Rij mee door de nieuwe Helperzoomtunnel in Groningen die vrijdagochtend open gaat (en waardoor je nooit meer over die vreselijke Esperantokruising hoeft)

Voor de bouwer van de nieuwe zuidelijke ringweg, Combinatie Herepoort, is de ingebruikname van de Helperzoomtunnel – komende vrijdag – een dubbele mijlpaal.

Automobilisten in Groningen kunnen door de opening van de Helperzoomtunnel weer wat gemakkelijker van de ene naar de andere zuidelijke stadswijk rijden. Voor Herepoort en Aanpak Ring Zuid is de tunnel meer dan alleen die nieuwe verbinding. Het is ook een van de twee voorbeeldprojecten die de bouw van de nieuwe ringweg weer op gang moeten brengen.

loading

Toen de bouw van de weg in 2018 stagneerde, werd prof. dr. ir. Marcel Hertogh door projectorganisatie Aanpak Ring Zuid in de arm genomen om bouwer en opdrachtgever weer op één lijn te krijgen. Hij is naamgever van de commissie die nog steeds broedt op de financiële gevolgen van de aangekondigde vertraging van drie jaar.

Voorbeeld

Hertogh stelde voor de bouw van de tunnel en het maken van de bouwput voor de verdiepte ligging (de damwanden) als voorbeeldprojecten op te pakken, in plaats van af te wachten wat er aan de vergadertafels werd beslist. Opdat beide partijen elkaar in de dagelijkse praktijk zouden tegenkomen en elkaar beter leerden begrijpen en waarderen.

Herepoort had de opdracht voor de bouw van de ringweg in het voorjaar van 2016 gekregen, zou na een jaar voorbereidingstijd met de bouw beginnen en de nieuwe weg in 2021 opleveren. Vanaf 2017 nam het wantrouwen over en weer toe. Onderdelen van de bouw-ontwerpen werden massaal afgekeurd en toestemming voor een grote verkeersafsluiting van de ringweg in de zomer van 2018 werd geweigerd.

Voor de aanleg van de Helperzoomtunnel leken de plannen wel in orde. De bouw mislukte toch. De bodem reageerde anders dan verwacht toen Herepoort de tunnel – die compleet naast het spoor was voorgebouwd – met Hemelvaart 2018 wilde inschuiven. Om verzakkingen van de spoorbaan te voorkomen, blies clustermanager Durk Boonstra van Herepoort het feest op het allerlaatste moment af.

Bouw

Die geschiedenis maakt de ingebruikname van de tunnel vrijdag extra bijzonder, al valt dat voor Boonstra wel een beetje mee. Hij is sinds het najaar van 2017 verantwoordelijk voor de bouw, die toen al een paar keer vertraging had opgelopen. Dat kwam door de onverwachte vondst van een oude kademuur die op geen enkele kaart stond, en door wateroverlast vanuit ondergrondse wellen.

,,Na het bewuste Hemelvaartweekeinde hebben we heel veel extra onderzoeken gedaan en het ontwerp van de fundering aangepast. Vanaf mei 2019 hebben we delen van de fundering gesloopt, verstevigingen aangebracht en bredere schuifbanen gebouwd. Begin augustus 2019 is de tunnelbak alsnog op zijn plek gelegd.’’

Wereldformaat

Dat verliep toen soepel en het klinkt simpel, maar Boonstra noemt de operatie een prestatie van wereldformaat. ,,Omdat het om een enorme massa van 6000 ton ging en we maar 197 uur de tijd kregen. Langer mochten we het spoor niet afsluiten. Gelukkig zijn we keurig binnen de tijd gebleven. Later hebben we een paar keer van andere buitendienststellingen geprofiteerd om de klus ‘in het spoor’ af te maken.’’

loading

De tunnelbak is volgens Boonstra een van de breedste (zeven sporen) en zwaarste spoortunnels die ooit in Nederland compleet met bodem, zijwanden en dak zijn voorgebouwd en ingeschoven. ,,Er bestaan wel tunnels met een nog grotere overspanning, maar heel vaak wordt eerst alleen het spoordek (de bovenkant) gebouwd en ingeschoven. Later wordt de tunnel er dan onderuit gegraven.’’

Hoogspanning

Nadat de tunnel op z’n plek lag, zijn de damwanden uit de grond gehaald en is de omgeving erop aangepast. Dat gebeurde vanaf een uitvalsbasis-met-gebruiksaanwijzing: die lag vlak onder een hoogspanningsleiding.

Spoorbeheerder Prorail, die de tunnel gaat beheren, gebruikt deze bouwplaats de komende tijd nog even voor zichzelf (en haar aannemer Strukton) om de vele aanpassingen aan de spoorzone in Groningen te realiseren. In het najaar keert Herepoort terug om het laatste stukje van de omgeving bij de tunnel te verfraaien met een vijver en een parkje.

Wegenbouwers asfalteerden de afgelopen weken de weg door de tunnel en de aansluitingen met het Europapark (bij de Duinkerkenstraat/Helperpark) en Helpman (Helper Brink/Helperzoom). Installateurs sloten de verkeerslichten aan. In totaal zijn er ruim twintig verschillende experts bij de bouw betrokken geweest, van geohydrologen en ijzervlechters tot steigerbouwers en shovelmachinisten.

Verdiend

Boonstra: ,,We zijn bij de afbouw geen problemen meer tegengekomen. Dat had ik ook niet verwacht, want daar hebben we genoeg ervaring en kennis voor in huis. Alleen de winter had bij graafwerk nog roet in het eten kunnen gooien, maar we hebben lekker door kunnen werken. Dat hadden we na alles ook wel verdiend, en de stad trouwens ook.’’

Waar ligt de tunnel, en voor wie is hij bedoeld?

De Helperzoomtunnel ligt onder de spoorlijnen naar Assen, Hoogezand en het nieuwe opstelterrein De Vork, op ongeveer een kilometer afstand van de Zuidelijke Ringweg in het verlengde van de Helper Brink. Hij is ontworpen als oost-west autoverbinding tussen de zuidelijke stadswijken aan weerszijden van het spoor. Fietsers mogen er ook door, vrachtwagens niet (met uitzondering van bussen en brandweer).

Er was een nieuwe oost-westverbinding nodig, omdat de nieuwe ringweg geen op- en afritten krijgt naar de Hereweg en de wijk Oosterpoort. Daarbij was tien jaar geleden al duidelijk dat de enige resterende route, via de overweg bij de Esperantostraat, ongeschikt is voor alle verkeer.

Overweg

Dat is de afgelopen tijd wel gebleken toen de bouw van de tunnel uitliep en drie van de vier op- en afritten al waren afgebroken. Het mag een wonder heten dat bij de overweg Esperantostraat, die vrijdagavond meteen dichtgaat, voor zover bekend geen ernstige ongelukken zijn gebeurd.

Prorail sluit de overweg ook direct voor fietsers af, omdat er een extra spoor bij komt. Pas na de afbraak van de huidige ringweg komt op die plek een fietsverbinding (ook een tunnel) terug. Dan is het waarschijnlijk al 2025. Buslijn 8 rijdt vanaf zaterdag een nieuwe route.

Fietsers maken zich grote zorgen over de verkeerssituatie op de Helperzoom, bij de Helperzoomtunnel. De voorrangssituatie voor het snelfietspad naar/uit Haren eindigt abrupt. Fietsers moeten binnen korte afstand een paar keer voorrang geven. Er was geen geld voor een onderdoorgang, maar wel voor een middenberm, zodat fietsers per rijstrook kunnen oversteken.

Of de berm breed genoeg is om dat veilig te doen, moet de praktijk uitwijzen. Door de rust op de weg kan iedereen er de komende maanden in elk geval langzaam aan wennen. Verkeer uit de tunnel sluit aan de andere kant van het spoor met verkeerslichten aan op de Duinkerkenstraat.

Verkeer

Door de tunnel en de nieuwe ringweg ontstaat in de zuidelijke stadswijken een nieuwe verkeersstructuur waarbij de Vondellaan en de zuidkant van de Helperzoom het drukker krijgen, en de Verlengde Hereweg en omgeving rustiger wordt. De tunnel is bedoeld voor verkeer tussen Helpman en Europapark, dat niet over de ringweg mag of te ver moet omrijden.

Een aantal inwoners van Helpman is bang dat de Helperzoom en de Goeman Borgesiuslaan – op de route tussen de Euroborg en de Verlengde Hereweg – in een racebaan veranderen, of in een sluipweg voor verkeer uit Haren of zelfs van de A28 dat het Julianaplein wil omzeilen.

Volgens Aanpak Ring Zuid is de route ongeschikt voor sluipverkeer omdat er te veel obstakels zijn. De ringweg – zeker de nieuwe als die klaar is – is voor het gros van de automobilisten (een stuk) sneller. In Helpman zijn, behalve op de hoofdroute, een paar jaar geleden al diverse verkeersmaatregelen getroffen om de gevolgen voor de wijk te beperken.

Zo is de maximumsnelheid verlaagd naar 30 kilometer per uur (komt ook op het noordelijk deel van de Helperzoom), er zijn drempels aangebracht, de rijrichting is in veel straten veranderd om sluipverkeer dwars door de wijk te voorkomen en de Helper Brink werd eenrichtingsverkeer náár de Verlengde Hereweg. Aan die maatregelen hoeven weggebruikers niet meer te wennen.

menu