Corona leidt tot nieuwe maatregelen voor de kerkgang.

Wat doen de kerken in Drenthe en Groningen in coronatijd? 'Samen God dienen is fijn en we vinden het nodig'

Corona leidt tot nieuwe maatregelen voor de kerkgang. Illustratie: Ruben L. Oppenheimer

Kerken hebben sinds deze week te maken met nieuwe richtlijnen van de overheid om het coronavirus te beteugelen. Niet meer dan 30 gelovigen bij de erediensten, niet zingen, meer online preken, vaker mondkapjes dragen: hoe zal het deze zondag zijn? We vroegen rond.

Nader tot U, o Heer, nader tot U/ Drukt mij de zorg ter neer, ik kom bij U/ In al mijn pijn en smart/ Wens ik met heel mijn hart/ Dichter bij U te zijn, nader tot U.

Hoe vaak dit religieuze lied weerklonken zal hebben in de kerken van Nederland, we weten het niet. De tekst maakt een ding duidelijk: nabijheid is voor de gelovige van groot belang. Het cynische is: nu het coronavirus andermaal om zich heen slaat, is juist die nabijheid een probleem.

Nieuwe richtlijnen

Sinds afgelopen maandag 5 oktober hebben de kerken te maken met nieuwe adviezen voor samenkomsten van religieuze of levensbeschouwelijke aard. Aanleiding waren de diensten van de Hersteld Hervormde Gemeente in Staphorst, die vorige week zondag werden bezocht door driemaal 600 kerkgangers en tot landelijke ophef leidden. Want waarom, zo vroeg Nederland zich af, mochten de kerken zoveel mensen ontvangen en werden ouders datzelfde weekend geweerd van het voetbalveld?

Dat de kerken nu met deze nieuwe adviezen te maken hebben, doet pijn. ,,Het komt hard aan’’, zegt Michel van Heijningen, voorganger van de Hervormde Gemeente in Dorkwerd. ,,Vooral omdat premier Rutte eerder zei dat de kerken de naleving van de coronaregels zo goed op orde hadden. Ik sta niet met een spandoek klaar, maar iets in me voelt wel verzet. Volgens het RIVM zijn minder dan tien besmettingen per week te herleiden tot kerkbezoek. Dus deze nieuwe richtlijnen zullen het aantal besmettingen niet spectaculair doen dalen.’’

Hoogstens 30 bezoekers

Minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid besprak de nieuwe richtlijnen met het Centraal Joods Overleg, het Contactorgaan Moslims en Overheid, de Hindoeraad, de Boeddhistische Unie en het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken. Hoogstens dertig bezoekers per bijeenkomst op anderhalve meter afstand, niet samen zingen, meer online preken en mondkapjes worden aangeraden.

Geloof, hoop en behoedzaamheid, dus. Toch zal de zondagsdienst in Dorkwerd niet zoveel anders zijn dan de afgelopen maanden. Die vindt namelijk niet plaats in de kerk, maar in vier tenten, waar het misschien frisjes zal zijn, maar wel lekker doorwaait. Van Heijningen preekt gewoon met een dikke jas aan en sommige gemeenteleden hebben al geopperd binnenkort in skipak naar de eredienst te zullen gaan. Een aantal – oudere en kwetsbare – gelovigen kan in de kerk naar de dienst luisteren via de geluidsinstallatie, maar het gros is, en blijft, buiten. ,,Een voordeel is dat we niet te maken hebben met de regel dat er maar dertig mensen naar binnen mogen, want we zijn in de open lucht’’, zegt Van Heijningen. ,,En we hebben tot afgelopen zondag gewoon met elkaar gezongen, want het waait goed door. Voor zover ik nu kan overzien kan dat zondag ook, is het zingen in de buitenlucht verantwoord.’’

Maar hoe het straks in de wintermaanden zal gaan, weet hij niet. ,,We hebben de intentie om door te gaan, maar het moet wel te doen blijven. Ik ervaar een drive bij de mensen. Samen God dienen is fijn en we vinden het nodig.’’

Maatwerk ontbreekt

Pastoor Rolf Wagenaar van de Sint Martinusparochie in Groningen weet nog niet wat er zondag gaat gebeuren. De bisschoppen komen zaterdag met een antwoord op de nieuwe richtlijnen. ,,Dus ik verwacht dat er zondag nog niet veel gaat veranderen.’’ Wel vindt hij dat er in het kerkelijk landschap te veel met een maat wordt gemeten. De Sint Jozefkathedraal, waar hij de katholieke viering leidt, is groot. Er kunnen dus meer mensen op gepaste afstand zitten dan een kleine dorpskerk. Net als de kerk in Staphorst, waar de 600 gelovigen wel degelijk de geboden afstand bewaarden. ,,Ze zingen daar alleen wel veel meer’’, zegt Wagenaar. ,,De katholieke kerk kent geen samenzang, dat doet het koor. Ons koor zingt nu minder vaak, en in kleinere samenstelling.’’

De nieuwe adviezen van de overheid benadrukken online preken als veilig alternatief. Wagenaar wilde er eerder dit jaar niet aan, maar bewoog toch mee met de mores van het huidig tijdsgewricht. ,,Er hangt nu een camera aan een van de pilaren, waardoor mensen thuis toch de viering kunnen volgen.’’

Wouter Slob, dominee van de PKN-gemeente in Zuidlaren, ziet de online diensten wel weer terugkeren. Zijn kerk is er klaar voor; er zijn net nieuwe camera’s geïnstalleerd. Hij staat, net als zijn collega’s, het liefst voor een volle kerk te preken, maar de eerlijkheid gebiedt hem te zeggen dat die kerk de afgelopen maanden niet zo vol was. Hij heeft maar een keer meegemaakt dat de honderd kerkbezoekers die tot deze week waren toegestaan, daadwerkelijk in de banken zaten; tijdens een dubbele doopdienst. ,,Tijdens de andere diensten zaten er vijftig, zestig mensen. De meesten zijn toch terughoudend.’’

Versnelt dit de secularisatie?

Er wordt wel gesteld dat de coronacrisis de uitloop van de kerken met tien jaar bespoedigt. Online diensten trekken weliswaar kerkgangers uit het hele land, maar schapen die eenmaal zijn afgedwaald van van hun internetherders, keren meestal niet terug. Slob: ,,Het zou best eens kunnen dat de secularisatie nu versneld doorzet. Deze crisis noopt ons na te denken over de toekomst, over andere manieren om de boodschap te verkondigen.’’

Ook in Zuidlaren wordt volop nagedacht over alternatieve, veilige manieren om het evangelie te delen. Zo zijn er wandelingen van kerk naar kerk, met zingen onderweg. Hij mist de samenzang die, zegt Slob, een belangrijk deel is van de dienst. ,,Zingen is belangrijk, lichamelijke nabijheid is belangrijk.’’ Dat laatste, zegt hij, die sociale omlijsting, vooral als het om medeleven gaat, wordt zeer gemist. De koffie met cake. Het vasthouden van een zieke hand. ,,Binnenkort heb ik een huwelijksinzegening, maar het bruidspaar moet nu voor de derde keer op rij de gastenlijsten bijstellen. Dat is toch heel spijtig en verdrietig.’’ Hij is op ziekenbezoek geweest. Heeft uitvaartdiensten geleid waar de naaste familie na afloop alleen achterbleef, zonder handdruk, zonder schouders om op uit te huilen. Hij heeft kinderen gedoopt. ,,Je kunt dan wel afstand houden, maar tijdens de feitelijke doop niet. Ik zag mezelf dat toch echt niet met een pollepel doen.’’

Het was en blijft behelpen.

Dicht bij mij

Maar voor Jan Willem Scheffers, supermarkteigenaar en lid van de Waardevol Leven Gemeente in Loppersum, verandert er zondag niets. Hij gaat sinds de corona-uitbraak niet ter kerke, en ook deze zondag blijft hij thuis. Hij is ziek, dus te kwetsbaar. ,,Ik volg de dienst via de livestream. Ik ben blij dat het er is, en ik kan lekker uitslapen, dat is ook mooi, maar ik mis het in de kerk zijn en het echte beleven van het geloof.’’

Hij vindt de nieuwe maatregelen heel goed. ,,Ik schrok me wezenloos van Staphorst. Ik vond het dom, en dat is zwak uitgedrukt.’’ Hij mist het zingen, want hij is wel van het ‘springen en gillen en zo’, maar hij mist God gelukkig niet. ,,Want die is altijd dicht bij me. Ik praat met hem op de fiets, ik bid tot hem in de winkel, dat gaat 24 uur per dag door.’’

Nader tot U. Hij hoeft het niet te zingen. Het zingt wel in hem.

menu