Foto: Shutterstock

Voor een betere wereld eet je vegan. Maar kan ik wel zonder kaas?

Foto: Shutterstock

Als veganist eet je alleen plantaardige producten. Beter voor de dieren, het klimaat en zelfs het wereldwijde hongerprobleem. Het vergt wel wat puzzelen met voedingsstoffen, en een beetje opoffering. Ik besloot een week te proberen of het mij lukt.

,,Wil je dan dadels?’’ vraagt vriendin L., een beetje paniekerig, alsof het allemaal háár schuld is. ,,Of wortels met hummus? Of moet ik een smoothie maken van havermelk?’’

Het is de verjaardag van L. en ik ben op bezoek; ze heeft middels een ingenieus schema geregeld dat er nooit meer dan drie gasten tegelijk zijn, zodat iedereen gepaste afstand kan houden. Ze heeft ook een fabuleus uitziende bosbessen-cheesecake gemaakt, en ik heb net mijn stukje afgeslagen. Van harte ging het niet, maar het moest.

Een week veganist

Ik onderwerp mezelf aan een soort experiment: een week lang eet ik niets dat van een dier komt. Geen vlees en vis, maar ook geen melk, kaas, ei, boter, room, honing. Van in-principe-vegetariër-die-wel-geregeld-vis-eet-en-buiten-de-deur-soms-even-de-regels-vergeet, verander ik in een veganist.

Tijdelijk, zoals de vriend gedurende deze week herhaaldelijk en met groeiende bezorgdheid bij me verifieert: ,,Dit blijven we niet doen, toch?’’ Nee hoor, sus ik, denkend aan alle vormen en maten van kaas waar ik zo verzot op ben, al of niet tot cheesecake verwerkt. Maar ik wil het toch een week zonder proberen.

Met een volledig plantaardig dieet veroorzaak je namelijk veel minder klimaatschade dan wanneer je wel dierlijke producten eet. De dieren die gehouden worden voor vlees, zuivel of eieren moeten eten, drinken en poepen. Dat veroorzaakt een hoop CO2- en stikstofuitstoot. Koeien en schapen hebben een grote milieu-impact, die van kippen valt relatief mee. Maar peulvruchten, net als vlees en zuivel een bron van eiwitten, zijn nóg veel minder belastend.

Groep veganisten groeit snel

De Nederlandse Vereniging voor Veganisme (NVV) schat dat er op dit moment minstens 136.000 Nederlanders veganist zijn. Dat aantal is gebaseerd op het ledental van de NVV en een onderzoek van nieuwssite NU.nl eerder dit jaar. Het lijkt niet veel, maar de groep groeit snel. In 2014 waren er zo’n 45.000 veganisten in Nederland, in 2016 ongeveer 70.000.

Plantaardig eten is hip, en dat verbaast woordvoerder Brenda Waldekker van de NVV niets. ,,Zeker de laatste paar jaar is er heel veel interesse vanuit jongeren, vanwege zorgen om milieu en natuur. En er komt steeds meer informatie, over gezonde voeding en over wat we eigenlijk met dieren doen.’’

Elsanne Brinkhuizen (31) uit Annen at als student tosti’s, slagroomijs, yoghurt en pizza met een hoop kaas. Geen vlees, dat was zielig voor de dieren. Een jaar of vijf geleden bekeken zij en haar man Marco de Vries Cowspiracy , een documentaire op Netflix die belicht hoeveel intensieve veehouderij bijdraagt aan het wereldwijde klimaatprobleem.

Na Cowspiracy volgde − lang leve de aanbevelingen van Netflix − een scala aan soortgelijke films. ,,Ik had er eigenlijk niet bij stilgestaan dat je voor melk en eieren óók dieren behandelt alsof het producten zijn’’, herinnert Brinkhuizen zich. ,,Ik kocht dan wel biologische eieren, maar ook koekjes met ei erin − en bij die koekjes dacht ik er helemaal niet over na.’’

Het roer moest om

Vegetariër zijn was niet meer genoeg. Toen Brinkhuizen eenmaal wist dat voor haar kaaspizza koeienmoeders van hun kalfjes gescheiden worden, dat zuivelproductie bijna net zoveel CO2-uitstoot met zich meebrengt als vlees, dat er op grote schaal tropisch woud wordt platgebrand om landbouwgrond vrij te maken voor veevoer, toen moest het roer om.

,,Ik ben een vrij zwart-wit persoon’’, zegt ze er achteraf lachend over. Brinkhuizen en De Vries stopten ogenblikkelijk met dierlijk voedsel. ,,We keken alle ingrediëntenlijsten na, om te kijken wat we nog konden eten en wat niet.’’ Hun eerste bekering tot het veganisme hield een week of zes stand. Toen voelden ze zich zó futloos en slap dat het roer maar weer terugging.

,,Je kunt best een gezond, volwaardig voedingspatroon voor jezelf creëren met alleen plantaardig eten’’, zegt Andrea Werkman, hoofddocent Voeding en Diëtetiek bij de Hanzehogeschool in Groningen. Daar doe je het milieu een groot plezier mee, bevestigt ze.

,,Al kun je ook als veganist nog steeds niet-duurzame keuzes maken’’, nuanceert Werkman. „Exotische vruchten zoals avocado’s hebben een grote klimaatimpact, onder meer door transport en waterverbruik. Als je het echt goed wilt doen voor het milieu, kun je ook zoveel mogelijk voor lokale en seizoensgebonden producten kiezen. En wil je het goed doen voor jezelf, dan moet je je verdiepen in voedingsstoffen.’’

Alleen alle vlees, vis, zuivel en ei uit je voeding kieperen, werkt niet. Je krijgt dan gauw te weinig calorieën en bovendien loop je voedingsstoffen mis. ,,Eiwitten, ijzer, B-vitamines, zink, jodium, omega-3 vetzuren’’, somt Werkman op. ,,Calcium, dat vergeten mensen vaak. Je kúnt wel calcium uit groente halen, maar dan komt de broccoli denk ik snel je neus uit.’’

Vlees en zuivel vervangen

In plaats van alleen ermee te stoppen, moet je vlees en zuivel vervangen. Met name door granen, noten en peulvruchten (bonen, erwten, linzen). Om genoeg eiwitten binnen te krijgen, kun je het beste verschillende soorten combineren, adviseert Werkman: bijvoorbeeld kikkererwten met rijst, havermout met sojamelk of volkorenbrood met pindakaas.

Elsanne Brinkhuizen gaf het veganisme niet op na de eerste poging. Ze ging op zoek naar meer informatie, ditmaal niet zozeer over wat ze allemaal níét meer kon eten − dat wist ze nu wel − maar naar wat ze juist wél moest eten. ,,Ik keek vooral ongelooflijk veel YouTube-filmpjes’’, zegt ze. ,,En ik las How Not To Die .’’

In dat boek beschrijft de Amerikaanse voedingswetenschapper Michael Greger hoeveel je per voedselgroep dagelijks zou moeten eten: groenten, granen, zaden, kruiden, bonen en vruchten, verdeeld over twaalf categorieën. De daily dozen , noemt hij die. ,,Toen had ik het gevoel dat ik genoeg praktische handvatten had.’’

Ook de kinderen doen mee

Brinkhuizen en haar man begonnen aan poging twee. Ditmaal samen met hun twee kinderen, destijds 1,5 en 3 jaar oud. Dat leverde de nodige opgetrokken wenkbrauwen op. ,,Familie verbaasde zich er soms hardop over ‘dat we de kinderen dat aandeden’,’’ herinnert Brinkhuizen zich. ,,Het was best vermoeiend om je daar steeds tegen te verdedigen. Ik had me helemaal ingelezen, deskundig advies ingewonnen bij een diëtist, ik wist echt wel wat ik deed.’’

Voedingskundige Andrea Werkman zou ‘terughoudend’ zijn als het gaat om kinderen veganistisch opvoeden. ,,Zij hebben in de groei veel calcium en eiwit nodig. Ze kunnen groeiachterstanden krijgen. Als je je kind echt plantaardig te eten wilt geven, doe dat dan bij voorkeur na advies van een gespecialiseerde kinderdiëtist.’’

De zoontjes van Brinkhuizen zijn inmiddels 5 en 6 jaar oud. ,,Energieke, vrolijke jongens. Buiten de deur eten ze wel eens dierlijke producten, net als wijzelf trouwens − we zijn er wat minder streng in geworden door de jaren heen.’’

Het begint de kinderen ook op te vallen dat ze thuis anders eten dan de anderen. ,,Ik heb ze uitgelegd dat je vlees kunt eten van planten en vlees van dieren’’, zegt Brinkhuizen. ,,En dat wij geen vlees van dieren eten, omdat dieren daarvoor doodgemaakt worden.’’ De oudste was in shock toen hij dat hoorde, weet ze nog goed. ,,Hij riep: ‘Maar mama, waarom gaat de politie niet naar de slager?’’’

Brinkhuizen moet lachen terwijl ze het vertelt. Ik lach mee, maar in de dagen na ons gesprek blijf ik juist over deze anekdote het meest nadenken. Waarom is zo’n kindervraag om te lachen? Waarom staan er hoge straffen op het doden, gevangen houden en uitbuiten van mensen, maar vinden we het volkomen normaal om al die dingen met dieren te doen?

Zoeken in de supermarkt

Ik heb voor het eerst van mijn leven een week niets gegeten dat van een dier kwam. Het was anders dan anders; zoeken in de supermarkt, ingrediëntenlijsten controleren op melk en ei, wennen aan de smaak van zwarte koffie. Was het moeilijk? Nou − nee, op de bosbessen-cheesecake na. Ik at lekker, en genoeg, en bleek best zonder kaas te kunnen.

Misschien is een maand de volgende stap, na deze week. Alleen nog broeden op een manier om het de vriend te vertellen.

menu