Het standbeeld van Bruintje Beer in Musselkanaal.

Wat een Britse beer, Musselkanaal en Beatles-legende Paul McCartney met elkaar gemeen hebben

Het standbeeld van Bruintje Beer in Musselkanaal. Foto: Harry Tielman

De stripheld Bruintje Beer wordt dit jaar 100. In Engeland, waar zijn wieg stond, wordt daarbij stilgestaan. Maar vast ook in Musselkanaal, waar hij wereldberoemd is en een standbeeld heeft.

Paul McCartney en het dorp Musselkanaal hebben iets moois gemeen. Ze hebben allebei een sterke band met en een grote liefde voor Bruintje Beer, de stripheld die aan de vooravond van zijn 100ste verjaardag staat.

Ex-Beatle McCartney toont die liefde onder meer met zijn lidmaatschap van de Engelse fanclub van de beer. In Musselkanaal staat een standbeeld van Bruintje en is zijn naam onlosmakelijk verbonden met brood- en banketfabriek Branbergen.

Geboorte in de ‘Daily Express’

Maar eerst terug naar 1920, het geboortejaar. In het Engelse dagblad Daily Express verscheen toen de eerste aflevering van Rupert Bear, zoals zijn echte naam luidt. Illustrator en schrijfster Mary Tourtel was de geestelijke moeder. Die eerste aflevering viel in de smaak bij de lezers en de in geruite broek gestoken beer beleefde voortaan elke dag een avontuur in de krant.

De populariteit van de strip groeide snel en in 1929 kreeg Bruintje Beer, zo werd hij hier gedoopt, vaste voet aan de grond in Nederland. Het Algemeen Handelsblad , het Leeuwarder Nieuwsblad en het Nieuwsblad van het Noorden waren kranten die hun lezers dagelijks op een aflevering trakteerden. Die werden gevreten en in 1933 werd in het theater Carré zelfs een Bruintje Beer Operette opgevoerd.

loading

Bruintje Beer als logo

De beer was op dat moment al in Musselkanaal beland. In dat veenkoloniale dorp stond de brood- en banketfabriek Branbergen. ,,De grondlegger daarvoor was Jan Branbergen’’, vertelt Bert Roossien, kenner van de geschiedenis van Zuidoost-Groningen en medewerker van het Streekhistorisch Centrum in Stadskanaal. ,,Hij begon in de tweede helft van de 19de eeuw een bakkerij in Musselkanaal en bouwde die uit tot een fabriek die behalve brood en banket ook biscuitjes en snoep produceerde.’’

Op zoek naar meer naamsbekendheid viel het oog van de fabrieksbazen op Bruintje Beer. ,,Ze vroegen via het Algemeen Handelsblad aan de Engelse uitgever van de strip toestemming om de beer als logo voor hun producten te mogen gebruiken en kregen die toestemming in 1931’’, aldus Roossien. ,,De twee zonen van Jan Branbergen stond toen aan het roer in de fabriek.’’

Kleurenprent in bonbondoos

Vanaf dat moment kleurden afbeeldingen van Bruintje Beer de dozen met biscuits en andere producten die vanuit Musselkanaal door het land werden verspreid. Wie een bonbondoos kocht, vond daarin zelfs een mooie kleurenprent waarop Bruintje door een sprookjesachtig land loopt.

,,Ook stonden reclameborden van Branbergen met daarop de beer op allerlei plekken in het land langs de weg, ook in de Randstad’’, zegt Roossien. ,,De fabriek in Musselkanaal was overigens niet de enige die de stripfiguur als logo gebruikte. Er waren meer firma’s die dat deden, een fabrikant van zeep bijvoorbeeld en puddingfabriek Polak in Groningen. Zo populair was Bruintje Beer in die tijd.’’

loading

‘Grote en belangrijke werkgever’

Branbergen merkte hoe geliefd het dier was. De fabriek beleefde vele goede jaren met Bruintje als uithangbord, zegt Roossien. ,,Branbergen was een grote en belangrijke werkgever. In de goede dagen verdienden wel zo’n 200 mensen er hun brood, schat ik. Onder hen veel vrouwen die zich onder meer met het verpakken van de producten bezighielden.’’

In de jaren 70 van de vorige eeuw echter werd de concurrentie zo groot dat de fabriek het hoofd niet boven water kon houden. Hij werd overgenomen door het bedrijf Ten Kate, dat zich bezighield en -houdt met de productie van dierlijke eiwitten en vetten. ,,En op een bepaald moment, jaren geleden inmiddels, werd de oude fabriek gesloopt’’, zegt Roossien.

Standbeeld in Musselkanaal

Bruintje Beer had in Nederland toen al veel van zijn bekendheid verloren en dat is nu, 100 jaar na zijn geboorte, nog altijd het geval. Velen kennen de beer niet meer. Musselkanaal is de grote uitzondering. Daar staat nabij het winkelcentrum een standbeeld van Bruintje dat mede dankzij geld van Ten Kate werd gemaakt en in 1995 is onthuld. ,,Het houdt de herinnering aan Branbergen en diens uithangbord levend’’, weet Roossien, die daaraan overigens ook zelf bijdraagt met een artikel over de 100-jarige in het jongste nummer van het historisch tijdschrift Veerten.

In Engeland verschijnen de avonturen van Rupert Bear nog altijd dagelijks in de Daily Express en is hij een nationaal icoon dat dus ook door Paul McCartney wordt aanbeden. Sir Paul maakte jaren geleden zelfs een animatiefilm over de beer waarin de hit We all stand together te horen is. Dat was zijn manier om een standbeeld op te zetten.

menu