De kippen van de pluimveehouderij in Grijpskerk worden geruimd.

RIVM: Vogelgriep niet gevaarlijk voor mensen, maar van dode vogels blijf je af

De kippen van de pluimveehouderij in Grijpskerk worden geruimd. Foto: Jan Willem van Vliet

Mensen hoeven zich volgens het RIVM geen zorgen te maken over hun gezondheid vanwege de vogelgriep, die maandag in een van de kippenschuren van een pluimveebedrijf aan de Westerhornerweg bij Grijpskerk werd aangetroffen. Het complete bedrijf is woensdag leeggehaald en gedesinfecteerd.

Sabine Bantjes, arts maatschappij en gezondheid bij de afdeling infectieziektebestrijding van het RIVM, zegt dat de twee virusvarianten die nu huishouden onder (wilde) vogels en pluimvee, in principe ongevaarlijk zijn voor mensen.

Strenge protocollen

Voor vogels en kippen zijn de huidige virussen echt ziekmakend, maar in de hele wereld zijn geen gevallen bekend van mensen die dit virus hebben opgelopen. Het risico op menselijke besmetting in laboratoria is ook heel laag, maar we volgen het virus nauwgezet omdat een mens in theorie wel kan worden besmet’’, aldus Bantjes.

Daarom zijn na een ontdekking van het virus op een pluimveebedrijf strenge hygiëneprotocollen van kracht om mogelijke nieuwe besmettingen -van het ene bedrijf op het andere, of van wilde dieren op de pluimveesector- te voorkomen. De maatregelen gelden in principe voor personeel van pluimveebedrijven, inspecteurs, dierenartsen of ruimers die in een afgesloten ruimte langdurig in aanraking waren met een hoge concentratie van het virus.

Veilig wandelen in de natuur

Volgens Bantjes heeft de dringende oproep om dode (water)vogels buiten niet op te pakken, een andere reden. ,,Je kunt veilig wandelen in een natuurgebied. Daar hangt geen hoge concentratie van het virus en als een vogel op je hoofd poept, is er ook niets aan de hand. Maar het is altijd slim om een dode vogel niet aan te raken. Je weet nooit wat de doodsoorzaak is, of je zelf een virus van de gewone seizoengriep bij je draagt. Die twee zouden in theorie kunnen muteren tot een nieuwe variant die wel ziekmakend is.’’

Die kans is er altijd. Tijdens de vogelpestepidemie van 2003 in Zuid-Nederland raakte waarschijnlijk een flink aantal mensen besmet. Een dierenarts zou aan de gevolgen zijn overleden. Zeker 450 mensen hadden ziekteklachten, vaak oogklachten. Onderzoek wees uit dat de toen heersende vogelgriep (H7N7) ook kon muteren met een mensengriepvirus. De protocollen werden daarna afgekondigd.

Hele wereld volgt vogelgriep

,,Sindsdien hebben we dat gelukkig niet meer meegemaakt. Het RIVM zit in Nederland bovenop de virussen, samen met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) , de GGD en de ministeries. Dat gebeurt trouwens in de hele wereld. Er zijn ontzettend veel virussoorten, die we aanduiden met cijfers en letters. Sommige doen het goed in varkens, andere in vogels of mensen.’’

De NVWA heeft de handen vol aan het ruimen en ontsmetten van de boerderij bij Grijpskerk, wat door aannemers wordt uitgevoerd. Er zijn 48.000 legkippen vergast.

De schuren worden nu verzegeld: er mag de komende twee weken niemand in. Over een maand mag de maatschap het bedrijf weer opstarten. Of dat meteen gebeurt (er moeten maar net nieuwe kippen zijn) is niet bekend. De ondernemers willen niet reageren op vragen.

In één klap alles kwijt

Het lijdt geen twijfel dat het virus een nachtmerrie voor hen is. ,,Je bent in één klap alles kwijt. Het komt op je af en je kunt niets tegen wilde vogels doen. Het gaat zoals het gaat. We lopen het risico allemaal, dat weet je als je in het vak zit. Vorige winter is er niks geweest, maar het duikt soms ook een paar jaar achter in Nederland op’’, zegt Janko Postma.

Hij ondervond het allemaal aan den lijve toen het vogelgriepvirus begin 2018 toesloeg op zijn pluimbedrijf, een kilometer of 5 verderop. Postma was toen nog niet de eigenaar, hij werkte er al wel.

,,Verschrikkelijk wat je dan overkomt. De NVWA neemt je bedrijf over en alles ligt stil.’’ Postma heeft deze keer geluk bij een ongeluk: de schuren staan leeg, er is geen transport gepland. Hij verwacht begin december nieuwe kuikens, maar ligt met 20 andere pluimveebedrijven in de zone waar een vervoersverbod geldt. ,,We zullen de komst wat moeten uitstellen. In principe mogen we na een maand weer draaien als het besmette bedrijf driemaal is gedesinfecteerd en bij een inspectie veilig is verklaard.’’

Was een sloot de bron?

Hij is er nooit achter gekomen hoe de kippen in het bedrijf destijds zijn besmet. ,,We gaan ervan uit dat het te maken heeft gehad met het opschonen van de sloot naast de schuur. Mogelijk is zo een hoge concentratie van het virus via de luchtinstallatie binnengekomen. Bij meerdere getroffen bedrijven was de sloot pas geschoond. Honderd procent zekerheid is er niet, maar uit voorzorg hebben wij toen extra dichte filters voor de luchtinstallatie aangebracht.’’

Volgens Postma heeft een uitbraak meestal grote gevolgen voor de export van de pluimvee-industrie, en krijgen alle bedrijven daarmee te maken. Waar de uitbraak ook is.

De verspreiding van het vogelgriepvirus is te volgen op deze kaart van de Wageningen Universiteit.

Ook landelijke maatregelen

Behalve de maatregelen rond Grijpskerk (officieel staat de boerderij in Lutjegast) gelden onderstaande maatregelen overal in Nederland. Ze blijven voorlopig van kracht:

  • Ophokplicht voor commercieel gehouden pluimvee.
  • Dierentuinen, kinderboerderijen en eigenaren van hobbyvogels moeten hun pluimvee en watervogels afschermen om contact met wilde watervogels en hun uitwerpselen te voorkomen. Bezoekers blijven welkom.
  • Het hygiëneprotocol voor bezoekers van commerciële pluimveebedrijven wordt uitgebreid.
  • Er is een verbod op het tentoonstellen van sierpluimvee en watervogels.

De Duitse autoriteiten zien nog geen aanleiding voor landelijke maatregelen. In Nedersaksen, waar tenminste twee wilde eenden en een wilde gans bewezen aan de vogelgriep zijn gestorven, heeft voor 19 regio’s een ophokplicht vastgesteld.


menu