Tiny en Jan Bos aan de keukentafel, Stationsweg te Bedum.

Tijd van Leven: Jan Bos (1937-2020), ondernemer, schrijver, doener

Tiny en Jan Bos aan de keukentafel, Stationsweg te Bedum. Familie Bos.

Tijd van Leven beschrijft het gepasseerde bestaan van mensen met een bijzonder verhaal. Zoals Jan Bos (1937-2020). Ondernemer, schrijver, doener.

Hij wilde minstens 104 worden, om alles te doen wat hij nog wilde doen. Jan Bos bekommerde zich onder meer om de Voedselbank Winsum, was met een theaterstuk bezig en had nog een patent lopen. Maar de Bedumer werd 83. Zijn vierde en laatste aneurysma, op 5 augustus 2020, bleek fataal.

De eerste aneurysma, een verwijding die een bloedader kan doen scheuren, was 23 jaar geleden. Hij stopte in dat jaar met werken bij zijn bedrijf: Bos Agra-Service. Toen Bos in het ziekenhuis weer bij kennis kwam was het eerste dat hij zei: ,,Regel een mobieltje.’’ De tweede zin luidde: ,,Hoe word ik weer beter?’’

Er gingen veel mensen dood, hij niet

Zoon Hans Bos (1969) die in 1997 het bedrijf in de agrarische dienstverlening van zijn vader overnam: ,,Zijn lichaam was na de eerste keer een tijdbom. Het kon zomaar weer gebeuren. We mochten het daar echter nooit over hebben. Er gingen veel mensen dood, hij niet.’’

De term ‘doorzetter’ was in zijn geval een understatement. Jan Bos toonde zich een doener, hield niet van zeuren, keek vooral vooruit en stortte zich in alles wat op zijn pad kwam en als het niet op zijn pad kwam, dan liep hij er zelf wel heen. Nog tijdens het herstel gaf de Bedumer zich op voor een monsterloop van 120 kilometer. Hans: ,,Je kon niet zeggen: goh, pa, dat is misschien niet zo verstandig. Dat werkte alleen maar averechts. Hij hield het 90 kilometer vol. Toen was het klaar.’’

De hele nacht sleutelen

Zoon Willy (1962): ,,We maakten mee dat er een landbouwmachine kapot ging. Pa kroop er om elf uur ’s avonds onder. Dat moest klaar. De volgende dag om zes uur, toen het personeel weer op de zaak arriveerde, bleek hij nog aan het sleutelen.’’

Jan Bos werd in 1937 geboren als oudste van een gezin met zeven broers en zussen. Zijn vader, ‘Opa Willy’, had een kruidenierswinkel en café aan de Grotestraat in Bedum, maar werd later bietenagent, contactpersoon tussen boer en suikerfabriek en begon in 1959 een landbouwloonbedrijf.

Talentvol schaatser

Oudste zoon was een talentvol schaatser, haalde zelfs de toenmalige kernploeg van de KNSB, maar terwijl zijn teamgenoot Jan Pesman doorging, koos Jan Bos ervoor bij zijn vader aan de slag te gaan en nam het bedrijf uiteindelijk ook over. Hij huwde in 1961 Tiny Poelma (83) en binnen tien maanden werd de tweeling Willy en Athy geboren, gevolgd door Joland (1965) en Hans.

In de jaren tachtig was het een klassiek loonbedrijf, waarin breed werd gedacht. Het credo luidde: alles aanpakken. Immers, de concurrentie was groot. Bos beschikte over de eerste mobiele grasdroger van Nederland, al ging die tijdens de oliecrisis weer weg. Het verbruik bedroeg zo’n 10.000 liter olie per dag…

Handel in vloeibare kalk

Toen het bedrijf in financiële moeilijkheden verkeerde en surseance van betaling moest aanvragen, volgde de omslag naar de handel in vloeibare kalk, dat toen nog schuimaarde heette. Een restproduct uit de suikerindustrie dat wordt gebruikt als bodemverbeteraar.

Jan Bos legde daarmee de basis voor het huidige bedrijf. Bos Agra-service heeft naast Bedum een vestiging tussen Keulen en Aken, met in totaal op beide locaties 25 man vast personeel. In de drukke perioden zijn er tussen de vijftig en zestig man aan de slag. Het bedrijf beschikt over elf zogeheten ‘floaters’. Gigantische driewielers waarmee de vloeibare kalk en kali wordt uitgereden. Ze worden zo genoemd omdat ze door de immense banden bijna op het land drijven. Bos, die Engels, Frans en Duits beheerste, haalde de eerste zelf uit Amerika.

Tiggeljong

Nadat de Bedumer met werken stopte stortte hij zich op schrijven en dichten in het eigen dialect en maakte zich sterk voor het oud-Gronings. Zijn poëzie werd in diverse bladen en regionale kranten gepubliceerd en in 2015 verscheen de dichtbundel Genoat . Zijn opus magnum was de in 2018 in eigen beheer uitgegeven historische roman Tiggeljong .

Een verhaal over de sociale armoede en belabberde arbeidsomstandigheden en huisvesting in de periode 1860-1890. Het is het verhaal van Yp, de steenfabriekarbeider die zich aan de uitbuiting wil ontworstelen. Bos baseerde zich voor het boek op bestaande verhalen dat hij haalde bij Groningse en Drentse historische verenigingen. Een toneelbewerking van het verhaal werd twee jaar geleden opgevoerd door theatergroep De Hoeven in een steenfabriek bij Arnhem. De Bedumer was er bijzonder trots op.

Wel en wee van Bedum

Bemoeienissen waren er ook met het wel en wee van de eigen regio. Bos had een visie op de ontwikkeling van het centrum die haaks stond op die van de gemeente. Hij zette zich daarnaast onder meer in voor een rondweg, om de vrachtwagens van FrieslandCampina om het dorp te leiden en was betrokken bij de oprichting van GemeenteBelangen Bedum.

Hans: ,,Hij ondernam veel en kreeg het allemaal voor elkaar. Mijn vader stond in de stand: als je iets wilt, moet je het gewoon doen. Ik liep tijdens Winterwelvaart met hem over de kade van de Hoge der A. We kwamen langs een boot, waar literaire voordrachten werden gehouden. De hoofdact was niet gekomen, hij raakte aan de klets en binnen vijf minuten was hij de hoofdact.’’

Laatste oogst: 1300 preien

Willy: ,,Hetzelfde verhaal met de voedselbanken. Pa ging alle boeren bij langs en nam geen genoegen met een kratje of zo. Tonskisten wilde hij. Uien, spruitjes, andijvie. Hij kweekte ook zelf. De laatste oogst, die nog van het land moet, omvat 1300 preien…’’

Een ander voorbeeld is het Schiermonnikoogsche vlooienkruid. Jan Bos merkte dat de lokale producten van het eiland nauwelijks onder de aandacht werden gebracht. Dus ging hij dat leveren. Een aromatisch geurende plant die in gedroogde vorm helpt tegen motten en vliegen. Hij zorgde dat het bij de VVV te verkrijgen was. Hans: ,,Als hij voorlas uit eigen werk verkocht hij niet alleen zijn boeken, ook vlooienkruid.’’

Keerzijde

De dadendrang van Jan Bos had ook een keerzijde. Hij wachtte niet of anderen zo ver waren, passeerde mensen en deelde weinig. Wat bovendien niet onbelangrijk was, benadrukken beide zoons, hun vader kon zijn wie hij was dankzij hun moeder die thuis alles regelde.

Willy: ,,Het ondernemen en doen zit overigens in de familie. Wij hebben daar allemaal wel wat van meegekregen.’’

Jan Bos viel middenin het leven om en hoewel er nog zoveel plannen waren is het volgens Hans goed zo: ,,Er langzaam uit stappen was niks voor hem geweest.’’

menu