Bert Niesters, hoogleraar medische microbiologie, hoofd sectie klinische virologie UMCG

Viroloog Bert Niesters van UMC Groningen over vaccinatie-vertraging: 'Ik kan geen strategie ontdekken'

Bert Niesters, hoogleraar medische microbiologie, hoofd sectie klinische virologie UMCG Foto: Corné Sparidaens

Met de verminderde levering van de coronavaccins van farmaceut AstraZeneca ligt nieuwe vaccinatievertraging op de loer. Waarschijnlijk zullen vooral ouderen, zorgmedewerkers en kwetsbaren later aan de beurt komen voor een prik. Nederland liet onlangs nog een kans voorbijgaan om meer vaccins te kopen.

„We leggen ons hier natuurlijk niet zomaar bij neer.” De reactie van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport klinkt vastberaden. Toch is het bericht dat vaccinfabrikant AstraZeneca het eerste kwartaal aanmerkelijk minder doses kan leveren uitgerekend iets waar het ministerie niets aan kan doen. Al kan het nog zulke grote gevolgen hebben.

Bert Niesters begrijpt strategie RIVM niet

Viroloog Bert Niesters van het UMCG is ronduit geïrriteerd door de Nederlandse aanpak. „Ik begrijp eigenlijk niet waar het RIVM mee bezig is en kan geen strategie ontdekken. Er moet veel meer openheid vanuit het ministerie en het RIVM komen. Laat weten wat het plan B is nu blijkt dat we veel minder AstraZeneca-vaccins krijgen. We hebben het over 60 procent minder, dat gaat om miljoenen mensen!”

Maar misschien is het nog erger, vreest viroloog Bert Niesters van het UMCG. „Misschien is er helemaal geen plan B en is er verkeerd gegokt. Zijn er te veel troeven op dit vaccin gezet.”

Ons land heeft namelijk vanaf het begin van de coronacrisis gewed op meerdere paarden, maar zag het betrekkelijk goedkope ’Oxford-vaccin’ van de Brits-Zweedse farmaceut AstraZeneca toch als het beste paard van stal. Via de EU heeft Nederland in totaal 11,7 miljoen doses besteld. Daarvan zouden er 4,5 miljoen in het eerste kwartaal worden geleverd.

Verpleeghuizen en acute zorg

Van het vaccin van BioNTech/Pfizer, waarmee momenteel medewerkers van verpleeghuizen en de acute zorg worden gevaccineerd, zijn er in de eerste drie maanden 2,7 miljoen doses beschikbaar. Van het Moderna-vaccin (nu vooral voor gehandicapten en wijkverplegers) slechts 400.000.

Het Astra-vaccin, dat vanaf 8 februari beschikbaar zou moeten zijn, is ’ongelooflijk belangrijk’ om de ’versnelling’ te kunnen aanbrengen in de vaccinatiecampagne, zei coronaminister Hugo de Jonge onlangs nog in de Tweede Kamer. „Ook voor die oudere doelgroep.”

Problemen in de fabriek

Maar wegens problemen in de fabriek kan AstraZeneca de EU-afnemers de eerste drie maanden aanmerkelijk minder leveren, mogelijk zelfs tot 60 procent minder. Dat zou betekenen dat er voor Nederland niet 4,5 miljoen, maar slechts 1,8 miljoen doses van dit vaccin voorhanden zijn. Het zullen waarschijnlijk vooral de thuiswonende ouderen, gezondheidsmedewerkers en de mensen met een medische indicatie onder de 60 jaar die later worden geprikt.

De Tweede Kamer heeft minister De Jonge gevraagd wat dit concreet betekent voor het vaccinatieschema. „Ouderen hadden erop gerekend dat ze nu snel aan de beurt zouden zijn”, zegt SP-Kamerlid Maarten Hijink. „Het is nogal wat als je minder dan de helft geleverd krijgt.” Het ’trage prikplan’ wordt nog verder vertraagd, vreest PVV-Kamerlid Fleur Agema. „De minister moet nu zo snel mogelijk openheid van zaken geven.”

Spoedoverleg met fabrikant

Dat kan alleen nog niet, zegt een woordvoerder van het ministerie. „We zijn in overleg met AstraZeneca.” Met ’we’ bedoelt hij: de 27 lidstaten van de EU en de Europese Commissie. Eurocommissaris Stella Kyriakidis heeft haar onvrede geuit tegenover de farmaceut en aangedrongen op een nauwgezet leveringsschema, zodat de lidstaten verder kunnen met hun planning. Tijdens een spoedoverleg maandag hoopt de EU van de fabrikant meer duidelijkheid te krijgen.

Zomaar vaccins van een andere fabrikant bijbestellen, is lastig, gezien de wereldwijde wedijver. Al heeft Nederland onlangs een aanbod van de EU afgeslagen om nog eens zo’n 2 miljoen doses van het Moderna-vaccin bij te bestellen, omdat die pas in de laatste drie maanden van het jaar zouden worden geleverd. „Ik zou juist zeggen: bestel nou maar. Als je overhoudt, zijn er altijd wel landen waaraan je het kunt slijten”, zegt Hijink.

Druk op ziekenhuizen

Arts-microbioloog Marc Bonten, verbonden aan het UMC Utrecht en tevens lid van het OMT, bestrijdt dat er geen vaccinatiestrategie zou zijn. „Natuurlijk is die er wel. Die is namelijk om de vaccins die we wél hebben zo snel mogelijk in de juiste mensen te injecteren. Uitgangspunt daarbij is nu de druk op de ziekenhuizen te verminderen. Dat een strategie verandert, is geen teken van zwakte.”

Natuurlijk vindt Bonten het jammer dat Nederland nu onderaan bungelt in de lijstjes met de vaccinatiegraad, zegt hij. „Maar ik hoop op een sprint in dit peloton. Het is net als met wielrennen: het kan snel veranderen voor de eindsprint.”

Nog meer vertraging

Overigens wijst Bonten erop dat de leveringsproblemen van AstraZeneca voor heel Europa gelden. „Alle landen hebben nu een probleem. Dat kan voorkomen bij elke fabrikant en je weet dat niet van tevoren bij de bestelling. Bij Sanofi is er ook al duidelijk sprake van vertraging.” Het is nog onduidelijk wanneer de vaccins van Curevac en Sanofi, waarvan Nederland bij elkaar 20,3 miljoen doses heeft besteld, op de markt verschijnen.

Nederland moet het dus doen met de vaccins die het heeft en de Gezondheidsraad moet volgens Bonten nu een keuze maken wie van de ’AstraZeneca-groep’ voorrang krijgt; de gezondheidsmedewerkers of de zestig-minners met een aandoening.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Coronavirus
menu