Dagjesmensen weten Garnwerd te vinden.

Van slaperig dorpje naar hotspot: Hoe Garnwerd een toeristische trekpleister in het ommeland werd

Dagjesmensen weten Garnwerd te vinden. Foto: DVHN/Carleen de Jong

Toen ik opgroeide was Garnwerd nog een rustig, slaperig dorpje met één restaurant dat bekend was in de hele provincie. Nu, 27 jaar later, is het pittoreske dorp uitgegroeid tot een van de grootste toeristische trekpleisters in het ommeland. Maar hoe is dat zo gekomen en wat doet dat met het dorp?

Lange zomers aan het strandje bij het Reitdiep, winters waarin we soms geen kant op konden, een kleine wereld met maar een handjevol andere kinderen om mee te spelen; opgroeien in Garnwerd was, als ik er nu op terugkijk, romantisch en idyllisch. Van mijn geboorte tot mijn 19de woonde ik in het dorpje aan het Reitdiep.

loading  

Ik herinner me lome zomerdagen. Met mijn vriendinnetjes en (oud-)klasgenoten lagen we hele dagen in het gras bij het pierenbadje (het veldje naast Bij Hammingh, toen nog Café Hammingh). Tot het moment dat de meeste kinderen op vakantie gingen, kwamen we daar bijna elke dag samen. Zakjes chips, koekjes en opblaasbanden en een enkeling had zelfs een motorbootje.

Het waren zomers met sterk afgetekende bikiniafdrukken door de zon, klitterig haar doordat we zoveel in het water lagen en gezelligheid omdat we samen waren. Ik was een kind, bijna alles mocht, maar vrij weinig kon. We waren in Garnwerd en konden geen kant op. Maar dat was niet erg, want Garnwerd was genoeg.

loading  

Net zoveel gasten als inwoners

We spoelen door naar een aantal jaren later. Als ik andere Groningers vertel dat ik ben opgegroeid in Garnwerd, krijg ik standaard een variatie op de volgende reactie: ‘O wat leuk, bij Garnwerd aan Zee! Dat is een leuke plek om heen te fietsen en te zitten aan het water’. Garnwerd is populair onder Stadjers, mensen uit Winsum, Zuidhorn en andere dorpen. Ga op een willekeurige zomerse dag op de dijk staan en je ziet dat er bijna net zoveel gasten als inwoners in het dorp zijn.

Garnwerd was altijd al populair. Vroeger kwam dat door Café Hammingh. Garnwerd stond synoniem aan dat ietwat chique restaurant dat verheven boven de rest van het dorp op een bergje staat. Hammingh heeft geschiedenis, een verhaal. Hammingh hóórt bij Garnwerd en geeft het dorp uitstraling.

Aan het begin van mijn tienerjaren begon een van de ondernemers in het dorp, Ad Nooren, een nieuwe trekpleister, aan de andere kant van de brug: Recreatiecentrum Ad Nooren. Daarvóór bestond die kant van de dijk vooral uit gras en een jachthaven. Hammingh kreeg er concurrentie bij in de vorm van een redelijk kleinschalige, toegankelijke horecazaak. Jongens en meisjes in het dorp verzorgden er ponyritjes en er stonden een paar trampolines, vlak naast de brug.

loading  

Een dooie boel

Overigens noem ik het kleinschalig, omdat ik het vergelijk met wat er nu staat. Maar ook Recreatiecentrum Ad Nooren was al vrij massaal voor Garnwerd. Het werd, mede dankzij de horecazaak, steeds drukker in het dorp. De klachten over geluidsoverlast en parkeerproblemen namen toe. Vooral de camping op de dijk, waar nu ‘het strandje’ ligt, veroorzaakte veel gedoe.

In archiefstukken van Dagblad van het Noorden lees ik dat Nooren Garnwerd zonder dagjesmensen maar ‘een dooie boel’ vond. Er waren inspraakavonden voor inwoners waarin werd gediscussieerd over alle plannen om Garnwerd uit die dooie staat te trekken en ervoor te zorgen dat er tenminste eens wat gebeurde. De reacties op de horecazaak waren gemixt. Sommige mensen vonden het te groot en zonde van het traditionele aangezicht, het terras moest vlak voor de bouw 7 centimeter lager worden gemaakt, maar het gebouw kwam in elk geval niet boven de dijk uit. Toen wist het dorp nog niet wat er een paar jaar later zou staan op diezelfde plek.

In 2012 kocht Frans Nooren het bedrijf van zijn broer. Ongeveer vijf jaar na de bouw van Recreatiecentrum Ad Nooren ontstond er weer een bouwput in het dorp. Garnwerd aan Zee, het restaurant aan het diep (niet aan zee dus) dat er zou verrijzen, zorgde ervoor dat Garnwerd écht werd overspoeld met toeristen.

loading  

Allerleukste dorp in de provincie

Sinds mijn 19de woon ik in de stad, maar Garnwerd is altijd mijn toevluchtsoord gebleven. Als ik me niet lekker voelde, gestrest was, de behoefte had om de drukte van de stad te ontvluchten en vooral bij hitte zoals vorige week stond Garnwerd altijd voor mij klaar. Met mijn ouders, zus, zwager, een neefje en drie nichtjes in het dorp is dat ook niet zo gek. Na Garnwerd heb ik nooit langer dan drie jaar in één huis gewoond, dus is het dorp ook mijn basis. Bovendien was het dorp aan het begin van corona de plek waar het door de rust véél makkelijker was om afstand te houden dan in de stad.

Maar sinds de horeca weer open is en de temperatuur hoger, zijn de boten weer groter, het water voller en de strandjes drukker, tot het punt dat er voor Garnwerders nog maar weinig plek over is op de zwemstrandjes aan het Reitdiep (al helemaal als je anderhalve meter afstand wil houden). Natuurlijk komt dat dit jaar ook doordat door corona zwembaden minder toegankelijk zijn en de meeste mensen in Nederland blijven.

De drukte is top voor de uitbaters van de drie horecagelegenheden in het dorp. Het toerisme zorgt voor leven in Garnwerd en dat is leuk voor zowel bezoekers als bewoners. En ja, ik voel een sprankje trots elke keer dat Garnwerd in (landelijke) media genoemd wordt of wordt getipt door blogs en toerisme-organisaties. Waar Instagramposts met de locatietag Garnwerd een paar jaar geleden nog redelijk zeldzaam waren, lijkt het nu alsof allemaal influencers (in de dop) hun weg naar het Reitdiep weten te vinden. Garnwerd ís natuurlijk ook het allerleukste dorp in de provincie, zeg ik zonder enige vooringenomenheid.

loading  

Parkeerverbod, rommel en drukte

Maar net zoals in grote toeristensteden als Venetïe en Barcelona zitten er, op veel kleinere schaal, ook nogal wat nadelen aan.

Al jaren geldt er een parkeerverbod in Garnwerd, van april tot en met oktober. Aan de rand van het dorp, bij de weg naar Oostum, is een prachtige parkeerplaats waar zeeën aan ruimte is. Een tip voor de volgende keer dat je naar Garnwerd gaat! Maar de meeste mensen willen dichter bij het water staan, zodat ze niet ver hoeven te lopen. Dat snap ik als je slecht ter been bent, anders niet zo, want de ruimte is er gewoon niet om dat te doen.

Een klein dorp als Garnwerd is niet gemaakt voor de aantallen bezoekers die het nu krijgt. Midden in het dorp zijn wat kleine parkeerruimtes, maar die worden ook door bewoners gebruikt. Uiteraard hebben Bij Hammingh en Garnwerd aan Zee ook parkeerplaatsen, maar die zijn eigenlijk te klein en alleen voor mensen die naar die restaurants gaan. Het gevolg? Mensen parkeren letterlijk overal. Iemand heeft twee autobanden in haar voortuin, midden in een woonstraat niet eens zo dicht bij het water, moeten leggen omdat mensen hun auto daar wilden parkeren.

De Akkerstaat stond afgelopen weekend vol, waardoor de tweerichtingsweg een eenrichtingsweg werd. Die molen die zo mooi op een bergje staat? Dat bergje is ook een prima plek om je benzineslurper achter te laten. En, misschien wel het ergste (afgaande op de teleurstelling in de stem van mijn 9-jarige nichtje toen ze het zag) zijn de parkeerplaatsen op de dijk bij het strandje van Garnwerd aan Zee. Vorig weekend hadden medewerkers van het restaurant een deel van de dijk afgezet, zodat hun parkeerruimte uitgebreid kon worden. Ten koste van zwemmers/zonnebaders dus. Gelukkig trokken zij zich daar weinig van aan en gingen ze alsnog achter het lint in het gras liggen. Tussen de auto’s dus.

loading  

Garnwerd is geen openluchtmuseum

Die strandgangers vinden het, net als op veel andere plekken waar gezwommen wordt zoals ’t Nije Hemelriek in Drenthe, normaal om hun rommel na een lange, lome zomerdag niet zelf op te ruimen. Als ik ’s avonds over het strandje loop, puilen de prullenbakken uit en is het gras bezaaid met blikjes, plastic en flessen. Als het niet opgeruimd wordt door mensen van Garnwerd aan Zee kan dat heel makkelijk in het Reitdiep terechtkomen, met alle gevolgen van dien. En dan is er ook de muziek die, soms tot ’s avonds laat en soms heel hard, aan het strandje wordt gespeeld. Overdag snap ik het nog, muziek hoort wel een beetje bij een stranddag. Maar ’s avonds laat, als er ook kinderen aan de andere kant van de dijk slapen? Garnwerd is geen openluchtmuseum met lege huizen.

Op drukke zomerdagen ben je als Garnwerder te gast in het dorp. De Garnwerders die ik spreek vinden het te druk en vinden het jammer en frustrerend dat er op de dijk wordt geparkeerd. Dorpelingen komen elkaar maar af en toe toevallig tegen. Mensen trekken zich terug in hun achtertuinen met zelfgevulde zwembadjes. Begrijpelijk, maar ook zonde van het kraanwater als je bedenkt dat er eigenlijk prima zwemplekken zijn in het dorp.

Als ik over het terras van Garnwerd aan Zee loop, kom ik hoogstens één iemand tegen die ik herken als Garnwerder. Ook op de strandjes moet je goed zoeken. Gelukkig hebben kinderen het talent om hun vriendjes en vriendinnetjes snel te vinden. Toen ik jonger was kwamen er ook kinderen uit Winsum zwemmen in het dorp, maar er lagen altijd meer mensen die ik wél (her)kende op het strandje dan mensen die ik niet kende.

loading  

Dorpsgevoel neemt af

Het nadeel is dat Garnwerd ook geen echte ontmoetingsplaats − zoals een dorpshuis of een bibliotheek − heeft waar het dorp samen kan komen. Een plan om zoiets te creëren in de school is laatst afgewezen door de gemeente Westerkwartier. En nu evenementen als Garnwerd Grandioos niet meer doorgaan, zien Garnwerders alleen nog de mensen voor wie ze bewust kiezen; vrienden en familie. Langzaamaan neemt het dorpsgevoel, dat vroeger zo normaal was, af.

loading  

Het mooiste plekje van Garnwerd

Maar als het straks weer koud is, wordt het weer stil op straat in Garnwerd. Dan komen er alleen nog wandelaars en fietsers die niet bang zijn voor wat minder weer en zitten bezoekers van Garnwerd aan Zee en Bij Hammingh binnen in het restaurant.

En volgend jaar zijn de boten weer een stukje groter en kunnen mensen hopelijk weer zorgeloos schouder aan schouder op het strand liggen. Gelukkig kan ik dan altijd weer terecht in het mooiste plekje van Garnwerd: de achtertuin van mijn ouders.

menu