75 jaar na fusillade 'Domie' Ader: Veenendaal herdenkt oud-predikant Nieuw-Beerta

Docent Constant van den Heuvel en leerlingen van het Ichtus College in Veenendaal bij het expositiedeel over dominee BAs Jan Ader uit Nieuw-Beerta.

Het is woensdag 75 jaar geleden dat Bas Jan Ader, Domie Ader, door de Duitsers werd gefusilleerd. In Veenendaal wordt dat uitgebreid herdacht, door jong en oud.

Bij Veenendaal immers, op de Utrechtse Heuvelrug, vond Ader de dood, met vijf andere verzetsmensen. Op de plek waar dat gebeurde, staat een wit kruis. Het kruis op de berg, zo wordt die locatie genoemd.

Op enkele kilometers van die plek staat het Ichtus College. Een scholengemeenschap waarop jaarlijks op 20 november en in de aanloop daarnaar toe veel aandacht wordt besteed aan dominee Ader. ,,En onze school heeft ook de herdenking van dit jaar georganiseerd’’, vertelt Constant van den Heuvel.

Hij doceert geschiedenis op het Ichtus College en stond in 2012 aan de wieg van de jaarlijkse herdenking. Hij kreeg toen contact met de weduwe van een van de zes doodgeschoten verzetsmannen.

,,Zij gaf toen een gastles op onze school’’, zo vertelt Van den Heuvel. ,,Zo is het begonnen. En sinds die tijd worden op 20 november altijd gastlessen gegeven, door nabestaanden of overlevenden van de Holocaust en is er bij het kruis een herdenking waar ook volwassenen bij aanwezig zijn. En in de geschiedenislessen op school vertellen we de leerlingen over dominee Ader en de vijf anderen.’’

Pastorie open voor onderduikers

Zo maakt de jeugd van Veenendaal dus kennis met Bas Jan Ader, de dominee die in 1938 naar Nieuw Beerta kwam. Domie Ader, zo werd hij al snel door velen genoemd. In de Tweede Wereldoorlog zetten hij en zijn vrouw de pastorie open voor onderduikers. Hij was ook op andere manieren actief in het verzet maar werd in de zomer van 1944 gearresteerd.

In de herfst van dat jaar vond hij dus de dood. In Veenendaal was toen een Duitse onderofficier gewond geraakt bij een vuurgevecht met verzetsmensen. ,,En als represaillemaatregel werden de dominee en de vijf anderen terechtgesteld’’, zo weet Van den Heuvel. ,,Op de locatie werd snel na de oorlog een wit kruis neergezet. Enkele jaren geleden is dat vernieuwd. En op die plek hebben we nu dus een jaarlijkse grote herdenking waar we als school het initiatief voor hebben genomen.’’

Woensdag, 75 jaar na de fusillade, zullen daar volgens Van den Heuvel zeker 200 mensen samen herdenken. ,,Maar we doen meer. Op onze school worden gastlessen gegeven, door onder anderen Erik Ader, de zoon van de dominee. Hij is hier jaarlijks op 20 november aanwezig.’’

Expositie in aula school

En daarbij staat in de aula van de school een expositie die gaat over mensen die in concentratiekampen zaten. ,,Die expositie hebben we geleend’, vertelt Van den Heuvel. ,,Maar wij hebben hem uitgebreid met brieven, foto’s en ander materiaal die iets vertellen over dominee Ader en de vijf andere verzetsmensen.’’

Constant van den Heuvel kan zelf ook heel veel vertellen over de slachtoffers van de fusillade, zijn kennis is groot. Enkele jaren geleden schreef hij zelfs een boek waarin hun verzetsdaden beschrijft. De titel van dat werk: Het Kruis op de Berg.

menu