Maarten Postma, hoogleraar global health in het UMCG

RUG-hoogleraar Maarten Postma: 'Waarschijnlijk komen er meerdere vaccins tegen het coronavirus en Nederland kan best bij de koplopers zitten'

Maarten Postma, hoogleraar global health in het UMCG Foto: Peter Wassing

Een vaccin tegen het coronavirus is er op z’n allervroegst over een half jaar. Maar waarschijnlijk pas over twee jaar, zegt Maarten Postma, hoogleraar global health economics in het UMCG.

Het is mogelijk dat er al over een half jaar een vaccin is tegen Covid-19. Dat is het meest optimistische scenario, zegt hoogleraar Maarten Postma. ,,In het realistische scenario duurt het een jaar en in het pessimistische komt ie pas over twee jaar, wat nog steeds heel snel is want een vaccin tegen hiv is er na 35 jaar nog steeds niet.’’

Als hoogleraar global health economics in het UMCG en ook verbonden aan de economiefaculteit van de Rijksuniversiteit Groningen, zit Postma dicht bij het vuur. Hij is onder meer lid van een toonaangevende Britse commissie die een stevige vinger in de pap heeft bij de bepaling van de kostprijs van vaccins. ,,Naar die instelling kijkt de hele vakwereld.’’

Honderd laboratoria

Naar zijn inschatting zijn ongeveer honderd laboratoria bezig met het ontwikkelen van een vaccin. Niet alleen in het Westen, maar vooral ook in China en India. Met name in het laatste land is de geneesmiddelenindustrie de afgelopen decennia explosief gegroeid, maar voornamelijk voor de gigantische Aziatische markt.

Veel van die ontwikkeltrajecten zijn nog experimenteel. Bij de volgende fase van het onderzoek naar een vaccin zijn zo’n twintig labs betrokken. Postma: ,,Oxford is het verst. Maar partijen in China en India moet je ook niet uitvlakken.’’

Farmaceutische concerns

In latere fases proberen de labs samen te werken met farmaceutische concerns, legt de Groninger hoogleraar uit. Die hebben jarenlange ervaring met de grootschalige productie van medicijnen en vaccins en het testen daarvan op mensen. De productie zal volgens hem straks over de hele wereld plaatsvinden, dus ook in Europa en Amerika.

Postma denkt dat de productie van het vaccin zich deels zal onttrekken aan de krachten van de vrije markt. De prijs van het vaccin mag niet te hoog worden. ,,Ook mensen in arme landen moeten toegang tot het vaccin krijgen.’’

Weinig transparant

De hoogleraar verwacht dat bij de productie van het vaccin een publiek-private samenwerking tot stand komt tussen overheden en farmaceutische bedrijven. ,,Dat geldt zeker voor Europese landen en de Verenigde Staten.’’

Het is geen geheim dat de totstandkoming van de prijs van geneesmiddelen en vaccins weinig transparant is. ,,In westerse landen is die meestal gebaseerd op de vaststelling wat een mensenleven waard is, wat een extra levensjaar mag kosten. Over het algemeen ligt er een politieke beslissing aan ten grondslag. Hoewel ook de onderzoekskosten natuurlijk meespelen; de prijs van mislukte vaccins worden eveneens meegerekend.”

Snel onderhandelen

Vaak wordt over de prijs van vaccins en geneesmiddelen lang onderhandeld tussen de overheid en de farmaceutische industrie. Postma denkt dat er nu gezien de urgentie minder tijd voor wordt genomen. Dan kan het vaccin sneller beschikbaar zijn.

De grote vraag is natuurlijk wat zo’n vaccin gaat kosten. De hoogleraar kan het niet met zekerheid zeggen, maar een bedrag van rond de 50 euro lijkt hem aannemelijk. De prijs kan worden gedrukt als liefdadigheidsinstellingen als de Bill & Melinda Gates Foundation een duit in het zakje doen, wat wel zijn verwachting is.

Meerdere vaccins

We moeten volgens hem ook niet praten over één vaccin. In de loop van de tijd zullen er meerdere vaccins in omloop komen, afkomstig van diverse laboratoria en fabrikanten. ,,De werking ervan zal ook verschillen. Van het ene moet je bijvoorbeeld één dosis slikken, van een ander meerdere. De vaccins zullen zich richten op bepaalde doelgroepen. Het ene is geschikt voor personen die veel risico lopen als ze met het virus in aanraking komen, de andere voor mensen die als snelle verspreiders worden gezien. Ook zullen vaccins niet 100 procent effectief zijn. Een percentage van 80 wordt al als heel goed gezien.’’

Het vaccin of de vaccins zullen niet voor de voltallige wereldbevolking van 8 miljard zielen tegelijk beschikbaar zijn, weet Postma. Hoe moet je bepalen wie er het eerst voor in aanmerking komt? ,,Bij veel vaccins begin je bij kinderen, ook ter voorkoming van de verspreiding. Zoals bij de vaccinatie tegen meningokokken. Maar aangezien zij niet als een grote besmettingsbron worden gezien, zal dat bij het coronavaccin niet gebeuren. Ik denk dat vergelijkbaar met de influenzavaccinatie (griepprik, red.) ouderen en risicogroepen voorrang krijgen boven anderen.’’

Donald Trump

Het is niet onlogisch om te denken dat rijkaards en machtige personen, als Donald Trump, zo’n vaccin zullen opeisen door er de hoogste prijs voor te betalen. Postma: ,,Dat kun je natuurlijk nooit helemaal uitsluiten. De fabrikanten hebben het liefst rijke landen als klant. Door de werking van het marktmechanisme betalen die nu eenmaal het meest. Maar ik hoop dat dit voor het corona-vaccin goeddeels wordt uitgeschakeld. Het is daarom belangrijk dat landen gaan samenwerken, ook in EU-verband.’’

Speelt Nederland nog een rol in de ontwikkeling van het vaccin? Een potentieel vaccin van Janssen Vaccines in Leiden wordt vanaf juli al op mensen getest. Postma: ,,Het zou best kunnen dat Nederlandse labs bij de koplopers zitten. We hebben hier veel kennis, maar toeval speelt ook een grote rol.’’

menu