Waarom helpen de meeste anti-pestprogramma's niet? De ‘Anti-pestprofessor’ legt het uit

De meeste anti-pestprogramma’s helpen niet. Dat blijkt uit onderzoek. Professor René Veenstra van de Rijksuniversiteit Groningen weet meer.

1. Zinloos, die anti-pestprogramma’s?

,,Veel zijn zinloos. Er is sprake van een wildgroei aan antipestprogramma’s. Reden waarom een aantal jaren geleden de commissie antipestprogramma’s in het leven is geroepen. 61 programma’s durfden een evaluatie aan. De 13 overige zijn onderzocht en daarvan zijn er vier die bewezen helpen tegen het pesten.

2. Welke zijn dat?

Taakspel, Alles Kidzzz, Prima en KiVa. Dat laatste programma is een Finse methode, die ik in Nederland heb geïntroduceerd, en we hebben daar in 2015 al uitgebreid over gerapporteerd. KiVa pakt niet alleen het pesten aan, maar draagt ook bij aan een positief schoolklimaat. Het programma richt zich niet zozeer op het gepeste kind als slachtoffer of de pester als dader, maar op de hele groep. Het is net als Prima een schoolbreed systeem. Dat werkt. Op de KiVa scholen is het pesten de afgelopen zes jaar gedaald en die daling zet zich voort.’’

2. Waarom zijn er zoveel antipestprogramma’s? Je zou denken: een is toch genoeg?

,,Er viel gewoon geld mee te verdienen, vrees ik. Overigens met de beste bedoelingen.’’

3. Welke programma’s werken niet?

,,Voor sommige programma’s, zoals Omgaan Met Elkaar en Sta Sterk, bleken scholen te weinig belangstelling te hebben, die konden we dus niet onderzoeken. Veel weerbaarheidstrainingen richten zich op het straffen van de pester, dat werkt niet goed. De Kanjertraining, ook een schoolbrede methode, weten we niet wat voor effect het heeft, het lijkt alleen te werken als er een heel duidelijk conflict is in de klas. De Vreedzame School wilde niet meedoen aan het onderzoek, dat is een mooie methode voor het ontwikkelen van burgerschapszin, maar heeft het pesten niet opgenomen als onderdeel van het programma, dus we weten niet of het werkt.’’

5. Waarom dit onderzoek? Docenten kunnen toch zelf wel zien of een programma helpt?

,,Dat is toch lastig voor leerkrachten. Ze hebben daar niet altijd goed zicht op. Ten eerste vinden kinderen het soms moeilijk om naar hun juf of meester te stappen als ze worden gepest. Een blauw oog, dat is wel te zien, maar als een kind genegeerd wordt, of online wordt gepest, dan is dat lastiger. Bovendien gaan kinderen in de loop der jaren zelf soms anders denken over pesten. Een kind uit groep 5 ziet niet altijd het verschil tussen pesten en plagen, en zo kan het gebeuren dat er een pestprogramma is en in groep 8 het aantal pestgevallen is gedaald van, bijvoorbeeld, 8 naar 3, en een leerkracht constateert dat het pesten mooi is afgenomen. Maar je zult dan maar bij de drie kinderen horen die nog wel worden gepest. Het is belangrijk dat ook die kinderen hulp krijgen.’’

6. Wat voor kinderen zijn dat, die blijvend worden gepest?

,,Vaak hebben ze al een problematische achtergrond, zijn ze wat angstiger en verlegener dan andere kinderen. Ze willen niet het gevoel hebben dat ze de leerkracht of hun ouders tot last zijn, dus ze willen niet zeuren. En als het pesten doorgaat op het voortgezet onderwijs, dan denken veel kinderen helemaal dat het aan hen ligt. Pesten is een groot probleem. Mensen kunnen er jarenlang last van hebben.’’

7. Hoe zou het idealiter moeten?

,,Je wilt dat scholen zulke sterke gemeenschappen worden dat ze alle kinderen in de groep houden. Dat kinderen weten: ach die ene jongen is zo druk omdat hij zijn pilletje nog moet slikken en tegen die andere jongen kun je wel een grapje maken als je er maar wel bij zegt dat het een grapje is.

8. Hebt u een advies aan de scholen die nu opgescheept zitten met een ineffectief antipestprogramma?

,,Tja. Sommige programma’s zijn hartstikke duur geweest, dus ik kan me voorstellen dat er niet altijd budget is om te switchen. Belangrijk is dat scholen gaan bijhouden hoe het met de kinderen gaat, door bijvoorbeeld ieder half jaar vragenlijsten in te vullen. Als je zo’n rapport hebt weet je beter hoe het ervoor staat. Wij doen momenteel onderzoek naar hoe leerkrachten vervolgens zouden moeten handelen. Om te voorkomen dat er wordt gezegd: ‘We hebben nog maar 1 of 2 gepesten, ach, je kunt ook niet alles verhelpen.’’

Klik hier voor meer informatie. Klik hier voor de dertien programma's.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.