Inwoners van Opwierde Zuid in Appingedam namen afgelopen weekend een kijkje bij hun fonkelnieuwe huis. Dat is bijna af. Ondertussen buigt de gemeente Eemsdelta zich over de volgende versterkingsklus in de wijk: de Bronswoningen.

De versterkingsopgave in Appingedam is een enorme puzzel waar hard aan wordt gewerkt. Enkele randstukjes liggen al op de juiste plek. Andere puzzelstukjes zijn uitgezocht, maar moeten nog aan elkaar worden gelegd. De rest ligt te wachten in de doos.

Vijftienhonderd woningen worden gesloopt en herbouwd in de wijk Opwierde: van de vliesgevelwoningen in zuid tot de panden in de Abel Eppensstraat en Nicolaas Westendorpstraat aan de noordkant van de wijk in Opwierde-I.

De gemeente Eemsdelta breekt haar hoofd nu over een bijzonder deel van Appingedam: de Bronswoningen. De 155 huizen in de Ripperdastraat, Houwerdastraat, Heiman Akkerstraat en Rengersstraat worden gesloopt en herbouwd.

De tekeningen voor de nieuwbouw zijn bekend. Maar de puzzel leggen kost nogal wat tijd. Waar moeten de vrachtwagens langs rijden bijvoorbeeld? En aan welke kant begint de sloop en herbouw? Waar gaan de bewoners heen? En wanneer?

Doodgewone huizen in doodnormale straten? Nee, hoor. Hier zit een verhaal achter.

Op het oog zijn de Bronswoningen doodgewone huizen in doodnormale straten. Rijtjeswoningen met één verdieping, een diepe voortuin, een klein balkon en een plat dak. Behalve in de Rengersstraat en de Heiman Akkerstraat, daar staan een paar blokken met een puntdak.

Achter de zeventig jaar oude huizen schuilt een verhaal. Aan het einde van de negentiende eeuw bloeide de Damster economie op. Appingedam maakte naam met veemarkten en werd aangesloten op de nieuwe spoorlijn tussen Groningen en Delfzijl. De bedrijvigheid in de stad aan het Damsterdiep nam toe. Appingedam kreeg een zuivelfabriek, een gasfabriek, een strokartonfabriek en een vlasfabriek. Machinefabriek Ter Borg & Mensinga werd wereldberoemd en Jan Brons maakte in zijn metaalgieterij de Bronsmotor.

De 155 woningen in de vier straten zijn daar tussen 1950 en 1960 gebouwd in opdracht van onder meer de Bronsmotorenfabriek en Ter Borg & Mensinga. Elke ochtend stapten de arbeiders hier hun voordeur uit, om op de fiets naar een van die enorme fabrieken te gaan.

loading

Met een groot gezin in een relatief kleine woning: ‘vroeger was dat heel normaal’

,,Het is een bijzondere wijk’’, zegt wethouder Annalies Usmany-Dallinga. ,,De bewoners zijn heel erg betrokken bij het proces. Sommige mensen wonen hier al sinds de jaren zestig.’’

De ouders van Gerhard Noordhoff (56), bijvoorbeeld. ,,Zij zijn hier vlak na hun trouwen komen wonen. Dat is inmiddels 64 jaar geleden.’’ Zijn vader werkte bij machinefabriek Ter Borg & Mensinga. ,,Eerst huurden zij de woning, later mochten ze hem kopen. Elk huis zag er vroeger exact hetzelfde uit.’’ Dat is nu niet meer helemaal het geval. Ze hebben verschillende kleuren kozijnen, voordeuren en tuininrichtingen: van wilde bloementuinen tot grind.

loading

Noordhoff is geboren in de woning aan de Heiman Akkerstraat tegenover het grasveld waar vroeger het schooltje stond. ,,Er woonden hier heel grote gezinnen in de straat. Nu vinden we dit klein. Maar wij woonden hier met zes mensen: vier kinderen en twee ouders.’’ De buren kenden elkaar goed, kwamen bij elkaar over de vloer en hielden de straten samen netjes.

Zijn ouders zijn vorig jaar vast verhuisd, maar de familie is nog steeds eigenaar van de woning. Noordhoff is zo betrokken met de wijk waar hij opgroeide, dat hij namens zijn ouders in de klankbordgroep van de Bronswoningen zit. ,,Mijn ouders vonden het moeilijk om hier weg te gaan vanwege hun geschiedenis hier. Ik vind het mede daarom belangrijk dat wat hier terug wordt gebouwd mooi is en dat het proces goed verloopt.’’

Zijn ouders weten dat de huizen vervangen worden in plaats van versterkt. Dat kregen zij, net als de andere inwoners van de vier straten, twee jaar geleden te horen.

loading

Verrassing: uw pas gekochte huis wordt gesloopt!

Bert Schouwstra (65) was twee jaar geleden net bezig hier een woning te kopen, toen hij over de sloop- en nieuwbouwplannen hoorde. ,,We stonden op het punt de contracten te tekenen. Het viel ons nogal rauw op het dak.’’

Hoe verhuis je naar een pand waarvan je weet dat het gesloopt wordt? Daar plaats je vast geen nieuwe keuken in? ,,Jawel. We konden niets met het blokje dat erin zat. Inmiddels wonen we hier twee jaar, de sloop en herbouw begint hier waarschijnlijk pas over twee jaar. Uiteindelijk hebben we toch zo’n vier jaar plezier van dit keukenblok.’’ Hij ziet de voordelen er inmiddels van in: aan het einde van de rit heeft hij een fonkelnieuw huis.

De meeste rijtjeshuizen in de vier Bronsstraten zijn koopwoningen. Dertien zijn van wooncorporaties. Om het proces soepel te laten verlopen heeft de gemeente procesregisseur KUUB ingeschakeld. Het bureau is gespecialiseerd in collectieve bouwprojecten en begeleidt de eigenaren van hun oude naar hun nieuwe woning.

In het geval van de Bronsstraten mogen de bewoners zelf kiezen welke bouwer de huizen terug gaat bouwen. ,,Wij hebben vier aannemers een plan laten maken en presenteren’’, zegt wethouder Annalies Usmany. ,,Omdat niet meerdere bouwers tegelijk aan het werk kunnen, mochten mensen stemmen.’’ In totaal brachten 143 eigenaren een stem uit onder toeziend oog van een notaris. Een meerderheid van de eigenaren wil Nijhuis Bouw als aannemer voor de nieuwbouw van hun woning. Bureau De Deur in Huis heeft de nieuwe woningen samen met Nijhuis Bouw ontworpen.

loading

‘Voor ons is het niet zo nodig’

Een klus als dit, waarbij meer dan honderd mensen uit hun vertrouwde omgeving worden gehaald, om een jaar later in een nieuwe woning terug te keren, blijft spannend voor de betrokkenen. Bep (68) en Henk (75) Schriemer zijn niet blij met de situatie. Ze kochten de woning zo’n vijf jaar geleden, waren net helemaal klaar met de verbouwing en kregen toen te horen dat het pand tegen de vlakte gaat. Ze vinden het maar een gedoe, vertellen ze vanuit hun ruime voortuin onder de luifel. ,,Wij hebben helemaal geen schade’’, zegt Bep. ,,Dus voor ons is het niet zo nodig.’’

Het stel is bang dat ze niet terugkrijgen wat ze nu hebben, terwijl ze hun woning juist helemaal naar hun eigen smaak hebben ingericht. Het huis is uitgebouwd en aangepast. Het toilet zit niet langer in de hal, maar achterin. Hun tuin is veranderd in een tuinkamer, met een dak. Hun woonkamer is groter en langer met dure kunststofkozijnen. Hun keuken is gloednieuw. ,,Die ruimte en luxe willen we gewoon weer. Maar ik heb het gevoel dat dat niet gaat gebeuren’’, zegt Henk. Hij maakt zich op voor een strijd.

loading

De Bronswoningen vallen in de batch 1588. Bewoners krijgen een soort keuzemenu en een budget voor hun nieuwe woning. Binnen dat budget kiezen zij zelf waar ze geld aan uit willen geven. Ze mogen met bedragen schuiven. Willen ze bijvoorbeeld een luxe keuken, maar vinden ze een simpele badkamer prima? Dan kan dat. Eventueel mogen ze het budget met eigen middelen aanvullen. Ook hierbij helpt bureau KUUB. De bouwbegeleiders zorgen dat de veelal oudere bewoners van de wijk snappen wat staat te gebeuren en valt te kiezen. Mensen mogen zelf kiezen of ze van die dienst gebruik willen maken.

,,Er lopen zes bouwbegeleiders van ons rond in de wijk’’, zegt Suzan Wierenga van KUUB. Zij regelen de communicatie en beantwoorden vragen. ,,We kijken naar wat mogelijk is en leggen uit waarom sommige dingen niet kunnen.’’

De versterking van Opwierde is ingewikkeld

Het is de bedoeling dat de sloop en bouw in januari 2022 van start gaat. Dan moeten de eerste inwoners, waarschijnlijk van de Rengersstraat en Ripperdastraat, naar wisselwoningen verhuizen. In 2024 is het hopelijk allemaal af.

,,De versterking van Opwierde is ingewikkeld’’, geeft Usmany-Dallinga toe. ,,We zijn op heel veel verschillende plekken tegelijk bezig. Dat geeft onrust en die onrust duurt nog vijf tot zeven jaar.’’

Die tijd zit vooral in de planvorming. Over de grote vraagstukken en over de kleinste details moet goed na worden gedacht. Van rijrichtingen van vrachtwagens, het aanleggen van nutsvoorzieningen, de leefbaarheid in het gebied, de beschikbaarheid van wisselwoningen tot flora en fauna in de wijk.

,,Hier op zolder zit nu een vleermuisverblijf’’, zegt de wethouder lachend. ,,Echt hoor. Over de zolder van het Stadskantoor loopt een soort buis. Voor de vleermuizen die eerst in gesloopte gebouwen in Appingedam woonden.’’

De wisselwoningen zijn een groot punt van zorg. Daar zijn op het moment veel te weinig van in het gebied. De komende tijd komen daar zo’n 100 bij in Appingedam, maar dat is nog niet genoeg. ,,Er moeten nog wel 300 meer bij.’’

De eigenaren van de Bronswoningen wachten ondertussen rustig af. Sommige mensen vinden dat prima, bij anderen begint het toch te kriebelen. Bij Bert Schouwstra bijvoorbeeld: ,,Wat mij betreft beginnen ze vandaag al.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen