Het verhaal over de The Rolling Stones-expositie Unzipped is een verhaal over starten, stoppen, afwachten, verlengen, stoppen en herstarten. De tentoonstelling wordt op 18 april ingepakt en verscheept naar Marseille. We liepen door het stille museum met directeur Andreas Blühm voor een gesprek met een staartje.

Dinsdag. De voorjaarszon blakert de Werkmanbrug. En het is cynisch: de kamerbrede foto die de ingang naar de Stones-tentoonstelling Unzipped markeert, laat rijen vol enthousiaste jongeren zien, nauwelijks in toom gehouden door agenten. Al die lachende gezichten, zo dicht bij elkaar!

Dat waren tijden.

Binnen, in de grote entreehal van het Groninger Museum, neemt directeur Andreas Blühm op verzoek van de fotograaf plaats tussen de ‘merch’ van ’s werelds beroemdste rockband. De boeken. De T-shirts. De sleutelhangers. Alles voorzien van dat Rolling Stones- mondje. Alles onaangeraakt. Het museum is leeg en stil. Blühm draait op verzoek van de fotograaf zijn hoofd naar links en rechts, maar zijn ogen dwalen telkens naar het schermpje van zijn telefoon.

Ping.

Stones-bekkies

Unzipped vertelt het verhaal van de Rolling Stones, de wereldberoemde rockband. Honderdduizenden fans zouden hier de afgelopen maanden door de zalen zwerven, luisterend naar de muziek, starend naar de beeldschermen, naar de gitaar van Keith, naar de nagebouwde studio en het Stones-appartement, de podiumkleren van Mick, naar de foto’s van jonge Stones-bekkies uit het prille begin; dichter zouden ze bijna niet bij hun idolen gekomen zijn.

loading  

 En ja, toen de expositie Unzipped op 20 november open ging, mochten de bezoekers voorzichtig naar binnen, met een gereserveerd kaartje, voorzien van een tijdslot, op gezonde afstand van elkaar schuifelend langs de pijlen en de hekjes, van ‘s morgens vroeg tot ’s avonds laat. Zanger Mick Jagger, die de expositie in Groningen had willen openen, liet nu vanaf het beeldscherm horen hoe hij ‘Groningen’ uitsprak - lachen hoor, als het allemaal niet zo om te huilen was.

Deur dicht

De tweede lockdown deed een maand later de deur dicht. Unzipped stond gepland tot 28 februari, werd verlengd tot 18 april in een ultieme poging om toch nog bezoekers binnen te kunnen laten. Tevergeefs: op hetzelfde moment dat Andreas Blühm hier plaatsneemt achter de Stones-shirts, verschijnt op beeldschermen overal in het land het bericht dat de Stones-expo niet wordt verlengd. De schade loopt in de tonnen. Een deel daarvan wordt betaald uit de winst van de succesvolle David Bowie-tentoonstelling, het museum gaat in gesprek met provincie en gemeente om te kijken of een deel van de schuld overgenomen kan worden.


Meneer Blühm, bent u een optimist?

,,Ja. Dat denk ik wel. Er zijn toch ergere tijden geweest dan dit? Crisis en hongersnood en oorlog. En voor de mensen die nu in het ziekenhuis liggen is dit pas echt een erge tijd.’’


Maar dit moet toch knarsetanden zijn.

,,Ja. Maar het is niet anders. Dit zijn omstandigheden buiten onze macht die ons dwingen het museum te sluiten. En dan kun je je verzetten, dan kun je iets proberen te doen zoals het verlengen van de sluitingsdatum, maar ja, soms dan houdt dat een keer op. Nou, daar moet je dan mee leren leven. En dan zegt het team hier: Kop d’r veur, zo heet dat toch?’’


Ja.

,,Nou, dan maken wij er het beste van. Sowieso. Het moet. Ik probeer altijd het positieve te zien. En ik ben natuurlijk altijd bezig met de toekomst, ik werk nu al aan de dingen die over twee jaar plaats gaan vinden. Dat houdt je ook optimistisch.’’

Wie niets verwacht

‘Gematigd-positief’ zou hij zichzelf liever noemen. Of: gematigd-pessimistisch, want, zegt hij, dankzij de reserves, donaties en de steun van provincie, Rijk en gemeente zal de schade meevallen. ,,Iedere keer na een persconferentie werd ik gebeld door jouw collega’s. Of ik niet teleurgesteld was. Maar kijk, ik verwachtte niets meer, en wie niets verwacht, wordt niet teleurgesteld. Dit is een domper. Er was een laatste sprankje hoop dat nu definitief is verdwenen. En dat was…wennen. Voor het hele team. Er is zo hard gewerkt. Weet je, we hebben in de vier weken dat we open waren de hele Euroborg aan bezoekers binnen gehad, iets meer dan 20.000 mensen. Dat is minder dan we hoopten, minder dan we wilden, maar die….’’

Hij zwijgt even.

,,Die heb je wel blij gemaakt.’’

Sexy lied

Start me up , zingen de Stones aan het begin van hun shows. If you start me up I’ll never stop. Een sexy lied, gemaakt in 1981, een dikke hit. Start mijn motor schatje, dan zal ik niet stoppen. Trap ‘m op zijn staart en je zult wat zien. Maar Unzipped stopte al voordat de expositie echt van de start kwam. Unzipped zal deze maand weer worden dichtgeritst, in dozen verpakt en verscheept naar Marseille, waar de expo vanaf juni te zien zal zijn. Tot 18 april is de tentoonstelling nog online te bezoeken via de site van het Groningen Museum. En dat was het dan. Don’t make a grown man cry.

loading  

En het was toch al een toer geweest om de vierhonderd unieke Stones-objecten in Groningen te krijgen in coronatijd. Mede doordat de in New York wonende curator niet naar Nederland kon reizen. ,,Soms openden we een doos en begrepen we niet wat erin zat, waar het voor was, dan keek zij via skype mee en gaf advies.’’

Fan van de Rolling Stones is Blühm zelf overigens niet. ,,Mijn vier jaar oudere broer was liefhebber van de Stones, ik moest me tegen hem afzetten, dus hield ik meer van T-Rex, Roxy Music en zo. Maar ik heb de Stones gezien in New York, in 2019, op uitnodiging van het management, want ik moest natuurlijk wel weten wat ik in huis haalde. En ik moet zeggen, toen begreep ik wel wat de magie was. Voor het eerst!’’

Ping. Hij kijkt naar zijn telefoon. Tikt snel. Kijkt weer in de camera.

De laatste keer

Getroffen was hij door de verhalen van de Stones-fans die het museum de afgelopen maanden bereikten. Zoals de fan op de foto bij de ingang, die, geëxalteerd, met opengesperde mond in de camera staart. ,,Die man is een acteur uit Californië, hij mailde ons dat hij het zo bijzonder vond dat we zijn foto hadden gebruikt.’’ Roerende berichten waren er ook: ,,We hebben een aantal keren verzoeken voor een kaartje gehad van ernstig zieke mensen die voor een laatste keer de Rolling Stones wilden zien. De eerste maand, toen we open waren, konden we dat toestaan. Na 20 december niet meer.’’

Voor één fan kwam het allemaal te laat. Het Groninger Museum ontving een foto van zijn kist, waarop het Rolling Stones-logo prijkte. ,,Dat doet ons dan echt wat.’’

Ping. Het schermpje licht op.

Smokkelaarskoning

Andreas Blühm is kunsthistoricus. Hij werd in 1959 geboren in Oost-Berlijn. Zijn ouders vluchtten naar het Westen voordat de muur de stad in tweeën zou delen. Ze gingen met de U-bahn op omabezoek in West-Berlijn en verstopten de inboedel onder het matrasje van baby Andreas, die in de familie ‘de Smokkelaarskoning’ werd genoemd. Vanuit West-Berlijn trok de familie Blühm naar Bremen.

Dat de jonge Andreas later museumdirecteur zou worden, had niemand toen nog gedacht, hijzelf ook niet. ,,Tekenen’’, zegt hij. ,,Ik had er niets mee, vroeger. Ik kon het niet. Ik heb pas belangstelling voor kunst gekregen tijdens mijn schooltijd, ik vond de kunsthistorie altijd het interessantste onderdeel van geschieden is. Dus daar heb ik me in gespecialiseerd.’’

Met hem door een museum lopen, zegt hij, ‘daar is niks aan.’ ,,Ik kijk in eerste instantie niet naar de kunst, maar naar de belichting, de bewegwijzering, de dingen die ik kan gebruiken.’’

Saai? Dat kan niet

Hij loopt dezer dagen met enige regelmaat door de lege gangen en zalen van ‘zijn’ museum. Hij houdt van het gebouw. Was bij de opening in 1994. ,,Ik dacht toen: als dit maar niet een hype wordt die overwaait. Maar dat is nooit gebeurd. Dat ligt niet alleen aan de kracht van de programmering, maar ook aan het museum zelf. Een saaie expositie hier organiseren? Dat zou helemaal niet kunnen.’’

Hij nam in 2012 het roer over van museumdirecteur Kees van Twist, en toonde zich verklaard tegenstander van de ‘grachtengordelbobocultuur’. Drempels verlagen, dat wilde hij, de deuren wijd open zetten, geen cultuurtempel, maar een medium zijn, en daarin slaagde hij: de tentoonstelling over David Bowie trok 200.000 bezoekers, tegelijkertijd werkt het museum eraan zijn verzameling bierglazen van de Groninger sportverenigingen compleet te krijgen. De tentoonstelling van Daan Roosegaarde brak bijna alle zomerrecords, het jaar 2019 was met 300.000 bezoekers een topjaar. Unzipped zou Bowie in bezoekersaantallen overtreffen, zo was de verwachting. Het mocht niet zo zijn.

Alles van waarde is weerloos

Maar als Andreas Blühm zich toch één ding zou mogen wensen is dat hij die 30ste maart 2020, een jaar geleden nu, zou kunnen terugdraaien.

,,Ik werd gebeld door een collega van het museum. Die zei: je moet Museum Singer in Laren even bellen. Ik zei: Nu? Om acht uur ’s morgens? Come on. Zij zei: Nou, bel toch maar.’’

Bleek het door het Groninger museum uitgeleende schilderij Lentetuin, de pastorietuin te Nuenen van Vincent van Gogh gestolen. Een dief had met een moker een raam ingeslagen en was op de scooter gesprongen met het schilderij onder zijn arm.


Wat dacht u toen?

,,Ik dacht: shit.’’

Er zijn foto’s opgedoken van het schilderij, maar het is nog altijd niet terecht. Het voelt, zegt hij, als een ontvoering, als iets gewelddadigs, want alles van waarde is weerloos. ,,Maar er zijn zoveel Van Goghs gestolen in de loop der jaren’’, zegt hij. ,,En ze zijn allemaal teruggekomen, op twee na. Ik heb toch hoop op een goede afloop.’’

Nieuw begin

Hoop. Na een jaar waarin de hoop op opening van het museum verflauwde, blijft de ‘gematigd-positieve’ directeur optimistisch. Nee, hij heeft niets met Pasen, dat toch het feest is van de hoop en van de wederopstanding. Hij heeft niets met religie. ,,Ik heb er ooit met mijn oom over gesproken, hij was dominee, dus de uitgelezen persoon om antwoord te geven op vragen. Maar we waren na 10 minuten uitgepraat.’’

Hij kijkt uit naar de Kinderbiënnale die deze zomer te zien zal zijn, die tot stand kwam in samenwerking met jonge ambassadeurs van Groninger basisscholen. Hij is alweer bezig met het jaar 2024. Hij denkt vooruit. Zingen de Stones niet dat je niet altijd kunt krijgen wat je wilt? Dat is zuur, maar soms is het wat het is.

De fotograaf is klaar. Weer kijkt Blühm kijkt op het schermpje van zijn telefoon

Ping.

,,Never a dull moment’’, mompelt hij. En beent weg.

loading  

Staartje: Unzipped komt terug

Verhalen krijgen wel eens een staartje. Donkere tijden worden soms binnen twee dagen weer licht. Donderdag, daags na het gesprek, wordt duidelijk dat Unzipped weliswaar deze maand het Groninger Museum verlaat, maar daar weer terugkomt in 2023. De berichtjes op Blühms scherm waren de eerste meldingen dat er een gesprek over heropening kon worden overwogen. Maar dat kon pas nadat het hele proces van stoppen, doorgaan, afwachten, uitstellen en weer afwachten was afgerond.

,,We hebben lang met Marseille onderhandeld over de vraag of ze niet toch langer wilden uitstellen’’, zegt Blühm. ,,Frankrijk is ook in lockdown immers. Maar ze wilden toch niet wachten. Pas toen dat deze week definitief duidelijk werd, konden we ons buigen over de vraag of we Unzipped niet nog een keer konden doen. Het management van de Stones baalt er namelijk echt van dat er, na alle inspanning, zo weinig mensen van de expositie hebben kunnen genieten. Dus zij zeiden: Unzipped gaat eerst naar Marseille, dan naar Canada, dan naar Engeland, maar daarna zou het nog een keer naar Groningen kunnen terugkeren.’’

De motor draait

Start me up. Het zal geld kosten. Hij weet het. ,,Maar de Raad van Toezicht staat achter het plan. En we moeten kijken hoe het loopt, we kunnen bijvoorbeeld de kaartverkoop een half jaar eerder starten, met die verdiensten kun je alweer een deel van de vervoerskosten betalen.’’

Kick the starter, give it all you got. Het management praat met de Stones of ze het Groninger Museum in de kosten tegemoet kunnen komen. De motor draait. Het contactsleuteltje is omgedraaid. If you like it we can slide it up, slide it up.

En of Mick dan misschien alsnog naar Groningen komt om de expositie te openen? ,,Dat zou best kunnen’’, zegt Blühm. ,,Je weet het nooit. Het kan natuurlijk zijn dat ze dan op tournee zijn of zoiets, maar de wil is er absoluut.’’

Never stop. Never stop. Never stop.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Aanrader van de redactie