Tristam de Rooij: ,,Racisme kent geen kleur. Het is een menselijk probleem waarin het erom draait wie er aan de macht is."

Tristam de Rooij uit Groningen krabt zich achter de oren als vrouwen zeggen: 'Ik val niet op donker, daar kan ik niks aan doen'

Tristam de Rooij: ,,Racisme kent geen kleur. Het is een menselijk probleem waarin het erom draait wie er aan de macht is." Foto: Siese Veenstra

In de stroeve coronasamenleving waarin afstand de norm is, steekt discriminatie gemakkelijk de kop op. Want onbekend maakt onbemind. Vandaar een serie portretten van Groningers en Drenten die een stap extra moeten doen om de wereld bij te benen. Vandaag deel 9: Tristam de Rooij (40) uit Groningen die niet begrijpt hoe iemand zonder g ê ne kan zeggen niet op ‘donkere mensen’ te vallen. ,,En dan ontkennen ze dat ze een negatieve associatie met donkere mensen hebben.’’

Geen foto meesturen met een sollicitatie. En dan maar door dat eerste moeilijke moment heen bijten als de potentiele nieuwe werkgever met de ogen knippert. Een donkere huidskleur. Maar hij heeft toch een Nederlandse naam?

Niet alleen naar festivals gaan omdat hij dan sowieso te maken krijgt met racistische opmerkingen.

Het is geen incident, voor Tristam de Rooij. Het is structureel.

,,Als heel klein kind was ik helemaal niet zo. Zo zie ik dat racisme en discriminatie meer impact op me heeft dan ik dacht.’’

Hij is geadopteerd vanuit Sri Lanka, toen hij nog geen tien dagen oud was. Toch voelt hij zich veertig jaar later nog altijd een alien in zijn eigen land.

‘Nee, ik ben geen boeddhist’

Niet altijd door lelijke dingen te zeggen, ook al gebeurt dat ook continu. ,,Soms is het ook door positieve discriminatie. Mensen die mij aankijken en denken dat ik een yogatype ben. Ik eet dan geen vlees en vis maar ik ben geen boeddhist die de hele tijd aan het mediteren is. Je voelt je dan gelijk gelabeld, ook al is het niet verkeerd bedoeld. Vráág gewoon eens wie ik ben.’’

Het is de reden om mee te doen aan deze serie. De dialoog aangaan. Hopend dat we nu niet eens in de verdediging schieten als er iets van ons gedrag gezegd wordt, maar dat we eens luisteren en reflecteren.

De Rooij groeide op in Drachten en kreeg op de kleuterschool op de allereerste dag meteen door dat hij anders was dan anderen. ,,Ik liep op het plein en werd uitgemaakt voor zwarte piet. Ik weet nog dat ik omhoog keek, en zag dat de ouders meelachten. Ze lachten me gewoon uit. Toen voelde ik me alleen.’’

‘Ieder mens heeft evenveel potentie om racistisch te zijn, het gaat niet om kleur’

Racisme merkt hij overal. Van mensen in de winkel, op straat en in de bibliotheek die hem uitscholden voor zwartjoekel, zwarte en dingen die hij niet wil herhalen. ‘Lolbroeken’ die hem met Surinaams accent toespreken. Tot leraren die zich hardop afvragen ‘wat die zwarte hier moet’ als hij de klas van een vriendje instapt.

En op het Bevrijdingsfestival, weet u wel dat feest waarop wij de bevrijding van de onderdrukking horen te vieren, stond Tristam voor het podium en hoorde een jongen zeggen tegen zijn vriendin: ,,Kijk uit een neger.’’ Blijkbaar geldt de bevrijding niet voor iedereen.

,,Maar’’, zegt De Rooij die zich heeft verdiept in racisme en hoe het kan ontstaan: ,,Racisme kent geen kleur. Het is een menselijk probleem waarin het erom draait wie er aan de macht is. Het is alleen als gevolg van kolonisatie dat witte mensen nu de ‘upper hand’ hebben. Dat is niet te ontkennen. Kijk maar naar de slavernij en de segregatie. Het wil niet zeggen dat witte mensen discrimineren omdat ze wit zijn. Het is historisch zo gegroeid dat het vooral tegen donkere mensen gericht is. In principe hebben mensen allemaal evenveel potentie om racistisch te zijn.’’

Het is daarom dat in een experiment waarin kinderen witte en donkere poppen te zien krijgen en moeten kiezen wie het stoutst is, ze bijna uitsluitend allemaal zeggen dat de donkere pop het stoutst is. Ook de donkere kindjes zelf.

loading

Racisme is geen satire

Er bestaan vele vormen van discriminatie en pesten tegen allerlei kenmerken en bevolkingsgroepen, dat ontkent De Rooij ook niet. ,,Ik was altijd erg dun en werd daarmee geplaagd. Dat is ook niet leuk, maar dat heeft niet de maatschappelijke lading als diepgeworteld racisme.’’

Daarom vindt hij racistische ‘grappen’ ook niet leuk. ,,Mensen verschuilen zich achter satire, maar satire is wat anders dan inspelen op diepgeworteld racisme. Tijdens de voorstelling van Peter Pannenkoek komt er binnen vijf minuten al een bak racistische drek over je heen. Hij speelt in op diepgewortelde tribale en racistische gevoelens die wij als mensen hebben. Dat is een heel laffe manier om de lachers op je hand te krijgen.’’

Het is goed om jezelf iets af te vragen, als je de neiging hebt zulke grappen te maken, vindt hij.

Wat is de achterliggende reden?

Wil je je superieur voelen?

Probeer je je naar boven te duwen door een ander naar beneden te trekken misschien?

‘Ik val niet op donker, daar kan ik niks aan doen’

En dan iets heel anders, de liefde bijvoorbeeld.

,,Tijdens gesprekken met vrienden, kennissen of onbekenden verbaas ik mij elke keer weer wanneer er gezegd wordt dat ze uitsluitend op blank vallen, en alles wat donkerder is uit te sluiten. Maar dan ontkennen ze vervolgens dat een negatieve associatie met donkere mensen te hebben. Maar de variatie in de groep ‘donker’ is veel te groot om te zeggen dat je er niet op valt. Door die negatieve associatie te ontkennen, heb je ook geen ruimte om erover na te denken of te praten. Dat is storend.’’

In zijn werk probeert hij jong en oud met elkaar te verbinden. Dat doet hij door een zelf ontwikkeld programma voor cultuureducatie. Ook gebruikte hij zijn studie juridische bestuurskunde in zijn werk als coördinator en stagebegeleider bij Wij Wijs. Hij is nu op zoek naar een nieuwe baan binnen het sociaal domein.

Want hij wil iets doen voor de samenleving. Zich uitspreken. Begrip kweken. Iets wezenlijks betekenen.

En misschien ooit toch zonder twijfel een foto meesturen met zijn sollicitatie.

De serie ‘Bekend maakt bemind’ maken we samen met het Discriminatie Meldpunt Groningen en CMO STAMM in Drenthe en is een afgeleide van het Groningse project ‘Verhalen van Nu’. Meer informatie over discriminatie of zelf melding maken: www.discriminatie.nl


menu