Susan Top van het Groninger Gasberaad smeekte Wiebes: ,,Leg de versterking niet stil.''

In Den Haag denken velen dat de problemen in het aardbevingsgebied zo’n beetje zijn opgelost. Secretaris Susan Top van het Groninger Gasberaad schetst een heel ander beeld.

Ze weet nog goed waar ze was toen de aarde bij Zeerijp beefde, op maandag 8 januari dit jaar. Terwijl de grond trilde door de schok van 3.4 op de Richterschaal, zat Top met Jan Wigboldus, de voorzitter van het Gasberaad, in een overleg met Anita Wouters. Dat is de hoogste ambtenaar van Economische Zaken en Klimaat in Groningen.

,,Binnen de kortste keren stond de telefoon roodgloeiend. Iedereen begon te bellen en te appen. Wij werden onrustig. Wouters reageerde geïrriteerd, ze begreep niet zoveel van de opwinding. Op een gegeven moment heb ik gezegd: Anita, het spijt me, we kunnen niet verder praten. En ik denk dat je even met Den Haag moet bellen. Maar het drong totaal niet tot haar door wat er speelde. De verwarring en paniek na die aardbeving kwam gewoon niet binnen.’’

Groningen en Den Haag blijken twee geheel verschillende werelden. Politici in de hofstad lijken de urgentie van de problemen in het aardbevingsgebied niet goed aan te voelen, laat staan te begrijpen. Dat brengt een oplossing niet dichterbij.

Schok

Toch leek het na Zeerijp de goede kant op te gaan. De beving, de zwaarste na de schok bij Huizinge, maakte indruk binnen en buiten de provincie. De gebeurtenis leidde er mede toe dat er eindelijk een nieuw schadeprotocol kwam. ,,Dat hebben we in vier weken uit de grond gestampt. Inclusief de TCMG, de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen, het loket dat bevingsschade nu afhandelt.’’

Een paar maanden later, op 29 maart, maakte minister Wiebes bekend dat de gaskraan in Groningen over een aantal jaren helemaal wordt dichtgedraaid. Tot verrassing van vriend en vijand, constateert Top.

,,Ik was stomverbaasd, we werden allemaal overvallen. We waren in die tijd heel intensief in gesprek met Wiebes. Er werd hard gewerkt aan een andere manier om de versterking van huizen aan te vliegen. We hadden geen enkele indicatie dat hij daar dwars doorheen zou fietsen. Bij minister Kamp hebben we er altijd heel hard aan getrokken. Maar toen was er op dit gebied geen enkele beweging, de gaskraan kon absoluut niet verder dicht, zei hij altijd.’’

Dichtdraaien

De vraag is trouwens of het geleidelijk aan dichtdraaien van de kraan de problemen in Groningen echt oplost, stelt Top. ,,Het heeft er mee te maken dat ze in Den Haag niet echt zijn meegegroeid met het probleem. Ze zijn blijven steken in de situatie van een paar jaar geleden. Het begon inderdaad als een seismische dreiging. Als ze de gaskraan vijf jaar geleden hadden dichtgedraaid, had het enorm geholpen.’’

,,Nu zijn er andere problemen, die groter zijn dan de seismische kwestie: de onzekerheid van de bevolking, de puinhoop bij de versterking en de vastgelopen afhandeling van de schade. Hier hebben ze geen oplossing voor. Ze zijn blijven hangen in de verkeerde problemen’’, analyseert de Groningse.

De euforie over het besluit van Wiebes in maart duurde niet lang. Kort daarop maakte de VVD-bewindsman bekend dat de versterking voorlopig werd bevroren. Door de vermindering van de gaswinning zou het risico in Groningen immers ook kleiner worden. Dus hoeft er minder gesloopt en versterkt te worden, aldus de minister. Het was tijd voor een herbezinning.

Gesmeekt

,,De domper was groot. De glans van zijn eerdere besluit was er snel af. We hebben hem bijna gesmeekt het niet te doen en de versterking met rust te laten. Dat proces is net een tanker, een moloch. Als je het stil ligt, is het enorm lastig het weer op gang te krijgen. Voor je alle mensen en onderdelen weer bij elkaar hebt, ben je maanden verder. Dat zien we nu ook.’’

Top waarschuwt voor de gevolgen. ,,Ik vind het levensgevaarlijk. De overheid verkloot het. Dat vind ik ook enorm tragisch. Omdat het fataal is voor de toekomst. Deze situatie moet snel worden bijgestuurd.’’

,,De bevolking reageerde teleurgesteld en boos. Vooral mensen die al in de procedure zaten Voor hen was het een enorme tegenslag. Dit besluit heeft ook bijgedragen aan het cynisme onder de bevolking over de gang van zaken. Het vertrek van Hans Alders, de eerste Nationaal Coördinator, is er een direct gevolg van.’’

Dat vertrek was een enorme klap. ,,We hebben er als Gasberaad een woeste brief over geschreven aan minister Wiebes. Alders wist als enige ongeveer hoe alles in elkaar zat. Dat werd natuurlijk niet gewaardeerd. Het werd gezien als obstructie. Hans wist waarom bepaalde dingen niet werkten. Maar in Den Haag staan ze niet open voor het echte gesprek. Ze zijn niet bereid zich te verdiepen in de echte problemen.’’

Verdwijnen

Het lijkt er op dat met het verdwijnen van Alders ook het doek viel voor zijn masterplan voor de ‘wederopbouw’ van het gasgebied, het ambitieuze Meerjarenprogramma Aardbevingsbestendig en Kansrijk Groningen (MJP). Op het departement van Wiebes wordt daar niet meer over gesproken.

Tot woede van Top. ,,Zonder dat er ook maar één keer met de regio over is gesproken, zonder dat er een besluit aan ten grondslag ligt. Het plan is gewoon verdampt. En dat terwijl het MJP is vastgesteld in gemeenteraden, de Staten en de Tweede Kamer.’’

In plaats van een duidelijk geformuleerd toekomstplan, zit Groningen nu opgescheept met verbrokkelde en bureaucratische structuren en organisaties, die zich buigen over de problemen. Dat komt het kabinet niet slecht uit, vermoedt Top. ,,Zo kun je je niet goed meer focussen op het oplossen van de bevingsproblemen. Het echte vraagstuk wordt verkruimeld en aan het zicht onttrokken door een mistgordijn.’’

Dit alles maakt het voor Wiebes ook mogelijk in Den Haag te stellen dat de kwestie in het aardbevingsgebied door het Rijk voortvarend worden aanngepakt. ,,Hij zegt: ik heb de gaskraan dichtgedraaid, ik heb de schade geregeld en Groningen ook nog een zak geld gegeven. En nog is er gedoe.’’

Schuld

Wiebes zegt met andere woorden: ga nou toch eens aan het werk in Groningen, aldus Top. ,,Op deze manier lijkt het alsof de problemen in het gebied vooral de schuld zijn van de regio zelf. Wat natuurlijk haaks staat op de realiteit, maar dat ontgaat velen.’’

Des te opmerkelijker is het dat de regio zo lauw reageert. Bieden de gemeenten de provincie genoeg weerwerk? Waarom laat Groningen zijn tanden niet vaker zien? Waarom staan jullie niet achter ons bewoners, klonk het de afgelopen weken regelmatig tijdens de informatiebijeenkomsten in de gemeente Loppersum over de versterking.

Nee, zegt Top na enig nadenken, de regio heeft niet adequaat gereageerd. Het Gasberaad en ook de Groninger Bodem Beweging hebben dat wel geprobeerd.

Toch zit het haar ook dwars. ,,Het is een gebrek aan lef en vechtersmentaliteit. Groningen heeft recht op bestuurders die voor ze knokken.’’

Hoe moet het verder met het aardbevingsgebied? Hoe kan Groningen de regie terugpakken en duidelijkheid bieden aan de inwoners, die daar al jaren op wachten? En zorgen voor broodnodig perspectief?

Guerrillastrijd

Top denkt geruime tijd na. Een simpel antwoord op deze vraag is er niet. Maar er moet snel iets veranderen in Groningen, aldus de secretaris van het Gasberaad.

,,We moeten niet nog jaren een guerrillastrijd voeren, daar heeft Den Haag ook geen belang bij. Er zijn andere besluiten nodig. We moeten ons focussen op de schade, die is nog altijd niet goed geregeld. Het tijdelijke loket, de TCMG, loopt helemaal vast. Dat is echt urgent aan het worden. Bij de schadeafhandeling zijn misschien radicalere oplossingen nodig. En als dat niet binnen de huidige spelregels kan, dan moet TCMG aangeven wat ze wel nodig heeft.”

,,Bij de versterking moet niet alleen de techniek centraal staan. Het gaat niet om stenen en aantallen, het gaat om mensen. Je moet naar mensen kijken. Zo verschikkelijk moeilijk is het niet.’’

Belangrijk is het volgens haar om op een andere manier naar het vraagstuk te kijken. ,,Geef de regie terug aan de bewoners. Je moet veel meer redeneren vanuit wat het probleem voor de bevolking is. Zorg dat de bewoners meer keuzevrijheid krijgen. Geef gedupeerden bijvoorbeeld een bouwdepot. De focus ligt nu heel erg op de versterking van panden. Nogmaals, je moet naar de mensen kijken. En koppel nu eindelijk schade en versterking aan elkaar. Dat zou al enorm helpen.’’

Paspoort Susan Top

  • Geboren: 4 november 1971 in Emmen
  • Studie: Juridische Bestuurswetenschappen RUG
  • Loopbaan: beleidsmedewerker provincie Drenthe, college advisering gemeente Groningen, sinds 2014 fulltime werkzaam in het gaswiningsdossier. Eerst aan de Dialoogtafel, sinds 2016 als secretaris van het Groninger Gasberaad
  • Burgerlijke staat: samenwonend, twee kinderen
  • Woonplaats: Groningen Stad
Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.