grootte van het dier en de locatie.

Alleen bij dieren die kleiner zijn dan 8 meter kan een een injectie worden toegepast. Een andere methode is met een groot geweer (kaliber .303 of groter). Volgens het protocol kan er het beste worden geschoten op 1 meter afstand. De zijkant van het dier is de beste plek om te schieten (halverwege de achterkant van de kop en het begin van de borstvin).

Als de vorige opties niet mogelijk zijn, dan worden er explosieven ingezet. Dat gebeurt onder leiding van Defensie.

Wat gebeurt er nadat de beesten zijn gestorven?

De Universiteit Utrecht en het Naturalis Biodiversity Center hebben speciale sectieteams die walvissen onderzoeken.

De deskundigen die onderzoek doen naar de doodsoorzaak van de vijf op Texel gestrande potvissen moeten snel zijn. De ontbinding van de potvissen gaat razendsnel. Omdat de potvissen zo'n dikke huid hebben, blijft de warmte binnen en kan het rottingsproces zich in volle vaart voltrekken.

,,Door het rottingsproces verliezen de organen hun structuur en kan alles in één kleur veranderen. Daardoor kun je soms niet eens meer de organen van elkaar onderscheiden", aldus onderzoeker IJsseldijk.

Het is dan erg moeilijk vast te stellen wat de doodsoorzaak is. ,,De tijd is nu onze grootste vijand."

Waarom is zo'n protocol nodig?

Het protocol heet officieel 'Protocol stranding levenden grote walvisachtigen'. Dit is er gekomen nadat er discussie was ontstaan over de aanpak van dergelijke situaties. Zoals in het geval van orka Morgan, die in juni 2010 verzwakt was aangetroffen in de Waddenzee en de bultrug Johannes, die in 2012 strandde op het eilandje De Razende Bol bij Texel.

Het protocol is hier te downloaden.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.