De Leidse bioloog Auke-Florian Hiemstra (28) en ecoloog Raymond Klaassen (RUG) houden dinsdagavond in Forum Groningen online minicolleges over biodiversiteit. ,,Dat we juist voor wegwerpartikelen een materiaal gebruiken dat niet vergaat, is heel scheef’’, zegt Hiemstra.

Waar ga je het tijdens je minicollege over hebben?

,,Over biodiversiteit. Dat is het kernwoord van het instituut waarvoor ik als bioloog werk, Naturalis Biodiversity Center in Leiden. Veel mensen kennen Naturalis als museum waar een skelet van de Tyrannosaurus staat opgesteld, maar het is ook een wetenschappelijk instituut. De wetenschappers die er werken, onderzoeken hoe we de biodiversiteit in stand kunnen houden en beschermen.’’

Waar doe jij specifiek onderzoek naar?

,,Ik doe onderzoek naar de invloed van plastic op de natuur. Plastic is een enorme bedreiging voor de biodiversiteit op aarde.’’

Je doelt onder meer op de plastic soep in de oceanen?

,,Dat is typisch dat je dat zegt. Veel mensen denken bij plastic aan een probleem ver weg in de oceaan. Maar dat is niet zo. Die plastic soep begint al hier in de gracht. Zodra plastic in het water komt, veroorzaakt het problemen. Vissen kunnen verstrikt raken in sinaasappelnetjes. In Leiden is vorig jaar het eerste slachtoffer van coronazwerfvuil getraceerd: een baars die in een coronahandschoen is gezwommen en gestikt. De beelden ervan gingen de hele wereld over.’’

Hoe groot is het probleem van plastic afval in Nederland?

,,Ik coördineer een vloot van clean-up kano’s en een onderzoeksbootje. Daarmee varen we elke zondagochtend een rondje door de gracht in Leiden. Elke keer komen we terug met zakken vol afval, dat het water is ingewaaid. Ondanks dat de afvalverzameling in Nederland heel goed is georganiseerd, glipt er veel afval tussen onze vingers door. Dat gebeurt ook met mondkapjes. Als maar 1 procent van de mensen hun mondkapjes overal laat slingeren, heb je al een enorme milieuramp.’’

Hoe los je dat op?

,,Dat is heel lastig. Dan ga je naar de kern van het probleem. Van plastic hebben we wegwerpartikelen gemaakt. Plastic breekt alleen af in kleinere stukjes. Als microplastics blijft het altijd in ons ecosysteem aanwezig. Dat we juist voor wegwerpartikelen een materiaal gebruiken dat niet vergaat, is heel scheef. Tijdens mijn onderzoek naar koraalriffen vroeg ik me tijdens het duiken vaak af of ik in de verte een kwal zag of een plastic tasje. Het is niet vreemd dat bij alle soorten zeeschildpad plastic in de magen is aangetroffen. Ze zien een plastic tasje aan voor een kwal. Heel treurig.’’

Je bent ook een keer naar de diepzee geweest.

,,Ja, dat was heel spannend. In een onderzeeër mocht ik honderden meters diep de oceaan in. Dan kom je op plekken waar je als duiker nooit kunt komen. Na een poosje gaat de lamp van de onderzeeër aan en zie je een stukje zeebodem dat misschien nog niemand heeft ontdekt. Wat tref je daar aan? Plastic verpakking, bierflesjes en allerlei andere troep. De beesten hebben ons nog nooit gezien, maar met ons afval hebben ze al kennisgemaakt. Toen ben ik echt wakker geschud.’’

Hoe krijg je dat daar weer weg?

,,Dat is heel moeilijk. Dan zou je met een robotgrijpertje over de oceaanbodem moeten gaan. Dat is niet te doen.’’

Hoe staat het ervoor met de biodiversiteit in Nederland?

,,Niet goed. Nederland presteert op dat terrein als een van de slechtste landen van Europa. Alleen Malta staat onder ons. Er zit hier nog maar 15 procent van de biodiversiteit die hier oorspronkelijk hoort.

Wat is het meest achteruit gegaan?

,,De afgelopen 50 jaar is 70 procent van de wilde dieren in aantal afgenomen. Ook 40 procent van alle insectensoorten wordt met uitsterven bedreigd. Daar horen ook bijen bij, die we nodig hebben voor de bestuiving van ons voedsel. We zagen aan onze eigen stoelpoten. De vraag is hoe lang dat nog goed gaat. Überhaupt hebben we nog maar weinig natuur. Dat valt in coronatijd extra op. Iedereen wil ineens weer de natuur in. Zoals we normaliter door Ikea lopen, schuifelen we nu achter elkaar door het bos. Door onder meer klimaatverandering staat de natuur nog eens extra onder druk. Het is niet zo’n leuke tijd om bioloog te zijn.’’

Vanaf de tijd van Darwin ontdekten biologen steeds meer soorten. Nu ontdekken biologen steeds meer soorten die uitsterven?

,,Ja, of in ieder geval afnemen of lokaal uitsterven. Het mag niet de leukste tijd zijn om bioloog te zijn, het is wel een belangrijke tijd om biologen te hebben. Dan is er tenminste nog een beroepsgroep die een oogje in het zeil houdt. Het behoud van biodiversiteit, dat proberen ik en mijn collega’s van Naturalis zoveel mogelijk te doen.’’

De online minicolleges van Auke-Florian Hiemstra en ecoloog Raymond Klaassen worden dinsdag gehouden van 20.00 tot 21.15 uur in Forum Groningen. De gratis livestream kan worden gevolgd op de site van dvhn.nl of op forum.nl. De lezingen zijn de opmaat voor de Nationale Bijentelling op zaterdag 17 en zondag 18 april. Meer info: forum.nl

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen