Peter van der Voort op het gedeelte van IC-afdeling waar toekomstige patienten met coronavirus komen te liggen.

Waarom lopen mensen met overgewicht het meeste risico bij een besmetting, en worden rokers vaak minder ziek? IC-hoofd UMCG over wat we nu weten van het coronavirus

Peter van der Voort op het gedeelte van IC-afdeling waar toekomstige patienten met coronavirus komen te liggen. Foto: Corné Sparidaens

Ernstig zieke coronapatiënten belanden dit najaar weer bij honderden in de ziekenhuizen. Artsen weten nu iets beter wat ze kunnen doen dan afgelopen voorjaar. Maar wetenschappelijk bewezen behandelingen zijn er nog nauwelijks, weet Peter van der Voort. Als hoofd van de intensive care in het Universitair Medisch Centrum Groningen houdt hij dinsdag een lezing voor de Medische Publieksacademie.

Patiënten met overgewicht lopen het meeste risico bij besmetting, dat is iets dat opvalt. Rokers worden juist doorgaans minder ziek. Vroeg toedienen van een bescheiden hoeveelheid zuurstof helpt. En er bestaat meer zekerheid over welke virusremmer en welke ontstekingsremmer het beste aanslaat.

,,We geven vaak antistollingsmiddelen omdat we weten dat een deel van de patiënten bloedstollingsproblemen krijgt’’, zegt prof.dr. Peter Van der Voort. ,,We geven ook middelen zoals dexamethason en remdesivir, maar puur wetenschappelijk is helemaal niet zeker dat die bijdragen aan een sneller herstel’’, zegt Peter van der Voort.

,,De vooruitgang in de behandeling is vooral dat we het verloop van de ziekte nu beter herkennen. We zien op tijd de signalen bij patiënten en geven dan meteen extra zuurstof. Je neemt als arts nu sneller de juiste beslissing dan afgelopen voorjaar.’’

Corona blijft de wetenschap verbazen

Het nieuwe SARS2-coronavirus blijft de wetenschap verbazen. ,,We wisten er in het begin natuurlijk weinig van’’, gaat Van der Voort verder. ,,Uit China kwamen eerst berichten dat de sterfte van patiënten op de intensive cares wel 80 procent was, later 60 procent. Uiteindelijk bleek het in Nederland 25 procent te worden en wij hier in het UMCG zagen 20 procent sterfte op de ic. Dan hebben we het hier dus nog goed gedaan.’’

Het nieuwe virus bleek zich heel snel te kunnen verspreiden onder de bevolking. En een klein deel ervan bleek ernstig ziek te worden. ,,We weten nu dat vooral ouderen ermee in het ziekenhuis belanden. Dat is echt anders dan de griep. Daarvan worden alle leeftijdsgroepen soms zeer ernstig ziek, maar juist ouderen wat minder. Dat komt waarschijnlijk doordat die vaak eerder in hun leven al weerstand hebben opgebouwd tegen een bepaalde griepvariant. Die weerstand hebben ze totaal niet tegen dit coronavirus.’’

Van de ziekenhuispatiënten met Covid-19 heeft het merendeel overgewicht, suikerziekte en een hoge bloeddruk. ,,Ook als er jongeren in het ziekenhuis komen, blijken die vaak last te hebben van overgewicht.’’

Tekst loopt door onder de foto

loading

Buikvet lijkt een soort versterker van ontstekingsreacties

In het algemeen komen meer ziektes voor bij mensen met overgewicht, zoals hart- en vaatziektes, reuma en kanker. ,,Maar normaal gesproken heeft 50 procent van de patiënten op de ic overgewicht. Bij Covid is dat 80 procent. Dat valt echt op.’’

Bij corona lijkt er een direct verband te zijn tussen buikvet en de ziekte Covid-19. Het UMCG heeft subsidie gekregen om daarnaar verder onderzoek te doen. ,,We denken dat het buikvet een soort versterker is van de ontstekingsreacties in de longen’’, zegt Van der Voort.

Dat zou komen, zo is de gedachte, door hormonen die het buikvet aanmaakt. Een van die hormonen is leptine. In de longen zitten ontvangers (receptoren) voor dat leptine. En laat dat nou net ook het stukje van de longen zijn waar de ontstekingen bij Covid het hevigst zijn. ,,We onderzoeken dus het buikvet en de leptine-productie bij mensen met overgewicht en Covid. Maar we kijken ook naar Covidpatiënten die juist geen overgewicht hebben, of je daar iets anders vindt.’’

Onderzoek van jaren moet nu in weken

Wereldwijd wordt op honderden plekken wetenschappelijk onderzoek gedaan naar corona. Maar veel van dat onderzoek moet nu veel sneller dan anders. ,,Deze ziekte heeft de hele medische wetenschap opgeschud’’, merkt Van der Voort. ,,Normaal duurt onderzoek jaren, nu moest het in weken. Daardoor is er ook wel het een en ander misgegaan.’’

Hij doelt op het toedienen van chloroquine en hydroxychloroquine aan ziekenhuispatiënten. ,,Dat was bij nader inzien wel een misser. Wij hebben het hier ook wel gegeven, als patiënten van elders kwamen en het daar al kregen. Maar we zijn er vrij snel mee gestopt. Het bleek niet te helpen en er zijn bijwerkingen, zoals hartgeleidingsstoornissen. Die hebben we hier ook wel gezien.’’

Uit een nieuwe Nederlandse studie blijkt hydroxychloroquine juist weer wel te helpen, maar dan in een vroeg stadium van de ziekte. Dus vóór iemand op de ic belandt. Het tekent de onzekerheid die er nog heerst over de behandeling.

Het nut van bloedverdunners is wetenschappelijk wel vrij goed bewezen. Een op de drie Covidpatiënten blijkt trombose te krijgen, met name rond de longblaasjes. Ook voor het nut van de virusremmer remdesivir en de ontstekingsremmer dexamethason is vrij veel bewijs. ,,Maar puur wetenschappelijk gezien zijn de studies naar die middelen niet volgens de juiste methodes uitgevoerd. Er zijn sterke aanwijzingen voor positieve effecten. Maar normaal gesproken zouden we iets dan nog niet gebruiken.’’

Tekst gaat verder onder de foto

loading

Bij corona is niets normaal: roken lijkt een beetje te beschermen

Bij corona is niets normaal. Zo is roken altijd bijzonder schadelijk, maar onder de ernstig ziekte coronapatiënten zijn duidelijk minder rokers. ,,Roken lijkt een beetje te beschermen. Maar we hebben geen idee hoe dat komt. We weten dus ook niet goed wat we ermee moeten.’’

Patiënten met diabetes die zonder corona op de intensive care belanden, hebben normaliter altijd veel meer insuline nodig. Maar bij Covidpatiënten met diabetes blijkt dat helemaal niet zo te zijn. ,,Ook zo’n bijzondere observatie.’’

De ontstekingsreacties die patiënten in allerlei organen krijgen, blijken bij Covid eigenlijk redelijk mild. ,,In het begin sprak men over een cytokinestorm , ontstekingen overal in het lichaam. Toen we beter keken, bleken die ontstekingsreacties eigenlijk vrij mild.’’

Covid heeft een bijzonder beloop waarin iemand eerst lijkt op te knappen

Het beloop van de ziekte blijkt ook bijzonder. ,,Covid kent vaak een beloop in twee fases. Eerst lijkt iemand op te knappen, maar een paar dagen later komt de tweede fase en die is soms veel heviger.’’

En dan zijn er nog de langdurige gevolgen, de moeheid, benauwdheid en slechte conditie maanden nadat iemand alweer uit het ziekenhuis is. Daarover is nog niet heel veel bekend. Alleen dat het lang kan duren voor mensen helemaal hersteld zijn. ,,Dat is op zich gebruikelijk na een ic-opname, want zo lang stilliggen zorgt voor allerlei problemen. Maar bij Covid lijkt het nog erger.’’

menu