Publieksacademie: Help, ik heb een etiket!

Ben je met een psychiatrischediagnose voor het leven getekend? Die vraag staat 16 maart centraal tijdens de publieksacademie van GGZ-instelling Inter-Psy en Dagblad van het Noorden over de voor- en nadelen van 'etiketten' in de psychiatrie.

Vreemde eend
Stel je voelt je je hele leven al een vreemde eend in de bijt. Je weet nooit goed wat mensen van je verwachten, of hoe je daarop moet reageren. Op basis van wat anderen doen en eerdere ervaringen, beredeneer je hoe je je hoort te gedragen. Op die manier weet je je staande te houden, maar dat kost veel. Uit onzekerheid en angst kun je kortaf zijn. Je bent vaak somber. En omdat je moeite met vriendschappen hebt, voel je je dikwijls eenzaam.

Dit is het verhaal van Carla (66), die vijf jaar geleden hoorde dat ze een vorm van autisme heeft. Na decennialang met zichzelf te hebben geworsteld, kreeg haar anders-zijn eindelijk een naam. Met de diagnose viel er een last van haar schouders; het was dus niet haar schuld dat sommige dingen in het leven niet goed waren uitgepakt.

Na de bevrijding volgde het verdriet. Ze weet nu bijvoorbeeld dat intieme relaties voor haar nooit vanzelfsprekend zijn. Dat doet pijn. Bovendien is ze bang voor het oordeel van de omgeving, dat haar kennissen haar ontwijken. Vandaar dat ze haar verhaal liever anoniem doet.

Help, ik heb een etiket!

Opgelucht
,,Veel volwassen patiënten of ouders van kinderen met psychische problemen zijn enorm opgelucht door een diagnose”, zegt Els Blijd-Hoogewys, klinisch psycholoog en psychotherapeut bij GGZ-instelling Inter-Psy. ,,Eindelijk begrijpen ze waarom ze zijn zoals ze zijn, en waarom ze zich altijd anders hebben gevoeld. Dat geeft rust en vermindert schuldgevoelens. Bovendien ben je niet meer alleen; er zijn meer mensen zoals jij, met wie je ervaringen kunt delen.”

Er zit een keerzijde aan zo'n psychiatrisch etiket. Een naam voor je problemen is namelijk vaak het begin van een rouwproces. Het betekent leren accepteren dat sommige dingen niet kunnen, of in ieder geval altijd moeilijk blijven.

,,Patiënten zijn vaak ook bang voor de gevolgen van een label”, aldus Blijd-Hoogewys. ,,Ze vrezen het oordeel van de buitenwereld. Wil mijn partner nog wel bij me blijven? Denkt mijn baas misschien dat ik mijn werk nu niet meer aankan? En bij kinderen speelt natuurlijk de vraag: zal hij er niet mee worden gepest? Die angst belemmert sommige mensen zelfs om hulp te zoeken. Zonde, want alleen als je weet wat er aan de hand is, kun je problemen goed aanpakken.”

Labels
Er is de laatste jaren veel te doen over etiketten in de psychiatrie. Volwassenen en vooral kinderen zouden te snel labels opgeplakt krijgen, waardoor het lijkt of bijna iedereen ‘gek' is. En verzekeraars zouden ze (te) strikt hanteren, waardoor mensen alleen kunnen worden behandeld als ze een label hebben. Het roept bij veel mensen de vraag op of etiketten misschien niet meer kwaad doen dan goed.

,,Nee”, vindt psychiater Carl Blijd, directeur behandelzaken bij Inter-Psy. ,,Het rubriceren van psychiatrische aandoeningen is heel nuttig. Het zorgt ervoor dat iedereen over hetzelfde praat als het bijvoorbeeld over autisme gaat, en helpt ons om symptomen goed in kaart te brengen. Die duidelijkheid is nodig om wetenschappelijk te kunnen onderzoeken hoe klachten ontstaan en welke behandelingen het beste werken. Maar dan moeten etiketten wel op de juiste manier worden gebruikt.”

Help, ik heb een etiket!

Daar gaat het in de praktijk nog weleens mis. Want door te veel nadruk op labels te leggen, versimpel je volgens Blijd de werkelijkheid. ,,Druk en dwars staat er dan boven een verhaal over ADHD. Alsof je een complexe aandoening in een paar woorden kunt samenvatten. Daarmee verdwijnt de nuance en ontstaat een verkeerd beeld. Zo kon het gebeuren dat de term autist een scheldwoord is geworden.”

Een etiket is dus een handig hulpmiddel, maar een diagnose is méér dan dat. Daarbij kijken behandelaars bijvoorbeeld ook naar de familiegeschiedenis, het karakter en de omgevingsfactoren van een patiënt. Want alleen als je het totaalplaatje kent kun je tot een afgewogen oordeel komen, aldus Blijd.

,,Een belangrijk onderscheid is verder dat je in je dagelijkse functioneren echt belemmeringen moet ervaren. Heeft iemand wel de symptomen van een aandoening, maar lijdt hij daaronder helemaal niet, dan mag hij nooit een diagnose krijgen.”

Om redenen van privacy is de naam Carla gefingeerd.

Cijfers

• Een op de vier mensen krijgt tijdens zijn leven te maken met een psychische aandoening

• In de Top 10 van aandoeningen met de grootste ziektelast, staan vier psychische: angststoornissen, depressie, alcoholverslaving en dementie

• Slechts een derde van de mensen met een psychische aandoening doet een beroep op zorg (huisarts, psycholoog, psychiater, andere hulpverlener of instelling)

• Een heel klein deel (6 procent) van de mensen met een psychische aandoening wordt (voor kortere of langere tijd) opgenomen in een GGZ-instelling.

• Volgens Brits onderzoek ervaren negen van de tien mensen met psychische klachten problemen door vooroordelen van anderen. Twee derde van hen is gestopt met activiteiten vanwege de angst voor veroordeling.

Bron: Samen Sterk Zonder Stigma.

Ervarings verhaal: Meer dan een etiket

Eén van de sprekers tijdens de publieksacademie is Trenske Riksten-Unsworth, psycholoog en schrijfster van Meer dan een Etiket – Leven met autisme en ADHD (De vrije uitgevers, 2014). Het boek is een bundeling van columns over haar persoonlijke ervaringen en interviews met verschillende anderen met deze dubbeldiagnose. De boodschap: deze mensen zijn méér dan de etiketten die ze krijgen opgeplakt.

Zie ook: www.trenske.nl.

Gratis lezing

Psychiater Carl Blijd verzorgt samen met psycholoog, schrijfster en ervaringsdeskundige Trenke Riksten-Unsworth woensdag 16 maart de gratis toegankelijke lezing Etiketten in de psychiatrie. Aansluitend is er een paneldiscussie waarin klinisch psycholoog en psychotherapeut Els Blijd-Hoogewys dieper ingaat op hoe behandelaars omgaan met etiketten als ADHD en autisme. Er is volop de gelegenheid tot het stellen van vragen. Locatie: Martiniplaza, Groningen (Leonard Springerlaan 2).

Tijd: 14 uur. Aanmelden via: www.inter-psy.nl.

Deze publieksacademie maakt onderdeel uit van het symposium Talent en GGZ. Geïnteresseerden zijn van harte welkom om voorafgaand aan de publieksacademie twee plenaire lezingen van het symposium bij te wonen. Zo kunnen zorgprofessionals, beleidsmakers en publiek direct met elkaar in contact komen. Zie ook: www.inter-psy.nl.

De Publieksacademie is een gezamenlijk initiatief van Dagblad van het Noorden en GGZ-instelling Inter-Psy. Zij willen hiermee een bijdrage leveren aan het vergroten van kennis en begrip van psychische aandoeningen, en het verlagen van de drempel naar hulpverlening.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.